İnmeli Hastalara Bakım Veren Hasta Yakınlarının Bakıma Hazır Olunuşluluk Ölçeği

Özet

İnmeli Hastalara Bakım Veren Hasta Yakınlarının Bakıma Hazır Olunuşluluk Ölçeği, inme (serebrovasküler olay) hastalarına bakım sağlayan aile üyelerinin bu role ne kadar hazır olduklarını değerlendirmek amacıyla Türkçe’ye uyarlanmıştır. Ölçek, bakım verme sürecine yönelik algılanan yeterliliği ve hazırlık düzeyini ölçmeyi hedefler.

Seçil Kahraman tarafından 2014 yılında Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü’nde yüksek lisans tezi kapsamında yürütülen bu çalışma, ölçeğin Türk popülasyonunda yüksek düzeyde geçerlik ve güvenirlik özelliklerine sahip olduğunu göstermiştir. Ölçek 9 maddeden oluşmakta ve 5’li Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Bakıma hazır olunuşluluk, inme, bakım veren, geçerlik, güvenirlik, uyarlama, psikometri, hasta yakını.

Yazarlar

Seçil Kahraman

Amaç

Ölçeğin temel amacı, inme geçirmiş hastalara evde veya kurumda sürekli bakım veren hasta yakınlarının, bu zorlu sürece duygusal, fiziksel ve bilgi açısından ne ölçüde hazır olduklarını belirlemektir. Bu hazırlık düzeyinin belirlenmesi, hemşirelik ve psikososyal destek hizmetlerinin planlanması açısından kritik öneme sahiptir.

Uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerini Türk kültürü ve diline uygunluğunu test etmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Amaç, bakım vericilerin ihtiyaçlarını erken tespit ederek, bakım yükünün azaltılmasına yönelik girişimlerin başlatılmasını sağlamaktır.

Yapı

Ölçek, “Bakıma Hazır Olunuşluluk” (Readiness for Caregiving) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bir bireyin kronik hastalığı olan bir yakınına bakmaya başlama veya devam etme konusundaki algılanan yeterlilik ve hazırlık durumunu ifade eder. Hazır olunuşluluk genellikle bilgi, beceri ve duygusal kabul boyutlarını içerir ve bakımın kalitesini ve bakım vericinin refahını doğrudan etkileyen önemli bir psikososyal değişkendir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek üzere madde analizleri gerçekleştirilmiştir. Madde analizi sonuçlarına göre, ölçekteki maddelerin madde-toplam puan korelasyon katsayıları 0.63 ile 0.84 arasında saptanmıştır. Bu yüksek korelasyon değerleri, her bir maddenin ölçülen genel yapıyla güçlü bir şekilde ilişkili olduğunu ve ölçeğin iç tutarlılığına önemli katkı sağladığını göstermektedir.

Tüm maddeler, ölçekten çıkarılmaya gerek kalmadan tutulmuştur. Ölçeğin maddeleri ile ölçeğin toplam madde-puan korelasyonları arasındaki ilişki istatistiksel olarak 0.01 düzeyinde anlamlı bulunmuştur. Bu bulgular, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçme yeteneğine sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık (içsel güvenirlik) düzeyi oldukça yüksektir. Toplam Cronbach Alpha katsayısı 0.92 olarak hesaplanmıştır. 0.90 üzerindeki bu değer, ölçeğin mükemmel derecede güvenilir olduğunu ve maddelerin aynı yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.

Ayrıca, ölçeğin testi yarılama analiz sonuçları da Cronbach Alpha katsayısı ile uyumlu olarak istenen düzeylerdedir. Bu yüksek güvenirlik değerleri, ölçeğin farklı uygulamalarda stabil ve tutarlı sonuçlar üreteceği anlamına gelmektedir, bu da özellikle klinik ve araştırma ortamlarında kullanım için önemlidir.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmasının detaylı faktör yapısı bilgisi kaynakta açıkça belirtilmemekle birlikte, madde-toplam puan korelasyonlarının yüksekliği (0.63–0.84) ve ölçeğin yalnızca 9 maddeden oluşması, ölçeğin yüksek olasılıkla tek boyutlu (unidimensionel) bir yapıyı temsil ettiğini düşündürmektedir. Bu yapı, bakım veren hazır olunuşluluğunun bütünleşik bir ölçümünü sağlamaktadır.

Araç

Test Çeşidi: Uyarlama (Adaptation)

Format: Ölçek 9 maddeden oluşmaktadır. Cevaplar 5’li Likert tipi bir derecelendirme ile verilmektedir (0= hiç hazır değilim – 4= tamamen hazırım).

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama çalışması tamamlanmıştır).

Popülasyon Grubu: İnme hastalarına bakım veren hasta yakınları (aile üyeleri).

Yaş Grubu: Yetişkin bakım verenler.

Popülasyon Detayları: Nörolojik bir olay olan inme sonrası uzun süreli bakım gereksinimi olan hastaların birincil bakım vericileri.

Test Metodolojisi: Bireysel olarak uygulanan, kendi kendine raporlama (self-report) yöntemiyle doldurulan bir anket türüdür.

Anahtar Kelimeler

Bakım yükü, inme, hazır olunuşluluk, psikometri, Cronbach Alpha, madde analizi, geçerlik.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Seçil Kahraman (Tez çalışması sırasında Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin uyarlama çalışması 2014 yılında tamamlanmıştır. Ölçeğin akademik veya klinik amaçlı kullanımı için sorumlu yazar Seçil Kahraman ile iletişime geçilmesi önerilir. Ölçek, yayımlanmış bir yüksek lisans tezinin parçasıdır.

Orijinal PDF dokümanına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: inmeli-hastalara-bakim-veren-hasta-yakinlarinin-bakima-hazir-olunusluluk-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Kahraman, S. (2014). İnmeli Hastalara Bakım Veren Hasta Yakınlarının Bakıma Hazır Olunuşluluk Ölçeği geçerlik ve güvenirlik çalışması. (Yayınlanmış Yüksek Lisans Tezi). Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir.

İnmeli Hastalara Bakım Veren Hasta Yakınlarının Bakıma Hazır Olunuşluluk Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, telif hakkı veya gizlilik nedeniyle bu platformda yayımlanmamaktadır. Ölçek toplam 9 maddeden oluşmaktadır.