İnternet Okuryazarlığı Özyeterlik Ölçeği

Özet

İnternet Okuryazarlığı Özyeterlik Ölçeği (ILSEF), öğretmen adaylarının internet okuryazarlığına yönelik özyeterlik algılarını ölçmek amacıyla 2020 yılında geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, özellikle öğretmenlik mesleğine hazırlanan bireylerin dijital yetkinliklerini, bilgiye erişim, teknik problem çözme, içerik oluşturma ve bilgiyi değerlendirme becerileri açısından değerlendirmeyi hedefler. Yapılan analizler sonucunda dört faktörlü ve 16 maddelik bir yapıya sahip olduğu belirlenmiştir. Ölçek, 7’li Likert tipi derecelendirme kullanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

İnternet okuryazarlığı, özyeterlik, öğretmen adayları, ölçek geliştirme, dijital yetkinlik, ILSEF, psikometri.

Yazarlar

NEHİR YASAN AK

[quads id=5]

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, öğretmen adaylarının internet okuryazarlığı becerilerine dair kendilerine olan güven düzeylerini, yani özyeterliklerini güvenilir ve geçerli bir şekilde belirlemektir. Dijitalleşen eğitim ortamlarında öğretmenlerin bu alandaki yeterlilikleri kritik öneme sahiptir ve ölçek bu yeterliliklerin algılanan düzeyini ölçmeye odaklanmıştır.

Ölçek, adayların sadece interneti kullanma yeteneğini değil, aynı zamanda bilgiyi kritik olarak değerlendirme, teknik sorunları giderme ve web tabanlı içerikler oluşturma konusundaki algılanan yetkinliklerini de ölçmek üzere tasarlanmıştır. Bu çok boyutlu yapı, öğretmen adaylarının gelecekteki mesleki görevlerine ne kadar hazır olduklarını anlamak için önemlidir.

Ölçülen Yapı

Ölçek, İnternet Okuryazarlığı Özyeterliği yapısını ölçmektedir. Bu yapı, dört temel alt boyutta ele alınmıştır:

• Güvenilirlik (Reliability): Kullanıcıların web sitelerindeki bilimsel bilgi ile yanlı bilgiyi ayırt edebilme yetkinliğine olan güveni. (4 madde)
• Oluşturma (Creation): Web tabanlı içerikler (örneğin, video) oluşturabilme yeteneğine olan güveni. (6 madde)
• Bilgi Alma (Information Retrieval): Etkili arama tekniklerini (örneğin, Google arama teknikleri) kullanarak doğru ve hızlı bilgiye ulaşabilme yetkinliğine olan güveni. (3 madde)
• Teknik Bilgi (Technical Knowledge): İnternet erişimi ve donanımsal sorunları çözebilme yetkinliğine olan güveni. (3 madde)

Geçerlik

Ölçeğin yapısal model geçerliğini belirlemek amacıyla kapsamlı istatistiksel analizler yürütülmüştür. İlk aşamada, ölçeğin faktör yapısını ortaya koymak için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmıştır. Bu analiz sonucunda, 16 maddeden oluşan dört faktörlü bir model elde edilmiş ve bu model, ölçülen toplam varyansın %65,40’ını açıklamıştır.

Yapısal geçerlik için, önerilen model ile birlikte dört alternatif model de değerlendirilmiştir. Faktör yapısının doğrulanması amacıyla, ikinci bir örneklem grubu kullanılarak Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, yapı geçerliği, yakınsak geçerlik (convergent validity) ve ayırt edici geçerlik (discriminant validity) yöntemleriyle de detaylı bir şekilde kontrol edilerek ölçeğin teorik yapıyı ölçme yeteneği kanıtlanmıştır.

Güvenirlik

İnternet Okuryazarlığı Özyeterlik Ölçeği’nin iç tutarlılık güvenirliği, faktör bazında Cronbach Alfa katsayıları hesaplanarak belirlenmiştir. Elde edilen katsayılar, ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir.

Faktörlere ait Cronbach Alfa katsayıları şöyledir: Oluşturma (.91), Teknik Bilgi (.82), Bilgi Alma (.85) ve Güvenilirlik (.72). Akademik standartlara göre kabul edilebilir güvenilirlik katsayısı eşiği .70 olarak kabul edildiğinden (Field, 2009; Kline, 1999), ölçeğin tüm alt boyutlarının güvenilir olduğu sonucuna varılmıştır.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme sürecinde, 16 maddelik yapının ortaya çıkarılması için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. AFA sonuçları, ölçeğin dört ana faktör altında toplandığını göstermiş ve bu dört faktör, ölçülen yapının toplam varyansının %65,40’ını başarıyla açıklamıştır. Bu yüksek açıklanan varyans oranı, modelin veri uyumunun güçlü olduğunu işaret etmektedir.

Dört faktörlü çözüm modelinin istatistiksel uygunluğunu kesinleştirmek amacıyla, ikinci bir örneklem grubu üzerinde Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yapılmıştır. DFA sonuçları, orijinal çalışmada önerilen dört faktörlü yapının iyi uyum gösterdiğini ve ölçeğin yapısal geçerliğinin doğrulandığını teyit etmiştir. Bu analizler, ölçeğin sağlam bir psikometrik temele sahip olduğunu göstermektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Geliştirme

Format: Likert Tipi Ölçek (16 madde, 4 faktör)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Öğretmen Adayları (Pre-service teachers)

Age Group: Belirtilmemiş (Genellikle üniversite öğrencisi yaş grubu)

Population Details: Öğretmen eğitimi programlarına kayıtlı öğrenciler.

Test Methodology: 7’li Likert derecelendirme sistemi kullanılmıştır (1 = Kendime Hiç Güvenmiyorum, 4 = Ne Güveniyorum Ne Güvenmiyorum, 7 = Kendime Çok Güveniyorum).

Anahtar Kelimeler

Öğretmen yeterlilikleri, dijital okuryazarlık, özgüven, Cronbach Alfa, yapı geçerliği.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değil.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Bilgi mevcut değil.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, NEHİR YASAN AK tarafından 2020 yılında geliştirilmiştir. Ölçek, Turkish Journal of Education dergisinde yayınlanmıştır. Kullanım izinleri ve ücretlendirme bilgisi için sorumlu yazar (Nehir Yasan Ak) ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Kaynaklar

1. Yasan-Ak, N. (2020). Development of Internet literacy self-efficacy scale for pre-service teachers. Turkish Journal of Education, 9(2), 179-204. DOI: 10.19128/turje.664706. Makaleye buradan ulaşılabilir: dergipark.org.tr
2. Field, A. (2009). Discovering Statistics Using SPSS. Sage Publications.
3. Kline, P. (1999). The handbook of psychological testing (2nd ed.). London: Routledge.

[quads id=5]

İnternet Okuryazarlığı Özyeterlik Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin orijinal tam metnine (PDF) buradan ulaşılabilir: internet-literacy-self-efficacy-scale-toad.pdf

Aşağıda, ölçeğin faktör alt boyutlarına örnek teşkil eden maddeler ve madde sayıları yer almaktadır:

• Güvenilirlik (4 madde): Web sitelerinde bilimsel bilgiyle yanlı bilgiyi ayırt edebilirim.
• Oluşturma (6 madde): Web üzerinden video oluşturabilirim.
• Bilgi Alma (3 madde): Google arama tekniklerini etkili kullanabilirim.
• Teknik Bilgi (3 madde): Donanımsal İnternet erişim problemlerini çözebilirim.