Akademik Benlik Kavramı Ölçeği

Özet

Akademik Benlik Kavramı Ölçeği (ABKÖ), bireylerin akademik yeterliliklerine ve ilgi alanlarına yönelik algılarını sistematik olarak değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş kapsamlı bir psikometrik araçtır. Ölçek, Yıldıray Kuzgun tarafından 2014 yılında geliştirilmiş olup, özellikle mesleki rehberlik ve eğitim psikolojisi alanlarında kullanılmak üzere tasarlanmıştır. Ölçeğin temel amacı, bireyin kendisini farklı akademik disiplinlerde ne kadar başarılı ve ilgili gördüğünü ortaya koymaktır.

Ölçek, toplamda 16 farklı alt boyut ve 170 maddeden oluşmaktadır. Bu çok boyutlu yapı, geleneksel benlik kavramı ölçümlerine kıyasla daha ayrıntılı ve spesifik bir profil sunar. Yanıtlar, 4’lü Likert tipi bir derecelendirme sistemiyle (A= Hiç bir zaman – D=Her zaman) toplanır. Ölçeğin geliştirme süreci ve psikometrik özellikleri Kuzgun (2014) tarafından yayımlanan el kitabında detaylandırılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Akademik benlik kavramı, psikometrik ölçek, yetenek, ilgi, mesleki rehberlik, Kuzgun, öz yeterlik, eğitim psikolojisi.

Yazarlar

Yıldıray Kuzgun

[quads id=5]

Amaç

Akademik Benlik Kavramı Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin akademik başarı beklentileri ve farklı akademik disiplinlere yönelik kişisel ilgi düzeyleri arasındaki ilişkiyi belirlemektir. Bu araç, özellikle lise ve üniversite öğrencilerinin kariyer kararları verme süreçlerinde, kendilerini güçlü hissettikleri alanları objektif bir şekilde saptamalarına yardımcı olmak için tasarlanmıştır. Ölçek, bireyin akademik ortamdaki öz yeterlik algısını ölçerek, hangi meslek gruplarına daha yatkın olduğunu gösteren detaylı bir profil sunar.

Ayrıca, ölçek eğitim kurumlarına öğrencilerin bireysel ihtiyaçlarını anlama ve müfredatlarını veya rehberlik hizmetlerini bu ihtiyaçlara göre optimize etme konusunda değerli veriler sağlar. 16 farklı alt boyutta sağladığı detay, genel akademik başarının ötesinde, spesifik alanlardaki potansiyeli ortaya çıkarır ve öğrencilerin kendilerini tanıma süreçlerini destekler.

Yapı

Ölçek, çok boyutlu bir yapı olan Akademik Benlik Kavramı (ABK) üzerine kurulmuştur. ABK, bireyin kendi akademik yetenekleri ve potansiyeli hakkındaki inançları ve değerlendirmeleridir. Bu yapı, genel benlik kavramından farklı olarak, akademik başarı bağlamında spesifikleştirilmiştir. Kuzgun’un geliştirdiği model, ABK’yı tekil bir yapı yerine, birbirinden bağımsız ancak ilişkili 16 farklı ilgi ve yetenek alanı üzerinden tanımlar.

Bu 16 alt boyut, sözel, sayısal, fen bilimleri, sosyal bilimler gibi temel akademik alanların yanı sıra, ziraat, ikna, mekanik, ticaret ve güzel sanatlar gibi daha uygulamalı ve mesleki ilgi alanlarını da kapsar. Bu kapsamlılık, bireyin akademik kimliğinin sadece bilişsel yeteneklerinden değil, aynı zamanda duygusal ve motivasyonel eğilimlerinden de etkilendiğini vurgular. Her bir alt boyut, bireyin ilgili alandaki yeteneğini ve ilgisini ayrı ayrı ölçen maddeler içerir ve bu da ölçeğe yüksek bir ayırt edicilik gücü kazandırır.

Geçerlik

Akademik Benlik Kavramı Ölçeği’nin geçerlik çalışmalarına dair ayrıntılı bilgiler, ölçeğin geliştirme sürecini ve yapısal analizlerini içeren 2014 tarihli el kitabında (Kuzgun) yer almaktadır. Geliştirme tipi bir ölçek olması nedeniyle, yapı geçerliği ve kapsam geçerliği, ölçeğin amaçladığı 16 farklı akademik alanı temsil etme yeteneği açısından kritik öneme sahiptir.

Genellikle bu tür çok boyutlu araçlarda yapı geçerliği, Faktör Analizi yöntemleri kullanılarak test edilir. Ölçeğin maddelerinin teorik olarak belirlenen 16 alt boyut altında gruplanıp gruplanmadığı incelenir. Ölçeğin geçerliğinin, özellikle Türk kültürü ve eğitim sistemi bağlamında standardize edildiği varsayılmaktadır. Bu, elde edilen skorların gerçekten ölçülmek istenen akademik benlik kavramını yansıttığının güvencesidir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik verileri de Kuzgun (2014) tarafından yayımlanan el kitabında detaylıca sunulmaktadır. Çok boyutlu ölçeklerde yaygın olarak kullanılan güvenirlik yöntemleri arasında iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve test-tekrar test güvenilirliği yer almaktadır.

