Hogan Yas Tepkileri Tarama Listesi (HYTL)

Özet

Hogan Yas Tepkileri Tarama Listesi (HYTL), bireylerin kayıp sonrası yaşadıkları yas tepkilerini ve adaptif/maladaptif başa çıkma stratejilerini değerlendirmek amacıyla Hogan Ölçeği’nin Türk kültürüne uyarlanmış versiyonudur. Bu tarama listesi, toplam 61 maddeden ve altı ayrı alt boyuttan oluşmaktadır. Uyarlama çalışması Şehnaz Yıldırım ve Handan Fışıloğlu tarafından 2005 yılında gerçekleştirilmiş olup, ölçeğin psikometrik özelliklerinin klinik ve araştırma ortamlarında kullanılabilecek yüksek düzeyde güvenilir ve geçerli olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Hogan Yas Tepkileri Tarama Listesi, HYTL, yas tepkileri, uyarlama, psikometrik özellikler, kayıp, Cronbach Alfa.

Yazarlar

Şehnaz Yıldırım, Handan Fışıloğlu

[quads id=5]

Amaç

HYTL’nin temel amacı, bireylerin yaşadığı yas sürecindeki tepkilerinin yoğunluğunu ve niteliğini kapsamlı bir şekilde taramaktır. Bu tarama listesi, özellikle uyumsuz (maladaptif) yas tepkilerini, patolojik yas riskini ve bireyin psikolojik gelişimini değerlendirmeye yardımcı olmayı hedefler. Ölçek, klinik müdahale gerektirebilecek spesifik yas boyutlarını belirlemede önemli bir rol oynar.

Ölçeğin Türk kültürüne uyarlanması, orijinal Hogan Ölçeği’nin psikometrik özelliklerinin yerel örneklemde de geçerli olduğunu kanıtlamak ve böylece Türk araştırmacılar ile klinisyenlerin kullanabileceği standart ve güvenilir bir araç sunmak amacıyla yapılmıştır. Bu sayede, yas süreçlerinin kültürel bağlama uygun bir şekilde incelenmesi mümkün hale gelmiştir.

Yapı

Hogan Yas Tepkileri Tarama Listesi (HYTL), yasın çok boyutlu yapısını ölçmektedir. Ölçek, kayıp sonrası deneyimlenen bilişsel, duygusal ve davranışsal tepkileri içeren altı temel faktöre ayrılmıştır. Bu faktörler, bireyin kayba verdiği tepkinin derinliğini ve işlevsellik düzeyini detaylıca ortaya koyar.

Ölçeğin ölçtüğü altı temel boyut, Umutsuzluk, Panik Davranış, Suçlama ve Kızgınlık, Kopma, Kişisel Gelişim ve Dağınıklık olarak adlandırılmıştır. Bu boyutların varlığı, yasın tek bir duygu durumu yerine, karmaşık ve çok yönlü bir psikolojik süreç olduğunu vurgulamaktadır.

Geçerlik

HYTL’nin iç geçerliğini belirlemek amacıyla uç grup yöntemi (extreme group method) kullanılmıştır. Bu yaklaşım, ölçeğin ölçtüğü yapının (yas tepkileri) uç noktalarında yer alan grupları ayırt edebilme yeteneğini test eder ve iç geçerliğe kanıt sağlar.

Geçerlik çalışmasında, her bir boyutta en yüksek puanları alan katılımcıların %27’si (n=28) üst grup, en düşük puanları alan katılımcıların %27’si (n=28) ise alt grup olarak belirlenmiştir. Bu uç gruplar arasındaki puan farklılıklarının anlamlı bulunması, HYTL’nin yas tepkilerini başarılı bir şekilde ayırt edebildiğini ve yapısal geçerliğe sahip olduğunu göstermiştir.

Güvenirlik

Tarama listesinin güvenirlik analizi, hem alt boyutlar hem de tüm ölçek için Cronbach alfa iç tutarlılık katsayısı kullanılarak gerçekleştirilmiştir. İç tutarlılık katsayısı, ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı ne ölçüde tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösteren önemli bir psikometrik göstergedir.

