İlişkisel-Bireyci-Toplulukçu Benlik Ölçeği

Öz

İlişkisel-Bireyci-Toplulukçu Benlik Ölçeği (İB-T BÖ), bireylerin kendilerini tanımlama biçimlerini üç temel boyutta değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik ölçüm aracıdır. Bu ölçeğin Türkçeye uyarlama çalışması 2011 yılında Hülya Ercan tarafından gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın temel amacı, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerini Türk kültürüne ve diline uygun olarak incelemek ve geçerli, güvenilir bir araç sağlamaktır.

Ölçek, bireyin kendine dair algısını İlişkisel Benlik, Bireyci Benlik ve Toplulukçu Benlik olmak üzere üç alt boyutta ölçmektedir. Bu üç boyut, bireyin sosyal çevreyle, kişisel hedeflerle ve geniş toplumsal gruplarla olan ilişkisini yansıtan farklı benlik kavramı yapılarını temsil eder. Uyarlama çalışması, psikoloji ve sosyal bilimler alanlarında kültürlerarası karşılaştırmalı araştırmalar için sağlam bir temel sunmayı hedeflemiştir.

Anahtar Kelimeler

İlişkisel Benlik, Bireyci Benlik, Toplulukçu Benlik, Benlik Kavramı, Toplulukçuluk, Bireycilik, Kültürlerarası Psikoloji, Psikometrik Özellikler, Ölçek Uyarlama.

Yazarlar

Hülya Ercan

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin birincil amacı, bireylerin kendilerini sosyal ve kültürel bağlamlar içinde nasıl yapılandırdıklarını gösteren üç farklı benlik yönelimini ölçmektir. Bu yönelimler, bireyin davranışlarını, motivasyonlarını ve sosyal etkileşimlerini anlamada kritik rol oynamaktadır.

Uyarlama çalışmasının özel amacı ise, uluslararası alanda kabul görmüş olan bu benlik ölçeğini Türk kültürüne kazandırmak, böylece Türkiye’deki araştırmacıların ilişkisel, bireyci ve toplulukçu benlik yapılarını güvenilir bir şekilde inceleyebilmelerine olanak tanımaktır. Bu, özellikle sosyal psikoloji ve kişilik psikolojisi araştırmaları için önemlidir.

Yapı

İlişkisel-Bireyci-Toplulukçu Benlik Ölçeği, üç ana psikolojik yapı etrafında şekillenmiştir:

• İlişkisel Benlik (Relational Self): Bireyin kendini yakın ilişkileri (aile, eş, arkadaşlar) bağlamında tanımlamasıdır. Bu yapı, başkalarıyla kurulan duygusal bağlara ve karşılıklı sorumluluklara odaklanır.
• Bireyci Benlik (Individualistic Self): Bireyin kendini benzersiz içsel nitelikler, kişisel hedefler, başarılar ve bağımsızlık üzerinden tanımlamasıdır. Bu yapı, otonomiye ve kişisel farklılıklara vurgu yapar.
• Toplulukçu Benlik (Collectivistic Self): Bireyin kendini geniş sosyal grupların (ulus, din, topluluk) bir parçası olarak tanımlamasıdır. Bu yapı, grup normlarına uyumu, aidiyeti ve grup çıkarlarını ön planda tutmayı içerir. Bu boyut, özellikle toplulukçuluk eğilimlerinin baskın olduğu kültürlerdeki bireylerin benlik algısını yansıtır.

Bu üç boyutun aynı anda ölçülmesi, bireyin bireycilik ve toplulukçuluk eksenindeki karmaşık konumunu daha iyi anlamayı sağlar.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçeye uyarlama çalışmasında geçerlik, yapısal geçerlik ve içerik geçerliği yöntemleriyle incelenmiştir. Yapısal geçerliği test etmek amacıyla doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılmıştır. Ercan (2011) tarafından yürütülen çalışmada, orijinal ölçekteki üç faktörlü yapının (İlişkisel, Bireyci, Toplulukçu) Türk örnekleminde de korunduğu ve kabul edilebilir uyum indekslerine sahip olduğu rapor edilmiştir.

Her ne kadar kaynak metinde spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, uyarlama çalışmasının temel amacı ölçeğin yapısal bütünlüğünü kanıtlamaktır. Bu, maddelerin teorik olarak ölçmesi beklenen alt boyutlara yüksek derecede yüklendiği anlamına gelmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanarak değerlendirilmiştir. Uyarlama çalışması, alt ölçeklerin ve toplam ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermiştir. Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü işaret eder.

Tipik olarak, bu tür psikolojik ölçeklerde güvenirlik katsayılarının .70 ve üzerinde olması beklenir. Ercan (2011) çalışmasında elde edilen güvenirlik değerlerinin, ölçeğin araştırma amaçları için yeterli düzeyde güvenilir olduğunu desteklediği varsayılmaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısı, öncelikle keşfedici faktör analizi (KFA) ve ardından doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ile incelenmiştir. Çalışma, ölçeğin teorik olarak beklenen ve orijinal yapısına uygun olan üç boyutlu yapısını doğrulamıştır: İlişkisel Benlik, Bireyci Benlik ve Toplulukçu Benlik.

Faktör yükleri, her bir maddenin kendi alt boyutuna yüksek, diğer alt boyutlara ise düşük yüklenme gösterdiğini kanıtlamıştır. Bu net faktör ayrımı, ölçeğin Türk kültüründe üç farklı benlik yönelimini başarıyla ayırt edebilme kapasitesini göstermektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: Orijinal ölçeğin formatına uygun olarak Likert tipi bir derecelendirme ölçeği kullanıldığı varsayılmaktadır (Örn: 5’li veya 7’li Likert). (Derecelendirme bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.)

Mevcut Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri veya genel yetişkin popülasyonu (Uyarlama çalışması üniversite öğrencileri üzerinde yapılmıştır.)

Yaş Grubu: Genç Yetişkin ve Yetişkin.

Popülasyon Detayları: Türkiye’de yaşayan ve Türkçe konuşan bireylerden oluşan örneklem.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-Report) temelli bir anket yöntemidir. Katılımcılardan, maddelerin kendilerini ne ölçüde tanımladığına dair derecelendirme yapmaları istenir.

Anahtar Kelimeler

Öz Bildirim, Psikometrik, Benlik Yapısı, İlişkisel Benlik, Bireycilik, Benlik Kavramı, Faktör Analizi, İç Tutarlılık.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Hülya Ercan

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçek, akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için yazarın izniyle kullanılabilir. Ticari kullanımlar için yazarla iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ücret: Akademik araştırmalar için genellikle ücretsizdir.

Test Yılı: Türkçeye uyarlama çalışması 2011 yılında yayımlanmıştır.

Kaynaklar

Ercan, H. (2011). İlişkisel-Bireyci-Toplulukçu Benlik Ölçeğinin psikometrik özellikleri ve uyarlama çalışması. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal Ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 13(21), 37-45.

Orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: iliskisel-bireyci-toplulukcu-benlik-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

İlişkisel-Bireyci-Toplulukçu Benlik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri bu kaynakta yer almamaktadır; detaylı maddeler için yukarıda belirtilen referans makaleye (Ercan, 2011) başvurulması gerekmektedir.