Hollanda Amaçlı Sorumluluk Envanteri

Özet

Hollanda Amaçlı Sorumluluk Envanteri (HASE), orijinali Hollanda’da geliştirilmiş olan Dutch Objective Burden Inventory’nin (DOBİ) Türkçe’ye uyarlanan versiyonudur. Bu envanter, kronik hastalığı olan partnerlerine bakım veren bireylerin deneyimlediği nesnel sorumluluk yükünü ölçmeyi amaçlamaktadır. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türkiye popülasyonunda psikometrik özelliklerini doğrulamak amacıyla gerçekleştirilmiş olup, dört faktörlü sağlam bir yapıya sahip olduğu gösterilmiştir.

Ölçek, bakım verenlerin üstlendiği somut görevleri (kişisel bakım, pratik destek, motivasyonel destek ve duygusal destek) değerlendirerek, bakım yükünün objektif yönünü nicel olarak belirlemek için tasarlanmıştır. Bu uyarlama, bakım veren araştırmalarında Türkiye’deki araştırmacılar için güvenilir bir araç sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Bakım Veren, Nesnel Yük, Sorumluluk, Psikometrik Özellikler, Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik, Objektif Yük Envanteri.

Yazarlar

Canan Demir Barutcu, Hatice Mert, Mustafa Bektaş.

Amaç

Envanterin temel amacı, kronik bir hastalığa sahip olan partnerine bakmakla yükümlü olan bireylerin, bu süreçte maruz kaldığı nesnel sorumluluk yükünü belirlemektir. Bu yük, partnerin günlük yaşam aktiviteleri, motivasyonel ve duygusal ihtiyaçları gibi somut alanlarda sağlanan desteği kapsamaktadır.

Türkçe uyarlama çalışması, ölçeğin kültürel olarak geçerli ve güvenilir bir araç olarak Türk popülasyonunda kullanıma sunulmasını sağlamıştır. Bu sayede, bakım verenlerin deneyimleri standardize edilmiş bir şekilde değerlendirilebilmektedir.

Yapı

Hollanda Amaçlı Sorumluluk Envanteri, bakım verenlerin üstlendiği sorumluluğu dört temel boyut altında inceleyen çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu boyutlar, doğrudan gözlemlenebilir ve ölçülebilir davranışsal sorumlulukları temsil eder, bu nedenle “amaçlı” (objektif) olarak adlandırılır.

• Kişisel Bakım: Partnerin hijyen, tuvalet gibi temel ihtiyaçlarına yönelik sağlanan destek (11 madde).
• Pratik Destek: Alışveriş, ev işleri gibi günlük yaşamın idamesine yönelik lojistik destek (3 madde).
• Motivasyonel Destek: Partnerin sigarayı bırakma veya tedaviye uyum gibi davranışsal değişiklikler için teşvik edilmesi (10 madde).
• Duygusal Destek: Partnerin kaygı ve problemleri hakkında konuşarak sağlanan psikososyal destek (6 madde).

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe versiyonunun geçerlik çalışmaları, hem uygunluk geçerliği hem de yapı geçerliği açısından incelenmiştir. Uygunluk geçerliği (Concurrent Validity) analizinde Kendall W testi kullanılmış ve anlamlı bir farkın bulunmadığı rapor edilmiştir. Bu durum, ölçeğin ölçtüğü yapıyı diğer ilgili değişkenlerle tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Yapı geçerliğini incelemek amacıyla yapılan faktör analizi sonuçları oldukça güçlüdür. Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) testi değeri 0.88 olarak tespit edilmiş olup, bu değer veri setinin faktör analizi için mükemmel düzeyde uygun olduğunu işaret etmektedir. Barlett testi (x² = 15,749.30, p < .001) anlamlı bulunmuştur, bu da maddeler arasındaki korelasyonun faktör yapısı oluşturmak için yeterli olduğunu kanıtlamıştır.

Güvenirlik

Hollanda Amaçlı Sorumluluk Envanteri’nin güvenirliği, iç tutarlılık ve test-tekrar test yöntemleri ile değerlendirilmiştir. İç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) tüm alt boyutlarda son derece yüksek bulunmuştur. Kişisel Bakım alt boyutu için .98, Pratik Destek için .96, Motivasyonel Destek için .99 ve Duygusal Destek için .99 olarak rapor edilen bu değerler, ölçeğin maddelerinin kendi alt boyutları içerisinde mükemmel bir homojenlik gösterdiğini belirtmektedir.

Ölçeğin zamana karşı stabilitesini değerlendiren test-tekrar test güvenirliği sonuçları da p > .050 olarak anlamlı bulunmuştur (fark anlamlı değildir). Bu sonuç, ölçek puanlarının zaman içinde tutarlılığını koruduğunu ve ölçülen yapının stabil olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Yapılan keşfedici faktör analizi, Hollanda Amaçlı Sorumluluk Envanteri’nin dört faktörlü bir yapıya sahip olduğunu doğrulamıştır. Bu dört faktör (Kişisel Bakım, Pratik Destek, Motivasyonel Destek ve Duygusal Destek), toplam varyansın %90.3 gibi yüksek bir oranını açıklamaktadır. Bu yüksek açıklama oranı, ölçeğin yapısal sağlamlığını ve teorik modelle güçlü uyumunu göstermektedir.

Tüm maddelerin faktör yükleri 0.79 ile 0.94 arasında değişmekte olup, bu da maddelerin ilgili faktörlere çok güçlü bir şekilde yüklendiğini ortaya koymaktadır. KMO değeri (0.88) ve Barlett testi sonucu (p < .001) ile birlikte bu bulgular, ölçeğin Türkçe formunun çok güçlü bir yapı geçerliğine sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Enstrüman

Test Türü: Uyarlama

Format: 3’lü Likert Ölçeği (Evet, Bazen ve Hayır)

Mevcut Diller: Türkçe (Orijinal: Hollandaca)

Popülasyon Grubu: Bakım Verenler (Kronik hastalığı olan partnerlere destek sağlayan bireyler).

Yaş Grubu: Yetişkin Popülasyon

Popülasyon Detayları: Kronik hasta partnerine bakım veren yetişkinler.

Test Metodolojisi: Öz-bildirim envanteri. Maddeler genellikle geçmiş 3 aylık dönemi kapsayan davranış ve destek eylemlerini sorgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Objective Burden Inventory, Bakım Yükü, Kişisel Bakım, Pratik Destek, Motivasyonel Destek, Duygusal Destek, HASE, Adaptasyon.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Barutcu, C. D. (Sorumlu Yazar).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal geliştirme ve uyarlama çalışması 2015 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanım izinleri ve ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar Canan Demir Barutcu ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

Barutcu, C. D., Mert, H., & Bektaş, M. (2015). Psychometric properties of Turkish version of the Dutch Objective Burden Inventory. Asian nursing research, 9(3), 207-212. DOI: 10.1016/j.anr.2015.07.001

Makalenin orijinal bağlantısı: linkinghub.elsevier.com

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: dutch-objective-burden-inventory-toad.pdf

Hollanda Amaçlı Sorumluluk Envanteri Maddeleri

Kişisel Bakım (11 m): Geçmiş 3 ayda, partnerini tuvalete giderken destekledin mi?

Pratik Destek (3 m): Alışverişi yapan kişi misin?

Motivasyonel Destek (10 m): Geçmiş 3 ayda, partnerini sigarayı bırakmak ya da azaltmak konusunda destekledin mi?

Duygusal Destek (6 m): Geçmiş 3 ayda, partnerine kaygıları ve problemleri hakkında konuşarak destek oldun mu?