İdeal ve Gerçek Benlik Kavramı Ölçeği

Özet

İdeal ve Gerçek Benlik Kavramı Ölçeği, Necla Acun Kapıkıran tarafından geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, bireylerin arzuladıkları benlik (ideal benlik) ile kendilerini mevcut durumda algıladıkları benlik (gerçek benlik) arasındaki ayrımı ve bu kavramların farklı boyutlarını ölçmeyi amaçlamaktadır. Toplam 90 maddeden oluşan bu geliştirme ölçeği, 4’lü Likert ölçeği formatında derecelendirilmektedir (0=hiç, 3=her zaman). Yapılan analizler, ölçeğin üç faktörlü bir yapıya sahip olduğunu ve bu faktörlerin toplam varyansın yüzde 53’ünü açıkladığını göstermektedir.

Ölçeğin psikometrik özellikleri, ideal ve gerçek benlik kavramları arasındaki düşük korelasyon (.13) ile bu iki temel yapının bağımsızlığını desteklemektedir. Alt ölçekler düzeyinde ise yüksek iç tutarlılık değerleri rapor edilmiştir, bu da ölçeğin güvenilirliğini işaret etmektedir. Ölçek, özellikle benlik sunumu, sosyal benlik ve akademik benlik gibi alanlardaki algıları derinlemesine incelemek için tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Benlik Kavramı, İdeal Benlik, Gerçek Benlik, Benlik Sunumu, Akademik Benlik, Sosyal Benlik, Ölçek Geliştirme, Psikometri.

Yazarlar

Necla Acun Kapıkıran

Amaç

İdeal ve Gerçek Benlik Kavramı Ölçeği’nin temel amacı, bireyin sahip olmak istediği nitelikleri temsil eden ideal benlik ile bireyin kendisini olduğu gibi algıladığı gerçek benlik arasındaki ayrışmayı psikometrik olarak ölçmek ve değerlendirmektir. Bu ayrışmanın derecesi, psikolojik uyum ve motivasyon düzeyleri hakkında önemli bilgiler sunmaktadır.

Ölçek, bu iki temel benlik yapısının yanı sıra, benlik kavramının farklı alt alanlardaki (örneğin sosyal ve akademik alanlar) tezahürlerini de inceleyerek daha kapsamlı bir profil çıkarmayı hedeflemiştir. Bu çalışma, özellikle 2004 yılında Türkiye’deki eğitim bağlamında kullanılabilecek, geçerli ve güvenilir bir araç geliştirme ihtiyacına cevap vermiştir.

Yapı

Ölçek, Benlik Kavramı (Self-Concept) psikolojik yapısını temel almaktadır. Bu yapı, kişinin kendi hakkındaki düşünce ve duygularının bütünüdür. Ölçek, özellikle Carl Rogers’ın teorik çerçevesine uygun olarak, ideal ve gerçek benlik arasındaki tutarsızlık (discrepancy) düzeyini belirlemeye odaklanmıştır.

Ölçek, benlik kavramını çok boyutlu olarak ele almakta olup, analizler sonucunda üç ana faktörün varlığı tespit edilmiştir: Benlik Sunumu, Sosyal Benlik Kavramı ve Akademik Benlik Kavramı. Bu alt ölçekler, bireyin farklı sosyal roller ve bağlamlar içerisindeki kendini algılama biçimlerini yansıtmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, açıklayıcı faktör analizi (AFA) ile incelenmiştir. Analiz sonuçlarına göre, belirlenen üç faktör, toplam varyansın yüzde 53’ünü açıklayabilmektedir ki bu, sosyal bilimler araştırmaları için kabul edilebilir bir düzeydir.

