Birey-Ötesi Benlik Kurgusu Ölçeği

Özet

Birey-Ötesi Benlik Kurgusu Ölçeği, bireyin kendisini yalnızca kişisel sınırlarla değil, aynı zamanda daha geniş sistemlerle (doğa, evren, diğer insanlar veya manevi bir boyut) ilişkilendirerek tanımlama eğilimini ölçmek üzere tasarlanmış bir psikolojik araçtır. Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Beyza Kırca ve Halil Ekşi tarafından gerçekleştirilmiş olup, bu uyarlama çalışması ile ölçeğin Türk kültürüne özgü psikometrik özelliklerinin incelenmesi ve geçerli, güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanıma sunulması amaçlanmıştır. Bu ölçek, özellikle Transpersonal Psikoloji ve pozitif psikoloji alanlarında yapılan araştırmalar için kritik öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Birey-ötesi benlik kurgusu, transpersonal benlik, benlik, uyarlama, psikometrik özellikler, maneviyat, ekolojik kimlik.

Yazarlar

Ölçeğin Türkçe uyarlamasını gerçekleştiren araştırmacılar Beyza KIRCA ve Halil EKŞİ‘dir. Sorumlu yazar Beyza Kırca’dır.

Amaç

Birey-Ötesi Benlik Kurgusu Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin kendilik algılarını ve kimliklerini bireysel egonun ötesine taşıyan boyutları nicel olarak değerlendirmektir. Bu boyutlar genellikle evrenle, doğayla, tüm insanlıkla veya aşkın bir varoluşla kurulan bağlantıları içerir. Ölçek, bu birey-ötesi bağlantıların gücünü ve niteliğini belirleyerek, bireylerin ruh sağlığı, refahı ve anlam arayışları arasındaki ilişkileri araştırmayı mümkün kılar.

Ölçeğin 2022 yılında yayımlanan Türkçe formunun uyarlanması, uluslararası alanda kullanılan bu yapıyı Türk kültürü bağlamında geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçebilecek bir araç sağlamak amacıyla yapılmıştır. Bu uyarlama, özellikle kültürlerarası benlik kurgusu çalışmalarına önemli bir katkı sunmaktadır.

Yapı

Ölçek, psikolojideki geleneksel bağımsız (individualistic) veya karşılıklı bağımlı (interdependent) benlik kurgularından farklı olarak, birey-ötesi benlik kurgusu (Transpersonal Self-Construal) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, kişinin kimliğini sadece kendi başarıları veya yakın ilişkileri üzerinden değil, aynı zamanda büyük bir bütünün parçası olma hissi, evrensel sorumluluk ve manevi bağlılık üzerinden tanımlamasını içerir. Bu boyut, derin bir anlam duygusu ve yaşam memnuniyeti ile ilişkilendirilebilmektedir.

Yapısal olarak, birey-ötesi benlik kurgusu genellikle evrensel bilinç, ekolojik farkındalık ve manevi özdeşleşme gibi alt boyutları içerebilir. Ölçeğin psikometrik özellikleri incelenirken, bu yapının kültürel olarak tutarlılığı ve ölçüm gücü temel alınmıştır.

Geçerlik

Birey-Ötesi Benlik Kurgusu Ölçeği’nin Türkçe formunun geçerlik çalışmaları, ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne ölçüde doğru ölçtüğünü belirlemeye odaklanmıştır. Uyarlama çalışmasında genellikle yapı geçerliğini sağlamak amacıyla Faktör Analizi yöntemleri kullanılır.

Geçerlik analizleri, ölçeğin maddelerinin teorik beklentilerle uyumlu bir faktör yapısı sergilediğini göstermiştir. Bu analizler, ölçeğin yapı geçerliği (construct validity) açısından güçlü kanıtlar sunduğunu ve ilgili diğer psikolojik yapılarla (örneğin, manevi yönelim, yaşam amacı) beklenen yönde ilişkiler kurduğunu (yakınsak geçerlik) ortaya koymuştur.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, ölçüm sonuçlarının zamana yayılan tutarlılığını ve içsel bütünlüğünü değerlendirmiştir. Türkçe formunun güvenirlik düzeyi, iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach’s Alpha değeri ile rapor edilmiştir. Yüksek Alpha değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Tipik bir psikometrik uyarlama çalışmasında, ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısının kabul edilebilir düzeylerin (genellikle 0.70 ve üzeri) üzerinde olduğu ve alt boyutlar bazında da yeterli düzeyde güvenirliğe sahip olduğu varsayılmaktadır. Ayrıca, güvenilirliği desteklemek amacıyla test-tekrar test yöntemleri de kullanılarak ölçeğin zamana karşı kararlılığı incelenmiş olabilir.

Faktör Analizi

Birey-Ötesi Benlik Kurgusu Ölçeği Türkçe formunun yapısal geçerliğini test etmek için Faktör Analizi yöntemleri uygulanmıştır. Bu süreç, orijinal ölçeğin boyut yapısının Türk örnekleminde korunup korunmadığını incelemeyi içerir.

Uyarlama çalışmasında genellikle Keşfedici Faktör Analizi (KFA) ve ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin orijinal çok boyutlu yapısının Türk verilerine iyi uyum sağladığını ve bu yapının kültürel olarak geçerli olduğunu destekleyen uyum indeksleri (CFI, TLI, RMSEA) sunmuştur. Bu analizler, ölçeğin teorik olarak varsayılan faktör yapısını güçlü bir şekilde doğrulamıştır.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Genellikle 5’li veya 7’li Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanılarak yanıtlanır. Derecelendirme formatı, katılımcıların maddelere ne ölçüde katıldıklarını (örneğin, “Hiç katılmıyorum”dan “Tamamen katılıyorum”a) belirtmelerini gerektirir.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), Orijinal dil (Genellikle İngilizce).

Popülasyon Grubu: Yetişkinler ve yükseköğretim öğrencileri.

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri.

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, Türkiye’deki üniversite öğrencileri ve/veya genel yetişkin popülasyonu üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Bireysel veya grup halinde uygulanan, öz bildirim (self-report) yöntemiyle doldurulan kağıt-kalem veya dijital anket formatı.

Anahtar Kelimeler

Benlik kurgusu, maneviyat, ekolojik kimlik, psikometri, özdeşleşme, Cronbach’s Alpha.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut değil (Uyarlama makalesinde belirtilmemiştir).

İletişim E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar: Beyza KIRCA)

Yazışma Adresi: Mevcut değil (Uyarlama makalesinde detaylı olarak belirtilmemiştir).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Türkçe formunun psikometrik özellikleri 2022 yılında yayımlanmıştır (Kırca & Ekşi, 2022).

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için izinler ve olası ücretlendirme bilgileri, sorumlu yazar Beyza KIRCA ile doğrudan iletişime geçilerek öğrenilmelidir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle yazar onayı gerekmektedir.

Kaynaklar

Kırca, B., ve Ekşi, H. (2022). Birey-Ötesi Benlik Kurgusu Ölçeği Türkçe formunun psikometrik özellikleri. Kalem Eğitim ve İnsan Bilimleri Dergisi, 12(2), 501-519. doi: 10.23863/kalem.2021.210

Birey-Ötesi Benlik Kurgusu Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri bu kaynakta sağlanmamıştır. Maddelerin tamamına ve ölçek puanlamasına ilişkin detaylı bilgilere, uyarlama makalesinden veya sorumlu yazar ile iletişime geçilerek ulaşılabilir. Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

• birey-otesi-benlik-kurgusu-olcegi-toad.pdf