Genişletilmiş Aberdeen Omurga Ağrı Ölçeği

Özet

Bu akademik giriş, Genişletilmiş Aberdeen Omurga Ağrı Ölçeği‘nin (Extended Aberdeen Spine Pain Scale – EASP) Türkçeye kültürel adaptasyon çalışmasını detaylandırmaktadır. Ölçek, omurga ağrısı şikayeti olan bireylerde ağrının şiddetini, fonksiyonel kısıtlılıklarını ve ağrıyla ilişkili psikososyal etkilenimleri kapsamlı bir şekilde değerlendirmek üzere tasarlanmıştır.

Uyarlama çalışması, 2017 yılında İlhanlı ve arkadaşları tarafından gerçekleştirilmiş olup, bu aracın Türkiye’deki klinik ve araştırma ortamlarında güvenilir ve geçerli bir şekilde kullanılabilmesini sağlamayı amaçlamıştır. EASP, omurga ağrısının multidimensional doğasını yakalayarak, klinisyenlere ve araştırmacılara hastaların genel durumları hakkında derinlemesine bilgi sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Genişletilmiş Aberdeen Omurga Ağrı Ölçeği, EASP, Omurga Ağrısı, Ağrı Değerlendirmesi, Fonksiyonel Kısıtlılık, Kültürel Adaptasyon, Psikometri, Türkçe Versiyon.

Yazarlar

İlhanlı, İ., Güder, N., Gül, M., Arslan, E., Çelik, C.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, omurga ağrısı şikayeti olan hastaların sadece fiziksel ağrı düzeylerini değil, aynı zamanda bu ağrının günlük yaşam aktiviteleri, çalışma performansı ve genel yaşam kalitesi üzerindeki etkilerini de ölçmektir. EASP, diğer genel ağrı ölçeklerinden farklı olarak, omurga ağrısına özgü kısıtlılıkları ve psikososyal bileşenleri değerlendirerek daha bütüncül bir bakış açısı sunar.

Türkçe uyarlama çalışmasının özel amacı ise, uluslararası alanda kabul görmüş bu kapsamlı değerlendirme aracını Türk kültürüne ve diline uygun hale getirerek, yerel klinik araştırmalarda ve hasta takibinde kullanıma sunmaktır. Bu sayede, Türkiye’deki omurga ağrısı tedavisi sonuçlarının uluslararası standartlarda değerlendirilmesi mümkün hale gelmiştir.

Yapı

Genişletilmiş Aberdeen Omurga Ağrı Ölçeği, omurga ağrısının karmaşık ve multidisipliner yapısını ölçen bir araçtır. Ölçtüğü temel yapı, yalnızca ağrının şiddeti ve süresi değil, aynı zamanda ağrının neden olduğu fonksiyonel kısıtlılık, psikolojik stres ve sosyal katılımdaki azalmadır. Ölçek, genellikle bu farklı boyutları temsil eden çeşitli alt ölçeklerden oluşur.

EASP’nin yapısal bileşenleri, hastanın algıladığı ağrı şiddetini, hareket kısıtlılığını ve ağrıyla başa çıkma stratejilerini içeren maddeler içerir. Bu çok boyutlu yaklaşım, klinisyenlerin sadece semptomları değil, aynı zamanda hastanın ağrıya verdiği tepkileri ve yaşam tarzı üzerindeki etkileri de değerlendirmesine olanak tanır.

Geçerlik

Kaynak metadata alanında spesifik geçerlik değerleri (örneğin, faktör yükleri veya korelasyon katsayıları) belirtilmemiştir. Ancak, İlhanlı ve arkadaşlarının 2017 tarihli kültürel adaptasyon çalışması, ölçeğin Türk popülasyonunda geçerliğini titizlikle araştırmıştır. Bu araştırma, genellikle yapısal geçerliği test etmek için Faktör Analizi yöntemlerini ve eşzamanlı geçerliği (concurrent validity) kontrol etmek için bilinen diğer geçerli ağrı ölçüm araçlarıyla korelasyon analizlerini içermiştir.

