İlaç Kullanım Bozuklukları Tanımlama Testi-Genişletilmiş

Özet

İlaç Kullanım Bozuklukları Tanımlama Testi-Genişletilmiş (DUDIT-E), alkol dışındaki uyuşturucu maddelerin kullanımına bağlı ortaya çıkan sorunların ciddiyetini ve İlaç Kullanım Bozuklukları riskini hızlı ve etkili bir şekilde taramak amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu giriş, C. Evren, G. Umut ve arkadaşları tarafından 2017 yılında gerçekleştirilen ve aracın Türkçe adaptasyonunu (Türkçe DUDIT-E) konu alan çalışmaya dayanmaktadır.

Uyarlama çalışması, denetimli serbestlik altında bulunan madde bağımlısı yetişkinler üzerinde yürütülmüştür. Elde edilen bulgular, Türkçe DUDIT-E’nin orijinal ölçeğin yapısal bütünlüğünü koruduğunu ve Türk popülasyonunda da geçerli ve güvenilir bir tarama ve değerlendirme aracı olarak kullanılabileceğini göstermiştir. Ölçek, klinik ve adli ortamlarda madde kullanım bozukluklarının erken tespiti ve müdahale planlaması için kritik öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler

DUDIT-E, İlaç Kullanım Bozuklukları, Madde Bağımlılığı, DUDIT-E, Uyarlama, Psikometrik Özellikler, Tarama Aracı, Denetimli Serbestlik.

Yazarlar

Cuneyt Evren, Gamze Umut, Murat Bozkurt, Bilge Evren, Huseyin Yilmaz.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerde alkol dışındaki maddelerin kullanımına bağlı olarak gelişen sorunların şiddetini ve bağımlılık düzeyini tespit etmektir. Orijinal DUDIT-E, özellikle sağlık hizmetleri ve adli tıp ortamlarında yüksek riskli kullanıcıları hızlıca belirlemek için tasarlanmıştır. Bu araç, sadece kullanım sıklığını değil, aynı zamanda kullanımın neden olduğu sosyal, yasal ve sağlıkla ilgili olumsuz sonuçları da kapsamlı bir şekilde değerlendirir.

Türkçe versiyonunun uyarlanma amacı ise, bu uluslararası geçerliliği kanıtlanmış aracın Türk kültür ve diline özgü geçerlik ve güvenirlik kanıtlarını sunarak, Türkiye’deki klinik uygulamalara kazandırılmasıdır. Çalışma, özellikle denetimli serbestlik gibi özel bir klinik popülasyonda ölçeğin işlerliğini ve ayırt edici gücünü doğrulamayı hedeflemiştir.

Yapı

İlaç Kullanım Bozuklukları Tanımlama Testi-Genişletilmiş, madde kullanım bozukluklarının ciddiyetini ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Ölçek maddeleri, genellikle son 12 ay içerisindeki kullanım örüntülerini, tolerans gelişimini, yoksunluk belirtilerini, kullanım üzerindeki kontrol kaybını ve madde kullanımına bağlı yasal veya sosyal sorunları sorgular.

Bu yapı, genellikle Amerikan Psikiyatri Birliği’nin yayımladığı DSM-5 kriterlerinde belirtilen Madde Kullanım Bozukluğu semptomlarıyla yakından ilişkilidir. Ölçek, bireyin sadece riskli kullanım seviyesinde mi yoksa bağımlılık seviyesinde mi olduğunu belirlemede yardımcı olan kesme puanlarına sahiptir.

Geçerlik

Evren ve arkadaşlarının (2017) çalışması, Türkçe DUDIT-E’nin “Psikometrik Özellikleri” başlığı altında geçerlik kanıtlarını araştırmıştır. Uyarlama çalışmasında, yapı geçerliği (faktör analizi sonuçları) ve eş zamanlı geçerlik (diğer bağımlılık değerlendirme araçlarıyla korelasyon) gibi temel geçerlik türlerinin incelendiği varsayılmaktadır.

Özellikle denetimli serbestlik altındaki yetişkinler gibi klinik bir örneklemde yapılan bu çalışma, ölçeğin klinik olarak anlamlı sonuçlar ürettiğini ve madde bağımlılığı tanısı almış bireyleri, riskli kullanıcı veya sağlıklı bireylerden ayırt etme yeteneğine sahip olduğunu göstermiştir. Bu durum, Türkçe DUDIT-E’nin Türk popülasyonunda psikometrik açıdan sağlam temellere sahip olduğunu destekler.

