Illinois Zorbalık, Kavga ve Mağduriyet Ölçeği

Özet

Illinois Zorbalık, Kavga ve Mağduriyet Ölçeği (IZKMÖ), akran şiddeti davranışlarını ve mağduriyet deneyimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik aracın Türkçe’ye uyarlanmış şeklidir. Mustafa Aydın, Elif Efilti ve Murat Diker tarafından 2020 yılında gerçekleştirilen bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türkiye’deki okul çağındaki gençlerin zorbalık, fiziksel saldırganlık (kavga) ve mağduriyet düzeylerini geçerli ve güvenilir bir şekilde belirlemesini hedeflemiştir. Ölçek, özellikle okul ortamlarında gözlemlenen antisosyal davranışların ve risk faktörlerinin değerlendirilmesinde önemli bir araç olarak kabul edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Zorbalık, Kavga, Mağduriyet, Akran Şiddeti, Okul Şiddeti, Psikometrik Uyarlama, Ergenlik, Saldırganlık.

Yazarlar

Mustafa Aydın, Elif Efilti, Murat Diker

Amaç

Illinois Zorbalık, Kavga ve Mağduriyet Ölçeği’nin temel amacı, ergenlerin hem zorba hem de mağdur olarak akran şiddeti dinamiklerine ne sıklıkta katıldığını sistematik olarak ölçmektir. Bu ölçek, okul ortamında yaşanan zorbalık ve fiziksel kavga davranışlarının yoğunluğunu tespit ederek, önleyici müdahale programlarının geliştirilmesi için gerekli temel verileri sağlamayı amaçlamaktadır. Uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin yapısal özelliklerini Türk kültürüne adapte ederek, psikolojik araştırmalarda kullanılabilecek geçerli bir araç sunmayı amaçlamıştır.

Ölçek, araştırmacılara ve eğitim profesyonellerine, zorbalık ve mağduriyet alt boyutlarını ayrı ayrı inceleme imkanı sunar. Böylece bireylerin riskli davranış profilleri daha net ortaya konabilir.

Yapı

IZKMÖ, çok boyutlu bir yapıya sahiptir ve genellikle üç ana psikolojik yapıyı ölçer:

• Zorbalık (Perpetration): Bireyin akranlarına karşı uyguladığı kasıtlı ve tekrarlayıcı saldırgan davranışların sıklığı.
• Kavga/Saldırganlık: Fiziksel çatışmalara veya kavgaya karışma sıklığı.
• Mağduriyet (Victimization): Bireyin akranları tarafından zorbalığa veya şiddete maruz kalma sıklığı.

Bu yapılar, gençlerin sosyal çevrelerindeki etkileşim kalitesini ve riskli davranış eğilimlerini yansıtan kritik bileşenlerdir. Ölçek, bu davranışları öz-bildirim yoluyla değerlendirir ve böylece ergenlerin kendi deneyimlerine dayalı kapsamlı bir veri seti oluşturur.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe’ye uyarlama çalışmasında, yapısal geçerlik kanıtları incelenmiştir. Orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk örnekleminde doğrulanıp doğrulanmadığını belirlemek için istatistiksel analizler (genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi) kullanılmıştır.

Aydın, Efilti ve Diker (2020) tarafından yapılan uyarlama çalışması, IZKMÖ’nün Türk kültürüne özgü örneklem üzerinde tatmin edici düzeyde yapı geçerliğine sahip olduğunu göstermiştir. Bu, ölçek maddelerinin amaçlanan psikolojik yapıları (zorbalık, kavga, mağduriyet) doğru bir şekilde ölçtüğü anlamına gelmektedir.

Güvenirlik

IZKMÖ’nün güvenirlik çalışmaları, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmiştir. Adaptasyon çalışmasında genellikle iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) yöntemine başvurulur.

Uyarlama çalışmasının sonuçları, ölçeğin genelinde ve alt boyutlarında yüksek iç tutarlılık katsayıları elde edildiğini göstermiştir. Bu bulgular, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı madde setleriyle uygulandığında benzer sonuçlar üretecek derecede kararlı ve güvenilir olduğunu işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmasında, Illinois Zorbalık, Kavga ve Mağduriyet Ölçeği’nin çok boyutlu yapısını doğrulamak amacıyla Faktör Analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler, zorbalık, kavga ve mağduriyet boyutlarının birbirinden ayrışan, ancak ilişkili yapılar olarak varlığını koruduğunu göstermiştir.

Yapılan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), ölçeğin orijinal yapısına uygun olarak üç faktörlü bir yapının Türk öğrenci örnekleminde iyi uyum sağladığını ortaya koymuştur. Bu yapısal uyum, ölçeğin kültürel adaptasyon sürecinin başarılı olduğunu teyit etmektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz-bildirim ölçeği, genellikle Likert tipi derecelendirme formatını kullanır (Uyarlama çalışmasında derecelendirme bilgisi verilmemiştir, ancak standart olarak bu tür ölçekler Likert kullanır).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Okul çağındaki ergenler ve gençler.

Yaş Grubu: Ortaokul ve lise öğrencileri (yaklaşık 11-18 yaş).

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki çeşitli ortaöğretim kurumlarında öğrenim gören öğrenciler.

Test Metodolojisi: Öğrencilerin belirli zorbalık, kavga etme ve mağdur olma davranışlarını ne sıklıkla deneyimlediklerini belirten maddelerden oluşur.

Anahtar Kelimeler

Psikometri, Ergen Psikolojisi, Okul Sağlığı, Sosyal Gelişim, Öz-bildirim, Saldırganlık, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar: Mustafa Aydın)

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe’ye uyarlama çalışması 2020 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımıyla ilgili izin ve ücret bilgileri için sorumlu yazar Mustafa Aydın ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. İletişim e-posta adresi: [email protected].

Kaynakça

Aydın, M., Efilti, E. ve Diker, M. (2020). Illinois Zorbalık, Kavga ve Mağduriyet Ölçeğinin (IZKMÖ) Türkçeye uyarlama çalışması. OPUS– Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 16(Özel Sayı), 3670-3688. DOI: 10.26466/opus.768247

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: illinois-zorbalik-kavga-ve-magduriyet-olcegi-toad.pdf

Illinois Zorbalık, Kavga ve Mağduriyet Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tamamına ulaşmak için yukarıda belirtilen referans kaynağa veya sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ölçek maddeleri, zorbalık yapma, kavgaya karışma ve zorbalığa maruz kalma durumlarını ölçmeye odaklanmaktadır.