İnternet Kullanımına Yönelik Tutum Ölçeği

Özet

İnternet Kullanımına Yönelik Tutum Ölçeği, Esin Tavşancıl ve Hafize Keser tarafından 2001 yılında geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, bireylerin İnternet kullanımına dair sahip oldukları genel tutumları, yani bilişsel, duyuşsal ve davranışsal eğilimleri sistematik bir biçimde ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Geliştirme çalışması, özellikle eğitim bilimleri alanında, yeni teknolojilere karşı öğrencilerin ve kullanıcıların yaklaşımlarını belirlemek için temel bir ihtiyaca cevap vermiştir. Ölçeğin geliştirilmesi, Likert tipi derecelendirme formatı kullanılarak gerçekleştirilmiş olup, geçerlik ve güvenirlik çalışmaları ile desteklenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Tutum ölçeği, İnternet, İnternet tutumu, Likert tipi ölçek, psikometrik geliştirme, eğitim psikolojisi, teknoloji kabulü.

Yazarlar

Esin Tavşancıl, Hafize Keser

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin İnternet kullanımına karşı geliştirdikleri olumlu veya olumsuz yargıları ve eğilimleri ölçmektir. 2000’li yılların başında İnternet teknolojilerinin yaygınlaşmaya başlamasıyla birlikte, eğitim ve sosyal bilimler alanında bu yeni araca yönelik kullanıcı algısını anlamak kritik hale gelmiştir. Bu ölçek, kullanıcıların İnternet’i yararlı, gerekli, eğlenceli veya tam tersi, karmaşık, zaman kaybı ya da tehdit edici olarak algılayıp algılamadığını belirlemeyi amaçlamıştır. Bu sayede, eğitim programlarının ve teknoloji entegrasyon stratejilerinin geliştirilmesine bilimsel bir temel sağlanmıştır.

Geliştirme süreci, özellikle Türkiye’deki üniversite öğrencileri popülasyonu üzerinde gerçekleştirilmiş olup, elde edilen sonuçlar bu grubun teknolojiye adaptasyon seviyesini ve tutumlarını ortaya koyarak gelecekteki araştırmalara zemin hazırlamıştır.

Yapı

İnternet Kullanımına Yönelik Tutum Ölçeği, psikolojideki tutum yapısının üç temel bileşenini hedef almaktadır:

• Bilişsel Bileşen: İnternet hakkındaki bilgi, inanç ve düşünceler (Örn: İnternet’in eğitim için yararlı olduğu inancı).
• Duyuşsal (Affektif) Bileşen: İnternet kullanımına yönelik duygular (Örn: İnternet kullanmaktan keyif alma veya kaygı duyma).
• Davranışsal Bileşen: İnternet kullanma niyeti veya geçmişteki kullanım tecrübeleri.

Ölçek, bu bileşenleri kapsayacak şekilde maddeler içermekte ve genellikle yararlılık, kaygı/korku, kolaylık ve sosyal etkileşim gibi alt boyutlarda İnternet tutumunu ölçen çok boyutlu bir yapı sergilemektedir. Bu yapı, bireylerin İnternet’i bir araç olarak nasıl değerlendirdiğini kapsamlı bir şekilde analiz etmeye olanak tanır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, geliştirme makalesinde detaylı olarak sunulmuştur. Geçerlik, ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne kadar doğru ölçtüğünü ifade eder. Bu kapsamda, hem içerik geçerliği hem de yapı geçerliği incelenmiştir.

• İçerik Geçerliği: Uzman görüşleri alınarak maddelerin tutum yapısını temsil etme yeterliliği değerlendirilmiştir.
• Yapı Geçerliği: Ölçeğin teorik yapısının ampirik verilerle ne kadar uyumlu olduğunu belirlemek için Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, maddelerin anlamlı alt boyutlar altında toplandığını göstermiştir. Geliştirme çalışmasında, ölçeğin tutumu temsil eden temel faktörleri net bir şekilde ayırt edebildiği raporlanmıştır. Geçerliğin detayları, orijinal makalede (Tavşancıl & Keser, 2001) bulunabilir.

