Yoğun Bakım Hemşirelerinin Yaşam Sonu Bakıma Yönelik Tutum ve Davranışları Ölçeği

Soyut

Bu akademik giriş, yoğun bakım ünitelerinde görev yapan hemşirelerin Yaşam Sonu Bakıma yönelik tutum ve davranışlarını değerlendirmek amacıyla uyarlanan bir ölçme aracını tanıtmaktadır. Ölçek, Sultan Özel-Yalçınkaya tarafından 2016 yılında Türk kültürüne adapte edilmiş ve geçerlik ile güvenirlik çalışmaları yapılmıştır. Yoğun Bakım Hemşirelerinin Yaşam Sonu Bakıma Yönelik Tutum ve Davranışları Ölçeği (TOAD), hemşirelerin bu hassas konudaki profesyonel yaklaşımlarını ve duygusal tepkilerini iki ana alt boyutta ölçmektedir. Çalışma, ölçeğin Türk popülasyonunda kullanılabilirliğini destekleyen kabul edilebilir psikometrik özelliklere sahip olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Yoğun Bakım Hemşiresi, Yaşam Sonu Bakım, Tutum, Davranış, Ölçek Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik

Yazarlar

Sultan Özel Yalçınkaya

Amaç

Ölçeğin temel amacı, yoğun bakım ünitelerinde çalışan hemşirelerin yaşam sonu süreçlerdeki hastalarına yönelik sergilediği tutumları ve bu tutumların sonucu olan davranışsal pratikleri sistematik bir şekilde ölçmektir. Bu uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu test ederek, Türkiye’deki klinik ve akademik çalışmalarda kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir araç sağlamayı hedeflemiştir.

Bu araç, hemşirelik eğitimi ve hizmet içi eğitim programlarının geliştirilmesinde kritik öneme sahiptir. Elde edilen veriler, hemşirelerin yaşam sonu bakıma ilişkin bilgi eksikliklerini veya duygusal zorluklarını belirleyerek, bakım kalitesini artırmaya yönelik hedeflenmiş müdahalelerin tasarlanmasına olanak tanır.

Yapı

Yoğun Bakım Hemşirelerinin Yaşam Sonu Bakıma Yönelik Tutum ve Davranışları Ölçeği, iki temel alt boyuttan oluşan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir: Yaşam Sonu Bakıma Yönelik Tutum ve Yaşam Sonu Bakıma Yönelik Davranış. Ölçek toplamda 16 maddeden oluşmaktadır.

Tutum Alt Boyutu, hemşirelerin ölen hastaya ve ölüm sürecine dair bilişsel ve duygusal değerlendirmelerini yansıtırken; Davranış Alt Boyutu ise hemşirelerin bu süreçte sergilediği fiili eylemleri ve pratik bakım uygulamalarını kapsamaktadır. Bu ikili yapı, hemşirelik uygulamalarının hem içsel inançlar hem de dışsal eylemler açısından kapsamlı bir değerlendirmesini sunar.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin iki alt boyutta yapısal olarak uygun olduğunu göstermiştir.

• Uyum İndeksleri: Ölçeğin uyum indeksleri kabul edilebilir düzeyde bulunmuştur: Ki-kare değeri (x2) 2.016, İyilik Uyum İndeksi (GFI) 0.87, Düzeltilmiş İyilik Uyum İndeksi (AGFI) 0.82, Karşılaştırmalı Uyum İndeksi (CFI) 0.84, Standartlaştırılmış Kök Ortalama Kare Kalıntı (SRMR) 0.051 ve Yaklaşık Hata Karelerinin Kök Ortalaması (RMSEA) 0.071 olarak rapor edilmiştir. Bu değerler, modelin veriye genel olarak iyi uyum sağladığını işaret etmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığı, Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak değerlendirilmiştir. Elde edilen güvenirlik katsayıları, ölçeğin tutarlı bir ölçüm aracı olduğunu göstermektedir.

• Tutum Alt Boyutu: Cronbach Alfa katsayısı 0.71 olarak belirlenmiştir.
• Davranış Alt Boyutu: Cronbach Alfa katsayısı 0.65 olarak tespit edilmiştir.
• Toplam Ölçek Güvenirliği: Toplam ölçek için Cronbach Alfa katsayısı 0.70 olarak rapor edilmiştir.

Ayrıca, ölçeğin madde-toplam korelasyon katsayıları 0.25 ile 0.46 arasında değişmekte olup, tüm katsayıların istatistiksel olarak anlamlı olduğu (p<0.000) görülmüştür. Bu sonuç, maddelerin ilgili alt boyut yapısıyla tutarlı olduğunu ve ölçeğin genel puanına katkıda bulunduğunu desteklemektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini test etmek amacıyla uygulanan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları, maddelerin alt boyutlara dağılımını ve faktör yüklerini ortaya koymuştur.

• Yaşam Sonu Bakıma Yönelik Tutum Alt Boyutu: Bu alt boyuta ait faktör yükleri -0.19 ile 0.71 arasında değişmektedir.
• Yaşam Sonu Bakıma Yönelik Davranış Alt Boyutu: Bu alt boyuta ait faktör yükleri 0.23 ile 0.61 arasında değişmektedir.

Faktör yüklerinin genel olarak kabul edilebilir sınırlar içinde olması, uyarlanan ölçeğin orijinal yapıyı Türk kültüründe de koruduğunu ve her bir maddenin ilgili teorik yapıyı ölçmede yeterli katkıyı sağladığını göstermektedir.

Ölçme Aracı

Test Türü: Uyarlama

Madde Sayısı: 16

Format:

• Tutum Alt Boyutu Derecelendirmesi (5’li Likert): “Tamamen katılmıyorum”, “Katılmıyorum”, “Kısmen katılmıyorum”, “Katılıyorum”, “Tamamen katılıyorum”.
• Davranış Alt Boyutu Derecelendirmesi (5’li Frekans): “Asla”, “Nadiren”, “Ara sıra”, “Genellikle”, “Her zaman”.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Klinik Personel (Hemşireler)

Yaş Grubu: Yetişkin

Popülasyon Detayları: Yoğun Bakım Ünitelerinde çalışan hemşireler.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Yoğun Bakım Hemşiresi, Ölçek, Psikometri, Tutum, Davranış, Terminal Dönem, Türkiye Uyarlaması

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Sultan Özel Yalçınkaya

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değil.

Bağlılık E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değil.

Yazışma Adresi: Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü (Çalışmanın yapıldığı kurum).

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2016

İzinler ve Ücret: Yüksek lisans tezi kapsamında uyarlanmıştır. Kullanım için orijinal yazarın ve/veya uyarlamayı yapan yazarın izninin alınması önerilir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: yogun-bakim-hemsirelerinin-yasam-sonu-bakima-yonelik-tutum-ve-davranislari-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Özel-Yalçınkaya, S. (2016). Yoğun Bakım Hemşirelerinin Yaşam Sonu Bakıma Yönelik Tutum ve Davranışları Ölçeği’nin Türk kültürüne uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Bolu.

Yoğun Bakım Hemşirelerinin Yaşam Sonu Bakıma Yönelik Tutum ve Davranışları Ölçeği Maddeleri

Örnek Maddeler:

• Ölmekte olan hastalara bakım verirken “Bunu kimin için yapıyoruz” sorusunu kendime sorarım.
• Hastanın ihtiyaçlarını belirlemek için ona soru sormada kendimi rahat hissederim.
• Yaşam sonu hasta bakımını sağladıktan sonra duygusal bir boşalma yaşarım.
• Ölmek üzere olan hastanın yanında bulunmanın önemli olduğu kanısındayım.