Mağduriyet Ölçeği

Özet

Mağduriyet Ölçeği, Ladd ve Profilet Çocuk Davranışı Ölçeği’nin (Ladd and Profilet Child Behavior Scale) bir alt ölçeği olarak geliştirilmiş ve 5-6 yaş grubu Türk çocuklarının akran ilişkilerini ölçmek amacıyla Türkçe’ye uyarlanmıştır. Bu uyarlama çalışması, çocukların akranları tarafından maruz kaldıkları olumsuz davranışları ve Mağduriyet deneyimlerini değerlendirmeyi hedeflemektedir. Ölçek, çocukların sosyal ortamlarındaki zorbalık ve dışlanma gibi durumları saptamada önemli bir rol oynamaktadır. Uyarlama sürecinde, ölçeğin psikometrik özellikleri kapsamlı bir şekilde incelenmiş ve Türk kültürü bağlamında güvenilirliği ve geçerliliği kanıtlanmıştır.

Bu çalışma, Ladd ve Profilet Çocuk Davranışı Ölçeği’nin Mağduriyet Ölçeği alt boyutu ile birlikte Resim Sosyometrisi Ölçeği’nin de Türkçe formlarının geçerlik ve güvenirlik analizlerini içermektedir. Elde edilen bulgular, ölçeğin okul öncesi dönemdeki çocukların akran ilişkileri ve sosyal uyum düzeylerinin değerlendirilmesinde güçlü bir araç olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Mağduriyet Ölçeği, Akran İlişkileri, Çocuk Davranışı Ölçeği, Okul Öncesi Dönem, Geçerlilik, Güvenirlik, Uyarlama, Sosyometri.

Yazarlar

Hülya Gülay, Arzu Önder

Amaç

Mağduriyet Ölçeği’nin temel amacı, 5-6 yaş aralığındaki Türk çocuklarının akranları tarafından uygulanan olumsuz davranışlara ne sıklıkta maruz kaldıklarını, yani Mağduriyet düzeylerini ölçmektir. Bu, çocukların sosyal çevrelerinde yaşadıkları zorlukları, dışlanma ve zorbalık deneyimlerini nicel olarak belirlemeye olanak tanır.

Ölçek, aynı zamanda, Ladd ve Profilet Çocuk Davranışı Ölçeği’nin bir parçası olarak, çocuğun genel sosyal yeterliliği ve problem davranışları bağlamında akran ilişkilerinin kalitesini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Elde edilen veriler, erken müdahale programlarının geliştirilmesi ve risk altındaki çocukların belirlenmesi için kritik öneme sahiptir.

Yapı

Ölçek, psikolojik olarak Mağduriyet (Victimization) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bir çocuğun akran grubu içinde fiziksel, sözel veya sosyal olarak zarar verici eylemlere sistematik olarak hedef olma durumunu ifade eder. Ladd ve Profilet’in orijinal çalışmasına dayanan bu ölçek, akran zorbalığının alıcı tarafındaki deneyimleri merkeze alır.

Ölçekteki maddeler genellikle çocuğun diğer çocuklar tarafından itilmesi, alay edilmesi, oyunlara alınmaması veya eşyalarının alınması gibi spesifik ve gözlemlenebilir davranışları hedef almaktadır. Bu durum, ölçeğin akran ilişkilerinde yaşanan sosyal dışlanma ve saldırganlık dinamiklerini anlamlandırmasına yardımcı olur.

Geçerlik

Mağduriyet Ölçeği’nin Türkçe uyarlaması, kapsamlı bir Geçerlilik analizi sürecinden geçmiştir. Yapılan araştırmada, Ladd ve Profilet Çocuk Davranışı Ölçeği, Mağduriyet Ölçeği ve Resim Sosyometrisi Ölçeği’nin geçerliliğini değerlendirmek için çeşitli yöntemler kullanılmıştır.

Geçerlik çalışmaları şunları içermektedir:

• İçerik Geçerliliği: Maddelerin ölçülmek istenen yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini belirlemek amacıyla uzman görüşlerine başvurulmuştur.
• Yapı Geçerliği: Ölçeğin teorik yapısına uygunluğunu test etmek için gerekli analizler yapılmıştır. Bu, ölçeğin ölçtüğü Mağduriyet yapısının diğer ilgili yapılarla ilişkisini incelemeyi içerir.
• Ölçütle İlişkili Geçerlilik (Kriter Geçerliliği): Ölçeğin, aynı yapıyı ölçtüğü bilinen Resim Sosyometrisi Ölçeği gibi dış ölçütlerle tutarlılığı incelenmiştir.
• Ayrımcı Geçerlilik: Ölçeğin, ölçmek istediği yapı dışındaki yapılardan ayrışma gücü test edilmiştir.

