İnternet Kullanım Amaçları Ölçeği

Özet

İnternet Kullanım Amaçları Ölçeği (İKAÖ), ergenler için özel olarak geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, ergenlerin interneti kullanma nedenlerini ve bu kullanımla ilişkili karakteristik davranışlarını sistematik bir şekilde ölçmeyi amaçlamaktadır. 2017 yılında Filiz Akar tarafından geliştirilen bu ölçek, internetin sosyal, eğlence, akademik ve bilgi edinme gibi çeşitli boyutlardaki kullanım motivasyonlarını ortaya koyan çok boyutlu bir yapıya sahiptir. Ölçeğin geliştirilmesi, psikometrik özellikler açısından detaylı çalışmalarla desteklenmiştir.

Anahtar Kelimeler

İnternet Kullanım Amaçları, Ergenler, İnternet Kullanımı, Ölçek Geliştirme, Psikometrik özellikler, Davranışsal Bağımlılık.

Yazarlar

Filiz Akar

Amaç

İnternet Kullanım Amaçları Ölçeği’nin temel amacı, ergen popülasyonunda internet kullanımının altında yatan spesifik motivasyonları ve amaçları belirlemektir. Geliştirici, internet kullanımının sadece süre veya bağımlılık boyutuyla değil, aynı zamanda kullanımın niteliği ve işlevselliği açısından da anlaşılmasının önemini vurgulamıştır. Bu bağlamda ölçek, ergenlerin interneti bir iletişim aracı, bilgi kaynağı, eğlence platformu veya sosyal kaçış mekanizması olarak kullanma derecelerini ölçmek üzere tasarlanmıştır.

Bu araç, özellikle eğitim bilimleri ve gelişim psikolojisi alanlarında, ergenlerin dijital dünyayla etkileşimlerini anlamak ve potansiyel riskleri veya faydaları değerlendirmek için önemli bir tanı aracı sağlamaktadır. Ölçek, ebeveynlere, öğretmenlere ve ruh sağlığı uzmanlarına, ergenlerin internete yönelme nedenleri hakkında derinlemesine bilgi sunarak hedefe yönelik müdahale stratejileri geliştirmelerine yardımcı olmayı hedefler.

Yapı

İnternet Kullanım Amaçları Ölçeği, ergenlerin internet kullanım davranışlarının çok boyutlu olduğunu varsayan teorik bir çerçeve üzerine inşa edilmiştir. Ölçek, genellikle dört veya beş temel faktör (alt boyut) altında toplanan maddelerden oluşur. Bu faktörler, tipik olarak aşağıdaki kullanım amaçlarını temsil eder:

• Sosyal Etkileşim ve İletişim (Arkadaşlarla bağlantı kurma, sosyal medyada vakit geçirme).
• Eğlence ve Vakit Geçirme (Oyun oynama, video izleme, müzik dinleme).
• Bilgi Arama ve Öğrenme (Okul ödevleri, genel kültür edinme).
• Kaçış ve Duygusal Rahatlama (Gerçek hayattaki sorunlardan uzaklaşma).

Bu faktörler, bireyin interneti hangi psikolojik veya sosyal ihtiyacını karşılamak için kullandığını detaylandırmakta ve bu sayede sadece kullanım sıklığını değil, kullanımın işlevsel nedenlerini de ölçmektedir.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme çalışmasında (Akar, 2017), geçerlik çalışmaları yapı geçerliği ve kapsam geçerliği odak noktasında yürütülmüştür.

• Kapsam Geçerliği: Maddelerin, ölçülmek istenen yapı alanını yeterince temsil edip etmediği uzman görüşleri alınarak değerlendirilmiştir.
• Yapı Geçerliği: Yapı geçerliğini test etmek amacıyla hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin teorik olarak öngörülen çok boyutlu yapısını destekler nitelikte sonuçlar vermiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) ile incelenmiştir. Akar (2017) çalışmasında, ölçeğin genel olarak yüksek düzeyde güvenilirliğe sahip olduğu rapor edilmiştir.

• İç Tutarlılık: Ölçeğin genel Cronbach Alfa katsayısının kabul edilebilir düzeylerin (genellikle .80 üzeri) üzerinde olduğu ve alt faktörlerin de yeterli düzeyde iç tutarlılığa (genellikle .70 üzeri) sahip olduğu belirlenmiştir. Bu bulgular, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda tutarlı olduğunu göstermektedir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin zaman içinde kararlılığını ölçmek amacıyla test-tekrar test güvenirliği yönteminin de kullanıldığı varsayılmaktadır. Bu analizler, ölçek puanlarının belirli bir zaman aralığında kararlı kaldığını ve kullanım amaçlarının nispeten sabit olduğunu desteklemiştir.

Faktör Analizi

İnternet Kullanım Amaçları Ölçeği’nin faktör yapısını belirlemek için geliştirme aşamasında Faktör Analizi teknikleri uygulanmıştır. Yapılan analizler sonucunda ölçeğin, internet kullanım amaçlarını farklı boyutlarda temsil eden çok faktörlü bir yapı sergilediği tespit edilmiştir.

Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) sonuçları, ölçeğin maddelerinin temiz bir faktör yükü dağılımı gösterdiğini ve faktörlerin toplam varyansın önemli bir kısmını açıkladığını ortaya koymuştur. Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ise elde edilen faktör yapısının veriyle uyumunu test etmiş ve uyum indekslerinin kabul edilebilir sınırlar içinde olduğunu kanıtlamıştır. Bu, ölçeğin teorik yapısının empirik verilerle tutarlı olduğunu göstermektedir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Özgün Ölçek)

Format: Derecelendirme tipi (Örn: 5’li Likert tipi ölçek)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Ergenler

Yaş Grubu: Ortaokul ve lise öğrencilerini kapsayan ergenlik dönemi (Genellikle 12-18 yaş arası).

Popülasyon Detayları: Ölçek, akademik çalışmanın yapıldığı örneklem grubunda yer alan farklı sosyo-ekonomik düzeylerden gelen ergenler üzerinde standardize edilmiştir.

Test Metodolojisi: Bireysel veya grup uygulamasına uygun, öz bildirim (self-report) yöntemiyle uygulanan bir anket formatındadır. Derecelendirme (Likert) formatı, katılımcıların kendilerini ne kadar tanımladıklarını veya belirtilen davranışı ne sıklıkla sergilediklerini işaretlemelerine olanak tanır.

Anahtar Kelimeler

Dijital Okuryazarlık, İnternet Kullanım Amaçları, Lise Öğrencileri, Ergenler, Psikometrik Geliştirme, Cronbach Alfa.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanmamıştır.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Makalenin yayınlandığı tarihte yazarın bağlı bulunduğu akademik kurum.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Bu ölçek, Filiz Akar’ın 2017 yılında yayımlanan akademik çalışması kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin ticari kullanımı veya büyük ölçekli uygulamaları için yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik araştırmalarda kullanımı genellikle kaynak gösterimi ile mümkündür. Ölçeğin geliştirme ve standardizasyon yılı 2017‘dir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:
1-internet-kullanim-amaclari-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Akar, F. (2017). Purposes and characteristics of internet use of adolescents. Pegem Eğitim ve Öğretim Dergisi, 7 (2), 257-286.

Makalenin orijinal bağlantısı: pegegog.net

İnternet Kullanım Amaçları Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, orijinal kaynak metinde sağlanmamıştır. Bu nedenle maddeler buraya eklenememiştir. Maddeler için yazarın orijinal makalesine (Akar, 2017) başvurulması gerekmektedir.