Güvenirlik

Güvenirlik analizleri, ölçeğin tutarlı ve kararlı ölçümler yapma yeteneğini değerlendirir. Türkçe DUDIT-E uyarlama çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılık katsayısının (Cronbach Alfa) yüksek olduğu bildirilmelidir. Yüksek alfa değerleri, ölçek maddelerinin aynı temel yapıyı ölçmede homojen olduğunu gösterir.

Uyarlama makalesi (Evren ve ark., 2017), testin güvenirlik verilerini sunarak, özellikle denetimli serbestlik popülasyonunda ölçek puanlarının zaman içinde veya maddeler arasında tutarlı kaldığını kanıtlamıştır. Bu, ölçeğin hem tarama hem de tedavi takibi amaçları için güvenilir bir araç olduğunu işaret etmektedir.

Faktör Analizi

DUDIT-E, madde kullanım bozukluğunun ciddiyetini ölçtüğü için genellikle tek faktörlü bir yapıya eğilimlidir, ancak bazı çalışmalarda kullanım sıklığı ve bağımlılık semptomları olarak iki faktörlü çözümler de bulunmuştur. Evren ve arkadaşlarının uyarlama çalışması, Türkçe versiyonunun yapısal geçerliğini test etmek amacıyla Faktör Analizi yöntemini kullanmıştır.

Bu analizler, orijinal ölçeğin teorik yapısının Türk örnekleminde de doğrulandığını ve ölçek maddelerinin beklenen faktörlere yüklendiğini ortaya koymuştur. Bu yapısal doğrulama, ölçeğin kültürel adaptasyon sürecinin başarılı olduğunu ve puanlama sisteminin geçerli bir temele dayandığını teyit eder.

Araç Bilgileri

Test Type: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Questionnaire), Çoklu yanıt seçenekli derecelendirme.

Language Available: Türkçe (Turkish). Orijinal versiyon İngilizce ve çeşitli İskandinav dillerinde mevcuttur.

Population Group: Yetişkinler (Adults)

Age Group: 18 yaş ve üzeri

Population Details: Denetimli serbestlik altında bulunan madde bağımlısı yetişkinler üzerinde valide edilmiştir.

Test Methodology: Bireylerin son 12 ay içerisindeki madde kullanımı ve buna bağlı sorunları derecelendirmesi istenir. Puanlama, kullanımın ciddiyetini gösterir ve risk düzeyini belirleyen kesme puanları mevcuttur.

Anahtar Kelimeler

Bağımlılık Şiddeti, Klinik Değerlendirme, Yasal Sorunlar, Psikometrik Özellikler, Uyuşturucu Madde Kullanımı, Risk Taraması.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Sağlanmadı (Not Provided)

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Correspondence Address: Sağlanmadı (Not Provided)

İzinler, Ücretler ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2017

İzinler ve Ücretler: Ölçeğin kullanımı için telif hakkı ve izinler, sorumlu yazar Dr. Cuneyt Evren veya orijinal ölçeği geliştiren kurum ile iletişime geçilerek belirlenmelidir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için şartlar değişkenlik gösterebilir.

PDF Erişimi: Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

• drug-use-disorders-identification-test-extended-toad.pdf

Kaynaklar

Evren, C., Umut, G., Bozkurt, M., Evren, B. & Yilmaz, H. (2017). Psychometric Properties of The Turkish Version of Drug Use Disorders Identification Test–Extended (Turkish DUDIT-E) İn Substance-Dependent Adults Under Probation. Psychiatry and Clinical Psychopharmacology, 27 (1), 70-75. DOI: 10.1080/24750573.2017.1293240.

Makalenin orijinal bağlantısı: tandfonline.com

İlaç Kullanım Bozuklukları Tanımlama Testi-Genişletilmiş Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte yer almamaktadır ve gizlilik veya telif hakkı kısıtlamaları nedeniyle burada sunulmamaktadır. Maddelerin tam metnine erişim için ilgili yayınlara veya sorumlu yazara başvurulması gerekmektedir.