İlaç Kullanım Bozuklukları Tanımlama

Özet

İlaç Kullanım Bozuklukları Tanımlama Testi (DUDIT) Türkçe versiyonunun psikometrik özelliklerinin incelenmesi, bu ölçeğin Türkiye popülasyonunda, özellikle de cezaevi ortamında, uyuşturucu madde kullanım bozukluklarını tarama ve tanımlama yeterliliğini değerlendirmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma, DUDIT’in (Drug Use Disorders Identification Test) ve eş zamanlı olarak DAST-10’un (Drug Abuse Screening Test) Türkçe adaptasyonunun güvenilirliğini ve geçerliğini sağlamayı hedeflemiştir. Çalışma, bu testlerin cezaevi ortamında yatan hükümlüler arasında madde kullanım bozukluklarını hızlı ve etkili bir şekilde tespit etme potansiyelini desteklemektedir.

DUDIT, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından geliştirilen Alkol Kullanım Bozuklukları Tanımlama Testi (AUDIT) temel alınarak oluşturulmuş, 10 maddelik bir tarama aracıdır. Türkiye’deki bu adaptasyon çalışması, ölçeğin kültürel uygunluğunu ve yüksek hassasiyetini göstermek suretiyle, klinik uygulamalar ve araştırmalar için sağlam bir araç sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

İlaç Kullanım Bozuklukları, DUDIT, DAST-10, Psikometrik Özellikler, Tarama Testi, Cezaevi Ortamı, Türkçe Adaptasyon.

Yazarlar

Cuneyt Evren, Kültegin Ögel, Birgül Evren, Mustafa Bozkurt

Amaç

Bu ölçek, bireylerde uyuşturucu madde kullanımının şiddetini ve buna bağlı gelişen potansiyel bozuklukları taramak amacıyla geliştirilmiştir. Temel amacı, madde kullanımının riskli, zararlı veya bağımlılık düzeyinde olup olmadığını hızlı ve standart bir şekilde belirlemektir. Ölçek, özellikle klinik ve adli ortamlarda yüksek riskli popülasyonlarda tarama yapmak için tasarlanmıştır.

Türkiye’deki adaptasyon çalışmasının özel amacı, DUDIT ve DAST-10 gibi uluslararası kabul görmüş tarama araçlarının Türkçe versiyonlarının cezaevi ortamındaki hükümlü popülasyonunda geçerli ve güvenilir bir şekilde kullanılabileceğini göstermektir. Bu, tedavi ihtiyacı olan bireylerin erken teşhis edilmesine olanak tanır.

Yapı

DUDIT, Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) zararlı kullanım ve bağımlılık kavramlarını temel alan bir yapıyı ölçmektedir. Ölçek, madde kullanımına ilişkin üç temel alanı kapsamaktadır:

• Semptomlar: Madde kullanımıyla ilişkili fiziksel, psikolojik ve sosyal sorunların varlığı.
• Bağımlılık Göstergeleri: Tolerans, yoksunluk, kontrol kaybı ve kullanımı azaltma çabalarının başarısızlığı gibi bağımlılık kriterleri.
• Riskli Kullanım: Madde kullanımının tehlikeli durumlara yol açması (örneğin, zehirlenme).

Bu yapı, klinik olarak anlamlı bir ilaç kullanım bozukluğu tanısı koymaya yardımcı olan temel bileşenleri yansıtmaktadır.

Geçerlik

Evren ve arkadaşları (2014) tarafından yürütülen çalışmada, DUDIT’in Türkçe versiyonunun geçerliği, özellikle eş zamanlı geçerlik ve ayırt edici geçerlik yöntemleri kullanılarak incelenmiştir. Ölçeğin, klinik tanılarla (örneğin, DSM kriterlerine göre konulan ilaç kullanım bozuklukları) yüksek düzeyde korelasyon gösterdiği tespit edilmiştir.

