İlişkisel Özerk Benlik Kurgusu Ölçeği

Özet

İlişkisel Özerk Benlik Kurgusu Ölçeği (İÖBKÖ), bireylerin benliklerini yakın ilişkileri (aile, arkadaşlar ve partnerler) üzerinden tanımlama eğilimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araç olan orijinal İlişkisel Bağımlı Benlik Kurgusu Ölçeği’nin (Relational-Interdependent Self-Construal Scale – RISC) Türkçe’ye uyarlamasıdır. Bu ölçek, özellikle bireyin kendilik algısının başkalarıyla olan bağlam içinde ne kadar iç içe geçtiğini ve ilişkilerin benlik tanımı üzerindeki merkeziyetini belirlemeyi hedefler. Türk kültüründe benlik kurgusunun ilişkisel boyutunu incelemek üzere Ahmet Akın ve arkadaşları tarafından 2010 yılında geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmıştır.

Ölçek, sosyal psikoloji ve kültürel psikoloji alanlarında, bireylerarası ilişkiler, sosyal destek, empati ve prososyal davranışlar gibi konularda ilişkisel kimliğin rolünü anlamak için temel bir ölçüm aracı olarak kullanılmaktadır. Ölçeğin Türkçe versiyonunun psikometrik özellikleri, Türk örnekleminde orijinal yapıyı destekler nitelikte bulunmuştur.

Anahtar Kelimeler

İlişkisel benlik kurgusu, benlik kurgusu, bağımlı benlik, ilişkisellik, psikolojik ölçek, uyarlama, sosyal psikoloji.

Yazarlar

Akın, A., Eroğlu, Y., Kayış, A. R., Satıcı, S. A.

[quads id=5]

Amaç

İlişkisel Özerk Benlik Kurgusu Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin benliklerini tanımlarken yakın ilişkilerini (örneğin, romantik partnerler, aile üyeleri veya yakın arkadaşlar) ne ölçüde merkeze koyduklarını belirlemektir. Ölçek, bireyin kimliğinin ve davranışlarının yakın ilişkiler bağlamında nasıl şekillendiğini ve bu ilişkilerin birey için ne kadar önemli olduğunu nicel olarak ölçmeye hizmet eder.

Ölçeğin Türkçe’ye uyarlanması, bu yapının Türk kültürü gibi kolektivist eğilimler taşıyan toplumlarda geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçülüp ölçülemeyeceğini tespit etmek ve uluslararası araştırmalarda karşılaştırmalı çalışmalar yapılmasına olanak sağlamaktır.

Yapı

Ölçek, sosyal psikolojideki temel bir kavram olan İlişkisel Bağımlı Benlik Kurgusu (Relational-Interdependent Self-Construal) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bireyin kendisini, diğer insanlarla olan özel ve yakın ilişkileri bağlamında tanımlaması anlamına gelir. Yüksek ilişkisel benlik kurgusuna sahip bireyler, duygularını, düşüncelerini ve eylemlerini yakın ilişkileri sürdürme ve geliştirme motivasyonuyla ilişkilendirirler. Bu yapı, genellikle bağımsız benlik kurgusu (bireysellik ve özerklik odaklı) ve kolektif benlik kurgusu (geniş gruplara aidiyet odaklı) kavramlarından ayrıştırılır.

İlişkisel benlik kurgusu, bireyin sosyal çevresiyle kurduğu bağların kalitesini ve derinliğini yansıtır. Bu kurgu, özellikle empati, sosyal sorumluluk ve başkalarının ihtiyaçlarına duyarlılık gibi alanlarda önemli prediktif güce sahiptir.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasında (Akın vd., 2010), psikometrik geçerlik çalışmaları detaylı olarak incelenmiştir. Yapılan analizler, ölçeğin orijinal yapısına uygun olarak ilişkisel benlik kurgusu yapısını Türk örnekleminde başarıyla ölçtüğünü göstermiştir.

Özellikle yapı geçerliği kapsamında Faktör Analizi (Confirmatory Factor Analysis – CFA) yöntemleri kullanılarak, ölçeğin teorik olarak beklenen faktör yapısını koruduğu doğrulanmıştır. Ayrıca, ölçeğin diğer ilişkili psikolojik yapılarla (örneğin, yalnızlık, sosyal destek veya kişilik özellikleri) beklenen yön ve büyüklükte ilişkiler gösterip göstermediği incelenerek eş zamanlı geçerlik kanıtları elde edilmiştir.

Güvenirlik

İlişkisel Özerk Benlik Kurgusu Ölçeği’nin Türkçe versiyonunun güvenirliği, iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) aracılığıyla değerlendirilmiştir. Uyarlama çalışmasında elde edilen Cronbach Alfa değerleri, ölçeğin maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü ve kabul edilebilir düzeyde bir iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermiştir.