Güvenirlik

Mağduriyet Ölçeği’nin Güvenirlik çalışmaları, ölçek puanlarının tutarlılığını ve kararlılığını sağlamak amacıyla çok yönlü analizlerle desteklenmiştir. Bu analizler, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı maddelerle uygulandığında benzer sonuçlar üretme kapasitesini ortaya koymuştur.

Güvenirlik analizleri kapsamında hesaplanan istatistikler şunlardır:

• İç Tutarlılık Katsayıları: Maddelerin birbiriyle ne kadar tutarlı olduğunu gösteren Cronbach Alpha değerleri hesaplanmıştır. Yüksek Alpha katsayıları, ölçeğin iç tutarlılığının güçlü olduğunu göstermektedir.
• Madde-Toplam ve Madde-Kalan Analizi (Item-Total and Item-Remainder Analysis): Her bir maddenin ölçeğin bütününe katkısını ve iç tutarlılığını değerlendirmek için kullanılmıştır.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin zaman içindeki kararlılığını belirlemek amacıyla, aynı denek grubuna belirli bir aralıkla tekrar uygulanması sonucu elde edilen korelasyon katsayıları hesaplanmıştır.
• Ayrıca, ölçek için aritmetik ortalama ve standart sapma değerleri de sunulmuştur.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmasında açıkça “Yapı Geçerliği”nin değerlendirildiği belirtilmiştir. Yapı geçerliği çalışmaları genellikle Faktör Analizi (Açımlayıcı veya Doğrulayıcı) kullanılarak gerçekleştirilir. Bu analizler, Mağduriyet Ölçeği’nin tek bir yapı (tek boyutluluk) altında toplanıp toplanmadığını veya birden fazla alt boyuta sahip olup olmadığını incelemeyi amaçlamıştır.

Gülay ve Önder (2009), ölçeğin Ladd ve Profilet’in orijinal modelindeki teorik yapıyı Türk örnekleminde de koruyup korumadığını teyit etmek için yapısal analizler gerçekleştirmiştir. Bu, ölçeğin Mağduriyet kavramını kültürel olarak uygun ve geçerli bir şekilde ölçtüğünü destekleyen önemli bir adımdır.

Araç

Test Tipi: Uyarlama (Orijinal: Ladd ve Profilet Çocuk Davranışı Ölçeği – Mağduriyet Alt Ölçeği)

Format: Derecelendirme formatı.

Derecelendirme: Üçlü Likert tipi derecelendirme kullanılmaktadır: Asla, Bazen, Daima.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal).

Popülasyon Grubu: Çocuklar.

Yaş Grubu: 5-6 yaş.

Popülasyon Detayları: Okul öncesi eğitim kurumlarına devam eden Türk çocukları.

Test Metodolojisi: Öğretmen veya ebeveyn raporlama şeklinde uygulandığı varsayılmakla birlikte, spesifik uygulama metodolojisi (gözlem mi yoksa raporlama mı) kaynakta detaylandırılmıştır (çocuk davranış ölçeği formatında).

Anahtar Kelimeler

Çocuk Gelişimi, Psikometrik Özellikler, Akran Zorbalığı, Okul Öncesi Eğitim, Ladd ve Profilet, Cronbach Alpha, Test-Tekrar Test Güvenirliği, Sosyal Uyum.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Hülya Gülay

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Kaynakta belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Türkçe uyarlama çalışması 2009 yılında yayınlanmıştır.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı, telif hakları ve izin süreçleri hakkında bilgi almak için sorumlu yazar Hülya Gülay ile e-posta yoluyla ([email protected]) iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Orijinal makale (PDF) bu adresten indirilebilir: ac.els-cdn.com

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: victimization-scale-toad.pdf

Kaynaklar

1. Gülay, H. ve Önder, A. (2009). Reliability and validity of the Turkish version of ladd and profilet child behavior scale victimization scale and picture sociometry scale to measure peer relations of 5-6 years-old turkish children. Procedia Social and Behavioral Sciences, 1, 648–659. doi:10.1016/j.sbspro.2009.01.114

Mağduriyet Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Mağduriyet Ölçeği’nin maddeleri (soru içerikleri) sağlanan kaynak metin içerisinde yer almamaktadır. Maddelere ulaşmak için lütfen yukarıda belirtilen referans makaleye başvurunuz.