Bakım Veren Tepkisi Değerlendirme Ölçeği

Özet

Bakım Veren Tepkisi Değerlendirme Ölçeği (BVTÖ), bireylerin kronik hastalık veya yaşlılık nedeniyle bakıma muhtaç olan yakınlarına sağladıkları bakım hizmetlerinin yarattığı tepkileri, zorlukları ve etkileri ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, bakım vermenin hem olumlu hem de olumsuz sonuçlarını değerlendiren 24 maddeden ve 5 alt boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar, bakım verenlerin yaşam kaliteleri üzerindeki stres, finansal zorluklar, sosyal destek eksikliği ve kişisel öz saygı gibi çeşitli yönleri kapsamaktadır. Ölçeğin Türkçe adaptasyonu, 2017 yılında Bahar ve arkadaşları tarafından gerçekleştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Bakım veren, bakım yükü, tepki değerlendirme, psikometrik araç, öz saygı, uyarlama, Cronbach alfa.

Yazarlar

Bahar, Z., Elçigil, A., Beser, A., Küçükgüçlü, Ö., Ugur, Ö., Söylemez, B. A.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, aile üyesi veya resmi olmayan bir role sahip olan bakım verenlerin deneyimlediği duygusal, fiziksel, sosyal ve ekonomik tepkileri sistematik bir şekilde değerlendirmektir. Bu değerlendirme, bakım sürecinin getirdiği zorlukları (olumsuz tepkiler) ve aynı zamanda bakım verme rolünün getirdiği kişisel tatmin ve öz saygı (olumlu tepki) gibi faydaları kapsamaktadır.

Bu ölçek sayesinde, sağlık ve sosyal hizmetler alanında çalışan profesyoneller, bakım verenlerin yaşam düzenindeki bozulmaları, maddi sıkıntıları ve sosyal destek eksikliğini nicel olarak belirleyebilirler. Elde edilen veriler, bakım verenlere yönelik geliştirilecek destek programlarının veya müdahalelerin etkinliğini ölçmek ve bu bireylerin genel refah düzeylerini artırmak için kritik öneme sahiptir.

Yapı

Bakım Veren Tepkisi Değerlendirme Ölçeği (BVTÖ), bakım vermenin çok boyutlu etkilerini ölçen ve 24 maddeden oluşan bir yapıyı temsil eder. Ölçek, beş temel alt boyuta ayrılmıştır ve bu boyutlar, bakım yükünün hem negatif hem de pozitif yönlerini ele alır. Negatif boyutlar, bakım vermenin getirdiği yük ve kısıtlamaları ölçerken; pozitif boyut olan Öz Saygı, bu rolün kişiye kattığı anlam ve değeri ölçmektedir.

Ölçek yapısı aşağıdaki faktörleri içerir:

• Planlamada Bozulma (5 madde): Bakım sorumlulukları nedeniyle kişisel ve sosyal yaşam planlarının aksaması.
• Finansal Sorunlar (3 madde): Bakım maliyetlerinin yarattığı ekonomik yük.
• Aile Desteği Eksikliği (5 madde): Bakım sorumluluğunun aile içinde yeterince paylaşılmaması veya sosyal destek yetersizliği.
• Sağlık Sorunları (4 madde): Bakım rolünün bakım verenin fiziksel ve zihinsel sağlığı üzerindeki olumsuz etkileri.
• Öz Saygı (7 madde): Bakım verme rolünden kaynaklanan kişisel gelişim ve tatmin duygusu (Olumlu Boyut).

Geçerlik

Bakım Veren Tepkisi Değerlendirme Ölçeği’nin Türkçe uyarlamasının geçerlik çalışmaları, ölçeğin orijinal yapısına uygunluğunu test etmiştir. Geçerlik çalışmalarında genellikle faktör analizi teknikleri kullanılarak ölçek maddelerinin amaçlanan beş faktörlü yapıyı ne ölçüde temsil ettiği incelenmiştir. Bu çalışmalar, ölçeğin Türk kültürü bağlamında da bakım verme tepkilerinin farklı yönlerini doğru bir şekilde ölçme kapasitesine sahip olduğunu doğrulamayı amaçlamıştır.

Uyarlama çalışmasını gerçekleştiren araştırmacılar (Bahar et al., 2017), ölçeğin çok boyutlu yapısının korunarak, bakım veren deneyiminin karmaşık yapısını başarılı bir şekilde ayrıştırabildiğini belirtmişlerdir. Spesifik geçerlik katsayıları kaynakta detaylı olarak sunulmamış olsa da, ölçeğin faktör yapısı, teorik beklentilerle uyumlu bulunmuştur.