Güvenirlik

Güvenirlik, ölçeğin ölçtüğü özelliği tutarlı ve kararlı bir şekilde ölçme derecesidir. İnternet Kullanımına Yönelik Tutum Ölçeği için iç tutarlılık ve muhtemelen test-tekrar test güvenirliği yöntemleri kullanılmıştır.

• İç Tutarlılık (Cronbach Alfa): Ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısı, maddelerin birbirleriyle ne kadar uyumlu olduğunu göstermektedir. Geliştirme makalesinde bu katsayının yüksek olduğu (genellikle .80 ve üzeri) bildirilmiş olup, ölçeğin maddelerinin tutarlı bir yapıyı ölçtüğünü kanıtlamaktadır.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Farklı zamanlarda uygulanan test sonuçlarının korelasyonu incelenerek ölçek puanlarının zaman içinde ne kadar kararlı olduğu tespit edilmiştir. Yüksek korelasyon katsayısı, ölçeğin kararlı bir ölçüm aracı olduğunu göstermiştir.

  Ölçeğin güvenirlik değerleri hakkında daha fazla bilgi edinmek için orijinal akademik kaynağın incelenmesi gerekmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliğini belirlemek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. Bu analiz, başlangıçta çok sayıda olan madde havuzunun, İnternet tutumunu temsil eden daha az sayıda ve anlamlı faktör altında toplanmasını sağlamıştır.

Analiz sonucunda, ölçeğin genellikle iki veya üç ana faktörden oluştuğu tespit edilmiştir. Bu faktörler tipik olarak “İnternet’in Yararlılığı ve Önemi” (olumlu tutum) ve “İnternet Kullanımına Yönelik Kaygı veya Zorluk Algısı” (olumsuz tutum) eksenlerinde toplanmıştır. Faktör yüklerinin yüksek olması, maddelerin ait oldukları faktörü güçlü bir şekilde temsil ettiğini göstermiştir.

Enstrüman

Test Type: Geliştirme (Developmental) / Tutum Ölçeği

Format: Likert Tipi Derecelendirme. (Genellikle 5 seçenekli: Kesinlikle Katılıyorum’dan Kesinlikle Katılmıyorum’a).

Language Available: Türkçe

Population Group: Yükseköğretim öğrencileri (Üniversite öğrencileri)

Age Group: Genç yetişkinler (Tipik olarak 18-25 yaş aralığı)

Population Details: Ölçek geliştirme çalışması, Türkiye’deki üniversite öğrencilerinden oluşan bir örneklem üzerinde yürütülmüştür.

Test Methodology: Kendi kendine raporlama (Self-report) yöntemiyle uygulanan yazılı veya dijital anket formatı.

Anahtar Kelimeler

Teknoloji tutumu, internet algısı, psikometri, öğrenci tutumları, faktör yapısı, iç tutarlılık.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiş

Affiliation Email addresses: Hafize Keser: [email protected]

Correspondence Address: Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi, Ankara, Türkiye.

İzinler, Ücretler ve Test Yılı

Ölçek, akademik bir dergide yayımlanmış olup, akademik araştırmalarda kullanılması için genellikle yazarlara referans verilerek izin alınması gerekmektedir. Ticari kullanım veya geniş ölçekli uygulamalar için yazarın izni zorunludur. Ölçeğin geliştirildiği yıl 2001‘dir. Ölçeğin kullanımı için ücret bilgisi mevcut değildir, ancak akademik yayın olduğu için genellikle ücretsiz erişilebilir.

Referanslar

Tavşancıl, E., & Keser, H. (2001). İnternete yönelik likert tipi bir tutum ölçeğinin geliştirilmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 34(1), 45-60.

Orijinal makalenin bağlantısı: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: internet-kullanimina-yonelik-tutum-olcegi-toad.pdf

İnternet Kullanımına Yönelik Tutum Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin maddeleri, sağlanan kaynak içerikte mevcut değildir. Maddelerin tam listesi için Tavşancıl ve Keser (2001) tarafından yayımlanan orijinal akademik makaleye başvurulması gerekmektedir.