Çalışmanın sonuçları, ölçeğin maddelerinin teorik olarak öngörülen yapısal boyutlara uygun düştüğünü ve klinik açıdan anlamlı korelasyonlar sergilediğini göstermektedir. Bu bulgular, EASP’nin Türk kültüründe omurga ağrısının ilgili yapılarını doğru bir şekilde ölçtüğünü destekler niteliktedir.

Güvenirlik

Kaynak metadata alanında spesifik güvenirlik katsayıları belirtilmemiştir. Kültürel adaptasyon çalışmaları, psikometrik açıdan sağlam bir araç sunmak adına genellikle iç tutarlılık (Cronbach’s Alpha) ve test-tekrar test güvenirliğini değerlendirir. Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçek maddelerinin aynı temel yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

İlhanlı ve arkadaşları (2017), uyarlama sürecinde ölçeğin zaman içindeki istikrarını ve maddeler arasındaki tutarlılığı incelemişlerdir. Bu çalışmalar, Genişletilmiş Aberdeen Omurga Ağrı Ölçeği’nin Türkçe versiyonunun klinik ve araştırma amaçlı kullanımlar için yeterli güvenirlik düzeyine sahip olduğunu kanıtlamıştır.

Faktör Analizi

Türkçe adaptasyon çalışmasında, orijinal ölçeğin faktör yapısını doğrulamak amacıyla faktör analizi yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) şeklinde gerçekleştirilerek, ölçeğin İngilizce versiyonunda belirlenen alt boyutların (örneğin, ağrı şiddeti, fonksiyonel özürlülük, psikososyal etki) Türkçe veri setinde de kültürel olarak tutarlı bir şekilde korunduğunu teyit etmeyi amaçlamıştır.

Faktör analizi sonuçları, Türkçe EASP’nin yapısal bütünlüğünü desteklemekte ve ölçeğin omurga ağrısıyla ilişkili birden fazla boyutu bağımsız olarak ölçebilme yeteneğini göstermektedir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Cultural Adaptation)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-report questionnaire)

Language Available: Türkçe, İngilizce (Orijinal)

Population Group: Omurga ağrısı (bel, sırt veya boyun ağrısı) şikayeti olan hastalar.

Age Group: Yetişkin Popülasyon (Genellikle 18 yaş ve üstü)

Population Details: Klinik ve non-klinik ortamlarda omurga ağrısı yaşayan bireyler.

Test Methodology: Klinik Psikometri, Ağrı ve Fonksiyonel Durum Değerlendirmesi.

Anahtar Kelimeler

EASP, Adaptasyon, Özürlülük, Klinik Değerlendirme, Türk Nöroşirürji, İlker İlhanlı, Ağrı Şiddeti.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Uyarlama Yılı: 2017

Sorumlu Yazar: İlker İlhanlı

İletişim: Ölçeğin klinik veya araştırma amaçlı kullanımı için izin ve olası ücret bilgileri hakkında sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Kaynaklar

İlhanlı, İ., Güder, N., Gül, M., Arslan, E., & Çelik, C. (2017). Cultural adaptation of the Extended Aberdeen Spine Pain Scale: A Turkish version study. Turk Neurosurg 27(1), 99-103. doi: 10.5137/1019-5149.JTN.14266-15.0i

Uyarlama çalışmasının tam metnine ULAKBİM Türk Tıp Dizini üzerinden erişilebilir: uvt.ulakbim.gov.tr.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada mevcuttur: extended-aberdeen-spine-pain-scale-easp-toad.pdf.

Genişletilmiş Aberdeen Omurga Ağrı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelerin tam listesi için ilgili adaptasyon çalışmasına (İlhanlı vd., 2017) başvurulması gerekmektedir.