Maddelerin faktörlere dağılımı incelendiğinde, Benlik Sunumu ve Sosyal Benlik Kavramı alt ölçeklerinin maddelerinin tamamen ayrışmadığı gözlemlenmiştir. Buna karşın, Akademik Benlik Kavramı maddeleri, diğer alt ölçek maddelerine kıyasla daha belirgin bir şekilde ayrışmış ve özgün bir faktörü temsil etmiştir. Bu durum, akademik benliğin diğer sosyal yönlerden yapısal olarak daha bağımsız olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

İç tutarlılık ve test-tekrar test yöntemleri kullanılarak ölçeğin güvenirliği değerlendirilmiştir. İdeal benlik kavramı ve bu kavrama ait alt ölçeklerin madde toplam korelasyonları .67 ile .85 arasında yüksek bir değişkenlik göstermektedir. Bu aralık, ideal benlik boyutlarının güçlü bir iç tutarlılığa sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Gerçek benlik kavramı alt ölçeklerinin korelasyonları ise .45 ile .84 arasında değişmektedir. Bu değerler de genel olarak iyi düzeyde bir güvenilirliğe işaret etmekle birlikte, bazı alt boyutlarda iç tutarlılığın ideal benlik boyutlarına göre daha düşük olabileceğini düşündürmektedir. En kritik bulgu, ideal benlik kavramı ile gerçek benlik kavramı arasındaki korelasyonun oldukça düşük (.13) olmasıdır, bu da iki yapının teorik olarak beklenildiği gibi ayrı ve bağımsız yapılar olduğunu desteklemektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal özellikleri, üç faktörlü bir model aracılığıyla ortaya konmuştur. Bu üç faktör, ölçek maddeleri arasındaki varyansın %53’ünü açıklamaktadır. Faktör yapısı, faktör analizi sonucunda Benlik Sunumu, Sosyal Benlik Kavramı ve Akademik Benlik Kavramı olarak adlandırılmıştır.

Analizler, özellikle Akademik Benlik Kavramı’nın güçlü ve ayrışmış bir faktör olduğunu gösterirken, Benlik Sunumu ve Sosyal Benlik Kavramı alt ölçek maddelerinin birbiriyle kısmen örtüştüğünü ortaya koymuştur. Bu örtüşme, bu iki boyutun sosyal bağlamdaki benlik algısının farklı yönlerini temsil ettiğini ancak tamamen bağımsız olmadıklarını düşündürmektedir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Development)

Format: 90 maddelik, öz bildirim (self-report) ölçeği.

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genç Yetişkinler ve Ergenler (Genellikle üniversite öğrencileri üzerinde uygulanmıştır.)

Yaş Grubu: 16 yaş ve üzeri.

Popülasyon Detayları: Ölçeğin güvenirliği çalışması, Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi’nde yayımlanmıştır, bu da örneklemin büyük olasılıkla üniversite öğrencileri veya eğitim alanında çalışan bireylerden oluştuğunu göstermektedir.

Test Metodolojisi: Maddeler, 4’lü Likert ölçeği kullanılarak derecelendirilmiştir (0=hiç, 3=her zaman). Yüksek puanlar, ilgili benlik alanında daha güçlü bir algıyı veya ideal benliğe daha yakın bir durumu işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Öz Kavramı, Psikolojik Ölçme, Faktör Yapısı, İç Tutarlılık, Korelasyon, Geliştirme Çalışması, Necla Acun Kapıkıran.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi, Denizli, Türkiye (Kaynak yayına göre).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Necla Acun Kapıkıran tarafından 2004 yılında yayımlanan çalışma kapsamında geliştirilmiştir. Kullanım izinleri için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. İletişim e-posta adresi: [email protected]. Ücret bilgisi mevcut değildir; akademik amaçlı kullanımlarda genellikle izin alınması yeterlidir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir:

The original PDF can be downloaded here: ideal-ve-gercek-benlik-kavrami-olceginin-guvenirligi-ye-gecerligi-toad.pdf

Kaynaklar

Kapıkıran, N. A. (2004). İdeal ve Gerçek Benlik Kavramı Ölçeğinin güvenirliği. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(16), 14-25. DOI linki: dergipark.ulakbim.gov.tr

İdeal ve Gerçek Benlik Kavramı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

• 90 maddeden oluşmaktadır.
• Benimle birlikte olmaktan hoşlanan benim yaşımda ve cinsiyetimde arkadaşlara sahip olmak isterdim.