Çalışmada, DUDIT’in madde kullanım bozukluğu olan bireyleri olmayanlardan ayırmadaki etkinliği incelenmiştir. Kesme noktasının belirlenmesiyle, ölçeğin yüksek hassasiyet (sensitivity) ve özgüllük (specificity) değerlerine sahip olduğu gösterilmiştir. Bu bulgular, testin hedeflediği yapıyı başarıyla ölçtüğünü ve klinik tarama aracı olarak geçerli olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

DUDIT Türkçe versiyonunun güvenirlik analizinde iç tutarlılık (internal consistency) yöntemi kullanılmıştır. Cezaevi popülasyonunda yapılan analizler sonucunda, ölçeğin maddeleri arasında yüksek düzeyde bir uyum olduğu gözlemlenmiştir. Elde edilen Cronbach Alfa katsayısı değerinin, ölçeğin güvenilirliğini destekler nitelikte olduğu bildirilmiştir (genellikle 0.80 üzeri). Bu yüksek iç tutarlılık, ölçeğin farklı maddelerinin aynı temel yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Faktör Analizi

Evren ve arkadaşları tarafından gerçekleştirilen psikometrik değerlendirme, genellikle orijinal DUDIT ölçeğinin tek faktörlü yapısını incelemektedir. Yapılan faktör analizi çalışmaları, ölçeğin maddelerinin tek bir temel faktör altında toplandığını ve bu faktörün genel Madde Kullanım Bozukluğu şiddetini temsil ettiğini göstermiştir. Bu tek faktörlü yapı, ölçeğin klinik uygulamada basit ve hızlı bir toplam puan üzerinden değerlendirilmesine imkan tanımaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Geliştirme/Adaptasyon (Türkçe DUDIT ve DAST-10 versiyonlarının psikometrik özelliklerinin incelenmesi).

Format: 10 maddelik Likert tipi derecelendirme (Orijinal DUDIT 0’dan 4’e kadar puanlama kullanır).

Language Available: Türkçe (Turkish), İngilizce (English) ve diğer dillerde adaptasyonları mevcuttur.

Population Group: Yetişkinler, özellikle madde kullanım bozuklukları açısından risk taşıyan klinik ve adli popülasyonlar.

Age Group: 18 yaş ve üzeri yetişkinler.

Population Details: Çalışma, cezaevi ortamında bulunan hükümlü bireylerden oluşan bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: Öz bildirim (Self-report) anketi. Madde kullanım bozukluklarının taranması için hızlı tarama aracı olarak kullanılır.

Anahtar Kelimeler

DUDIT, DAST-10, Bağımlılık Tarama, Geçerlik, Güvenirlik, Uyuşturucu Madde, Psikometrik.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Cuneyt Evren

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Türkçe Psikometrik Özellikler Çalışması 2014 yılında yayınlanmıştır.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin orijinal versiyonu (DUDIT), genellikle klinik tarama amaçlı kullanımlarda ücretsiz veya düşük maliyetli olarak erişilebilir. Türkçe versiyonunun akademik veya ticari kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Orijinal makaleye ait link aşağıdadır: 0210qef16-y-https-www-tandfonline-com.proxy2.marmara-elibrary.com

Çalışmaya ait PDF dosyası buradan indirilebilir: drug-use-disorders-identification-test-dudit-toad.pdf

Kaynaklar

• Evren, C., Ogel, K., Evren, B., & Bozkurt, M. (2014). Psychometric properties of the Turkish versions of the Drug Use Disorders Identification Test (DUDIT) and the Drug Abuse Screening Test (DAST-10) in the Prison Setting. Journal of psychoactive drugs, 46(2), 140-146.
• Berman, A. H., Bergman, H., Palmstierna, T., & Schlyter, F. (2005). Drug Use Disorders Identification Test (DUDIT): reliability and validity in a Swedish sample of patients in treatment for substance use problems. European Addiction Research, 11(1), 38-48. (DUDIT orijinal gelişim referansı).

İlaç Kullanım Bozuklukları Tanımlama Maddeleri

ÖNEMLİ: Orijinal kaynakta ölçek maddeleri sunulmamıştır. Bu nedenle, ölçek maddeleri burada listelenmemiştir.