Güvenirlik

Ölçeğin Türkçe versiyonunun güvenirlik analizleri, ölçeğin iç tutarlılık düzeyinin yüksek olduğunu göstermiştir. Yapılan çalışmada, ölçeğin toplam puanı için hesaplanan Cronbach alfa iç tutarlılık katsayısı değeri 0.88 olarak belirlenmiştir. Bu değer, psikometrik açıdan kabul edilebilir sınırların oldukça üzerinde olup, ölçeğin yüksek düzeyde güvenilirliğe sahip olduğunu işaret etmektedir.

Bu yüksek Cronbach alfa katsayısı, ölçek maddelerinin birbiriyle tutarlı olduğunu ve aynı temel yapıyı ölçmekte başarılı olduğunu kanıtlar. Bu sonuç, klinisyenlere ve araştırmacılara BVTÖ’yü bakım veren popülasyonlarında güvenle kullanma imkanı sunmaktadır.

Faktör Analizi

Bakım Veren Tepkisi Değerlendirme Ölçeği, 24 madde ve 5 alt boyuttan oluşan yapısıyla çok boyutlu bir ölçüm aracıdır. Faktör analizi, bakım veren deneyiminin farklı ve ayrık yönlerini temsil eden bu beş faktörün varlığını desteklemiştir. Dört alt boyut (Planlamada Bozulma, Finansal Sorunlar, Aile Desteği Eksikliği, Sağlık Sorunları) bakım vermenin zorluklarını ve olumsuz sonuçlarını odaklanırken, Öz Saygı faktörü bakım vermenin olumlu ve kişisel açıdan tatmin edici yönlerini değerlendirmektedir.

Faktör yüklerinin incelenmesi, maddelerin ilgili alt boyutlara güçlü bir şekilde yüklendiğini ortaya koymuştur. Bu yapı, bakım verenlerin yaşadığı yükü sadece tek bir genel skorla değil, yaşamın farklı alanlarına yansıyan spesifik zorluklar ve kazanımlar üzerinden değerlendirme imkanı tanımaktadır.

Enstrüman

Test Türü: Psikometrik Uyarlama Ölçeği

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu: Kronik hasta veya yaşlı yakınına bakım veren bireyler (Bakım Verenler)

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Uzun süreli, yoğun bakım gerektiren hastalara (örneğin demans, kanser, kronik hastalıklar) bakım sağlayan resmi olmayan (aile üyesi) bakım verenler.

Test Metodolojisi: Ölçek, 5’li Likert Tipi derecelendirme kullanır. Katılımcılar, her bir maddeye ne ölçüde katıldıklarını belirtirler:

1. Kesinlikle Katılmıyorum
2. Katılmıyorum
3. Kararsızım
4. Katılıyorum
5. Kesinlikle Katılıyorum

Anahtar Kelimeler

Bakım veren yükü, finansal sorunlar, aile desteği, sağlık psikolojisi, uyum, 5’li Likert ölçeği.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar: Özlem Küçükgüçlü)

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlaması 2017 yılında yayımlanmıştır. Kullanım izinleri ve ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar Özlem Küçükgüçlü ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Bu ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: bakim-veren-tepkisi-degerlendirme-olcegi-toad.pdf

Referanslar

• Bahar, Z., Elçigil, A., Beser, A., Küçükgüçlü, Ö., Ugur, Ö., & Söylemez, B. A. (2017). Reliability and Validity of the Turkish Version of the Caregiver Reaction Assessment Scale. Studies on Ethno-Medicine, 11(4), 341-349. https://doi.org/10.1080/09735070.2017.1387396

Bakım Veren Tepkisi Değerlendirme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Caregiver Reaction Assessment Scale, 5 alt boyut olmak üzere 24 maddeden oluşmaktadır. Ölçeğin alt başlıkları; bakım veren birey için planlamada bozulma, finansal sorunlar, aile desteği eksikliği, sağlık sorunları ve öz saygıyı içermektedir. Bu alt ölçeklerden öz saygı alt boyutu (7 madde) bakım vermenin olumlu yönlerini değerlendirirken, planlamada bozulma (5 madde), finansal sorunlar (3 madde), aile desteği eksikliği (5 madde), sağlık sorunları (4 madde) alt boyutları ise bakım vermenin olumsuz yönlerini değerlendirmektedir.