16 ayrı alt boyut içerdiği göz önüne alındığında, her bir alt boyut için ayrı ayrı yüksek iç tutarlılık katsayılarının raporlanması beklenir. Bu, her bir alt boyuttaki maddelerin o spesifik yetenek veya ilgi alanını ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Ölçeğin güvenirliği, zaman içinde akademik benlik algısının istikrarlı bir şekilde ölçülebilir olduğunu doğrulamak için önemlidir ve güvenilirliğin sağlanması, uygulama sonuçlarının tutarlılığı açısından hayati önem taşır.

Faktör Analizi

Akademik Benlik Kavramı Ölçeği’nin 16 alt boyutlu yapısının doğrulanması için kapsamlı bir Faktör Analizi çalışması yapılmıştır. Bu analiz, 170 maddenin akademik benlik kavramının teorik yapısını oluşturan 16 farklı faktöre (alt boyuta) ne kadar iyi yüklendiğini belirler. Analiz sonucunda, her bir alt boyutun kendine özgü bir akademik ilgi veya yetenek alanını temsil ettiği ve diğer boyutlardan ayrıştığı gösterilmelidir.

Bu çok faktörlü yapının geçerliliği genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile test edilir. DFA, ölçeğin teorik modelinin toplanan verilerle ne kadar uyumlu olduğunu gösterir, böylece ölçeğin 16 farklı ve anlamlı akademik yapı ölçtüğü teyit edilir. Bu ayrışma, ölçeğin tanısal (diagnostik) gücünü artırır ve rehberlik alanında spesifik müdahalelere olanak tanır.

Araç

Test Türü: Geliştirme Temelli Ölçek

Format: Toplam 16 alt boyut ve 170 madde. Yanıtlar 4’lü Likert tipi bir derecelendirme (A= Hiç bir zaman – D=Her zaman) kullanılarak toplanır. Yüksek puanlar ilgili akademik alanda yüksek benlik kavramını veya ilgiyi işaret eder.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Eğitim alan öğrenciler (Lise, Meslek Lisesi ve Üniversite öğrencileri)

Yaş Grubu: Ergenlik dönemi ve genç yetişkinlik

Popülasyon Detayları: Ölçek, akademik ve mesleki kararların alındığı kritik dönemlerdeki öğrencilere uygulanmak üzere Türkiye’de standardize edilmiş ve geliştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Bireysel veya grup halinde uygulanan, öz bildirim temelli bir envanterdir. Uygulama süresi, madde sayısının fazlalığı nedeniyle ortalama 30-45 dakika civarındadır.

Anahtar Kelimeler

Eğitim psikolojisi, akademik ilgi, özgüven, kariyer rehberliği, benlik algısı, psikolojik değerlendirme, akademik başarı, çok boyutlu ölçüm.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Ölçeğin yayımlandığı kaynakta ORCID bilgisi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Bağlı kuruluş e-posta adresi bilgisi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir. (Yazarın 2014 yılında Ankara’da Nobel Akademik Yayıncılık ile çalıştığı bilinmektedir.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2014

Kullanım İzinleri ve Ücret: Ölçek, Yıldıray Kuzgun tarafından geliştirilmiş ve Kuzgun (2014) tarafından yayımlanan el kitabı ile kullanıma sunulmuştur. Ticari kullanım ve büyük ölçekli araştırmalar için yazar veya yayıncı (Nobel Akademik Yayıncılık) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik çalışmalarda kullanım izni, genellikle referans gösterilerek sağlanmaktadır.

PDF Kaynağı: Orijinal kaynakta PDF bağlantısı mevcut değildir. Ölçeğin tam metnine ve uygulama kılavuzuna Kuzgun (2014) kitabından ulaşılabilir.

Kaynaklar

• Kuzgun, Y. (2014). Akademik Benlik Kavramı Ölçeği el kitabı. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.

[quads id=5]

Akademik Benlik Kavramı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

Ölçek toplamda 16 alt boyut ve 170 maddeden oluşmaktadır. Alt boyutlar ve madde sayıları şunlardır:

• Sözel Yetenek (12 madde)
• Sayısal Yetenek (10 madde)
• Şekil-Uzay Yeteneği (12 madde)
• Göz-El Koordinasyonu (10 madde)
• Fen Bilimleri İlgisi (10 madde)
• Sosyal Bilimler İlgisi (12 madde)
• Ziraat İlgisi (10 madde)
• İkna İlgisi (11 madde)
• Mekanik İlgi (11 madde)
• Ticaret İlgisi (11 madde)
• Ayrıntı İlgisi (10 madde)
• Yabancı Dil İlgisi(10 madde)
• Edebiyat İlgisi (11 madde)
• Müzik İlgisi (10 madde)
• Güzel Sanatlar İlgisi (10 madde)
• Sosyal Yardım İlgisi (11 madde)