HYTL’nin Cronbach alfa iç tutarlılık katsayısı 0.74 ile 0.95 arasında bulunmuştur. Bu yüksek değer aralığı, ölçeğin genel olarak mükemmel düzeyde güvenilir olduğunu kanıtlamaktadır. Ayrıca, her bir boyuttaki maddelere yapılan madde-toplam korelasyon analizlerinde elde edilen değerlerin 0.20’den yüksek olması, maddelerin ölçeğin genel puanına tutarlı ve anlamlı bir katkı sağladığını teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Hogan Yas Tepkileri Tarama Listesi, 61 maddeden oluşan ve altı temel faktörü içeren çok boyutlu bir yapıyı temsil etmektedir. Bu altı faktör, yas sürecinin farklı bileşenlerini bağımsız olarak değerlendirir. Uyarlama çalışması, bu faktör yapısının Türk örnekleminde de korunduğunu ve ölçeğin yapısal geçerliğini desteklediğini göstermiştir.

HYTL’nin altı faktörü ve bu faktörlere ait madde sayıları aşağıdaki gibidir:

• Umutsuzluk (13 madde)
• Panik Davranış (14 madde)
• Suçlama ve Kızgınlık (12 madde)
• Kopma (7 madde)
• Kişisel Gelişim (8 madde)
• Dağınıklık (7 madde)

Enstrüman

Test Türü: Uyarlama ve Tarama Listesi

Format: 5’li Likert Tipi Ölçek

Mevcut Dil: Türkçe (Uyarlama)

Popülasyon Grubu: Kayıp yaşayan yetişkin bireyler

Yaş Grubu: Yetişkinler (Genellikle 18 yaş ve üzeri)

Popülasyon Detayları: Ölçek, kayıp deneyimi yaşamış bireylerin yaşadığı yas tepkilerini ölçmek üzere tasarlanmıştır. Uyarlama çalışması genellikle farklı kayıp türlerine maruz kalmış bireyleri kapsamıştır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (self-report) temelli bir envanterdir. Katılımcılar, her bir maddeyi 5’li Likert derecelendirme sistemi üzerinden yanıtlar. (1= beni hiçbir şekilde tanımlamıyor – 5= beni çok iyi tanımlıyor).

Anahtar Kelimeler

Umutsuzluk, panik, kızgınlık, kişisel gelişim, psikometrik, öz bildirim, Likert.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut Değil

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Şehnaz Yıldırım (Sorumlu yazar)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

HYTL’nin Türkçeye uyarlama çalışması 2005 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımı, çoğaltılması ve ticari amaçlarla kullanılması için sorumlu yazar Şehnaz Yıldırım ile e-posta ([email protected]) yoluyla iletişime geçilmesi ve izin alınması gerekmektedir.

Kaynaklar

Yıldırım, Ş. ve Fışıloğlu, H. (2005). Hogan Yas Tepkileri Tarama Listesi (HYTL) güvenirlik ve geçerlik çalışması. Türk Psikoloji Yazıları Dergisi, 8(15), 47-61. Makalenin orijinal bağlantısı: turkpsikolojidergisi.com

HYTL’nin orijinal PDF’i bu adresten indirilebilir: hogan-yas-tepkileri-tarama-listesi-hytl-toad.pdf

[quads id=5]

Hogan Yas Tepkileri Tarama Listesi (HYTL) Maddeleri

HYTL, toplam 61 maddeden ve altı alt boyuttan oluşmaktadır. Derecelendirme 5’li Likert tipindedir (1= beni hiç bir şekilde tanımlamıyor – 5= beni çok iyi tanımlıyor). Alt boyutlar ve madde dağılımları aşağıdadır:

• Umutsuzluk (13m)
• Panik Davranış (14m)
• Suçlama ve Kızgınlık (12m)
• Kopma (7m)
• Kişisel Gelişim (8m)
• Dağınıklık (7m)