Hiperakuzi Ölçeği

Özet

Hiperakuzi Ölçeği, işitsel bir rahatsızlık olan hiperakuzinin (seslere karşı aşırı hassasiyet) şiddetini ve bireyin yaşam kalitesi üzerindeki etkilerini ölçmek amacıyla kullanılan psikometrik bir araçtır. Bu spesifik giriş, ölçeğin orijinal versiyonu olan Khalfa Hiperakuzi Ölçeği’nin (KHÖ) Türkçeye uyarlanması çalışmasını temsil etmektedir. Uyarlama, Marmara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü’nde 2017 yılında tamamlanmış bir yüksek lisans tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir.

Uyarlama süreci, ölçeğin Türk popülasyonunda geçerli ve güvenilir bir şekilde kullanılabilmesi için gerekli dilsel ve kültürel eşdeğerlik çalışmalarını içermektedir. Ölçeğin temel amacı, klinik ortamlarda hiperakuzi tanısı koyma, semptomların şiddetini derecelendirme ve uygulanan tedavilerin etkinliğini objektif olarak izleme imkanı sunmaktır.

Anahtar Kelimeler

Hiperakuzi, Khalfa Ölçeği, İşitme Bozuklukları, Psikometri, Psikometrik Uyarlama, Odyoloji, Ses Hassasiyeti.

Yazarlar

Murat Erinç (Uyarlayan)

Amaç

Hiperakuzi Ölçeği’nin Türkçeye uyarlanmasındaki birincil amaç, Türkiye’deki odyoloji ve psikiyatri alanlarında çalışan uzmanlar için, hiperakuzi hastalarının öznel deneyimlerini standardize edilmiş bir şekilde değerlendirebilecekleri, kültürel olarak geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı sağlamaktır. Orijinal Khalfa Ölçeği, hiperakuzinin duygusal ve davranışsal etkilerini ölçmekte uluslararası düzeyde kabul görmüş bir araçtır.

Bu uyarlama, literatürdeki boşluğu doldurarak Türk popülasyonuna özgü klinik araştırmaların ve epidemiyolojik çalışmaların yapılmasını teşvik etmiştir. Ölçek, sadece semptomların varlığını değil, aynı zamanda ses hassasiyetinin günlük yaşam aktiviteleri üzerindeki yarattığı yükü de nicel hale getirmeyi amaçlamaktadır.

Yapı

Ölçek, temelde hiperakuzi ile ilişkili öznel sıkıntıyı ve seslere karşı geliştirilen aşırı tepkileri ölçen çok boyutlu bir yapıyı değerlendirir. Hiperakuzi, sadece fiziksel bir işitsel eşik düşüklüğü olarak değil, aynı zamanda sesler karşısında gelişen anksiyete, irritasyon, öfke ve kaçınma davranışları gibi psikolojik ve duygusal bileşenleri de içeren karmaşık bir durumdur.

Orijinal Khalfa Ölçeği, bu yapıları genellikle farklı faktörler altında toplar. Uyarlanan Hiperakuzi Ölçeği’nin de bu yapısal bütünlüğü koruması beklenir. Bu boyutlar, bireyin seslere karşı ne kadar tahammülsüz olduğunu ve bu tahammülsüzlüğün sosyal etkileşimlerini, iş hayatını ve genel refahını ne ölçüde olumsuz etkilediğini belirlemeye yardımcı olur.

Geçerlik

Türkçeye uyarlama çalışmalarında, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı gerçekten ölçtüğünü kanıtlamak için geçerlik çalışmaları kritik öneme sahiptir. Erinç (2017) tarafından yapılan yüksek lisans tezinde, ölçeğin yapı geçerliliğinin (faktör yapısının orijinal ölçekle uyumu) ve kriter geçerliliğinin (diğer ilgili ölçeklerle korelasyonunun) incelenmiş olması gerekmektedir.

Kaynak referansta spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, uyarlama sürecinin başarılı kabul edilmesi için çeviri sonrası dilsel eşdeğerlik testlerinin yanı sıra, istatistiksel geçerlik analizlerinin de yapıldığı varsayılmaktadır. Bu analizler, Türkçeye çevrilen maddelerin orijinal ölçeğin teorik yapısını doğru bir şekilde yansıttığını gösterir.

Güvenirlik

Güvenirlik, ölçeğin ölçümlerinin zaman içinde tutarlılığını ve iç bütünlüğünü ifade eder. Uyarlama çalışması kapsamında, ölçeğin maddelerinin birbiriyle ne kadar tutarlı olduğunu gösteren iç tutarlılık katsayısı (genellikle Cronbach Alfa) hesaplanmış olmalıdır. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, maddelerin aynı temel yapıyı ölçtüğünü gösterir.

Ek olarak, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında benzer sonuçlar verip vermediğini gösteren test-tekrar test güvenirliği analizleri de psikometrik açıdan zorunludur. Bu güvenilirlik sonuçları, ölçeğin klinik uygulamada tekrarlı değerlendirmeler için uygunluğunu ve istikrarını kanıtlar.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmalarının en önemli aşamalarından biri Faktör Analizidir. Bu analiz, orijinal ölçeğin çok boyutlu yapısının (faktör sayısının ve maddelerin faktörlere dağılımının) Türkçe versiyonunda korunup korunmadığını istatistiksel olarak test eder. Genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) teknikleri kullanılır.

Eğer faktör yapısı Türk kültürü ve dilinde de orijinal ölçekle uyumlu çıkarsa, ölçeğin yapı geçerliliği desteklenmiş olur. Bu, ölçeğin farklı kültürlerdeki hiperakuzi deneyimini tutarlı bir şekilde ölçebildiğini gösteren temel bir psikometrik kanıt sunar. Bu analizlerin sonuçları, ölçeğin puanlama ve yorumlama kılavuzunun oluşturulmasında esas teşkil eder.

Ölçek Bilgileri

Test Çeşidi: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Questionnaire)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), İngilizce/Fransızca (Orijinal Khalfa Ölçeği)

Popülasyon Grubu: Klinik ve Genel Popülasyon

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Türkçeyi anlayan ve konuşan bireyler.

Test Metodolojisi: Maddeler, bireyin seslere karşı verdiği tepkileri ve yaşadığı duygusal sıkıntıyı sorgular. Genellikle Likert tipi veya ikili (evet/hayır) derecelendirme formatı kullanılır.

Anahtar Kelimeler

Murat Erinç, Marmara Üniversitesi, İşitme Hassasiyeti, Kulak Çınlaması, Odyoloji, Ses Tahammülsüzlüğü, Psikometri.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Marmara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü (Uyarlama Kurumu)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2017 (Türkçeye Uyarlama Yılı)

Kullanım İzinleri ve Ücret: Ölçek, yayımlanmamış bir yüksek lisans tezi kapsamında uyarlanmıştır. Akademik veya klinik kullanım için öncelikle sorumlu yazar Murat Erinç ile iletişime geçilmesi önerilmektedir. Ticari kullanım için orijinal Khalfa Ölçeği sahiplerinin izinleri gerekebilir.

Kaynaklar

• Erinç, M. (2017). Khalfa Hiperakuzi Ölçeğinin Türkçeye Uyarlanması (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.

Hiperakuzi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Bu nedenle maddeler buraya eklenememiştir.