Yüksek güvenirlik katsayıları, ölçeğin ölçüm hatasını minimize ettiğini ve farklı zamanlarda veya farklı örneklemlerde uygulandığında benzer sonuçlar verme eğiliminde olduğunu işaret etmektedir. Bu sonuçlar, ölçeğin Türk kültüründe bilimsel araştırmalar için güvenle kullanılabileceğini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Akın ve arkadaşları (2010) tarafından gerçekleştirilen faktör analizi, ölçeğin orijinal tek boyutlu yapısını Türk örnekleminde de incelemiştir. Yapısal eşitlik modellemesi (SEM) teknikleri ve doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılarak, ölçek maddelerinin tek bir İlişkisel Özerk Benlik Kurgusu faktörü altında toplandığı gösterilmiştir. Bu tek faktörlü yapı, ölçeğin teorik temelini desteklemektedir.

Elde edilen uyum iyiliği indeksleri (CFI, TLI, RMSEA gibi), modelin veriyle mükemmel derecede uyumlu olduğunu göstermiştir, bu da ölçeğin yapısal geçerliğinin güçlü bir kanıtıdır.

Ölçek Bilgileri

Test Çeşidi: Uyarlama

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Orijinal ölçek genellikle 5 veya 7 noktalı Likert tipi bir format kullanır, uyarlama çalışmasında da benzer bir yapı beklenir, ancak kesin derecelendirme bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.)

Mevcut Diller: Türkçe (Türkçe uyarlaması mevcuttur), İngilizce (Orijinal dil).

Popülasyon Grubu: Genel Popülasyon (Özellikle ergen ve yetişkinler).

Yaş Grubu: Üniversite öğrencileri ve yetişkinler (Uyarlama çalışması genellikle üniversite öğrencileri üzerinde gerçekleştirilmiştir).

Popülasyon Detayları: Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde yaşayan, okuryazar ve gönüllü katılımcılar.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği. Katılımcılar, kendilerini yakın ilişkiler bağlamında nasıl algıladıklarını gösteren ifadelere ne ölçüde katıldıklarını belirtirler.

Anahtar Kelimeler

Psikometri, uyarlama, kültürel psikoloji, Cronbach Alfa, geçerlik, güvenirlik, İlişkisel Bağımlı Benlik Kurgusu.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Ahmet Akın

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi Kaynakta Mevcut Değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresi: [email protected]

İletişim Adresi: Ahmet Akın, Medeniyet Üniversitesi (Uyarlama çalışması sırasında yazarın bağlı olduğu kurum).

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Ölçek, akademik araştırmalarda kullanıma açıktır. Ölçeğin orijinal versiyonu akademik literatürde yer almakta olup, Türkçe uyarlaması da bilimsel yayın yoluyla sunulmuştur. Ticari kullanım için orijinal ölçek yazarlarından ve uyarlama çalışmasını yapan yazarlardan izin alınması tavsiye edilir. Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2010 yılında yayınlanmıştır.

Uyarlama çalışmasının orijinal makalesine ve ilgili verilere aşağıdaki bağlantılardan erişilebilir:

• Makale Linki: ac.els-cdn.com
• Orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: the-relational-interdependent-self-construal-scale-toad.pdf

Referanslar

Akın, A., Eroğlu, Y., Kayış, A. R. ve Satıcı, S. A. (2010). The validity and reliability of the Turkish version of the relational-interdependent self-construal scale. Procedia Social and Behavioral Sciences, 5, 579–584. doi:10.1016/j.sbspro.2010.07.145

(Not: Orijinal İlişkisel Bağımlı Benlik Kurgusu Ölçeği’nin geliştiricileri olan Cross, Bacon ve Morris’in orijinal referansının da akademik çalışmalarda kullanılması gerekmektedir.)

[quads id=5]

İlişkisel Özerk Benlik Kurgusu Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır, ancak ölçeğin tamamı uyarlama makalesinde bulunabilir. Aşağıda, genellikle bu tür ölçeklerde kullanılan ifadelere benzer temsili maddeler listelenmiştir (Kesin maddeler için 2010 referansına başvurulmalıdır):

• Yakın arkadaşlarımla aramdaki bağlar benim kim olduğumu tanımlar.
• Bir karar vermeden önce, bu kararın en yakınlarımı nasıl etkileyeceğini düşünürüm.
• Başkalarıyla olan ilişkilerim benim için kişisel başarılarımdan daha önemlidir.
• Kendimi tanımlarken, yakın çevremdeki insanların beklentileri benim için çok önemlidir.
• Bir ilişkideki uyum ve ahenk benim için bireysel özgürlüğümden daha değerlidir.