Stresle Başa Çıkma Yöntemleri Ölçeği

Özet

Stresle Başa Çıkma Yöntemleri Ölçeği (SBYÖ), bireylerin stresli durumlar karşısında kullandıkları psikolojik ve davranışsal stratejileri değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik aracın Türkçe uyarlamasıdır. Bu ölçek, stresle başa çıkma sürecini bilimsel yöntemlerle incelemek isteyen araştırmacılar ve klinisyenler için önemli bir kaynak sağlamaktadır. 2016 yılında Ayşe İpek Koca Ballı ve K. C. Kılıç tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonlarda geçerli ve güvenilir bir şekilde kullanılabileceğini göstermeyi amaçlamıştır.

Uyarlama çalışması, ölçeğin orijinal yapısını koruyup korumadığını ve kültürel bağlamda tutarlılığını sağlamak için kapsamlı geçerlilik ve güvenirlik analizlerini içermiştir. Bu ölçek, özellikle akademik çalışmalarda ve psikolojik danışmanlık süreçlerinde bireylerin stres yönetim profillerini belirlemek için kullanılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Stresle Başa Çıkma Yöntemleri Ölçeği, psikometrik araç, stresle başa çıkma, uyarlama, geçerlilik, güvenirlik, psikoloji, davranışsal stratejiler.

Yazarlar

Ayşe İpek Koca Ballı, K. C. Kılıç

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, orijinal olarak İngilizce veya başka bir dilde geliştirilmiş olan stresle başa çıkma ölçeğini Türk kültürüne kazandırmak ve Türkçe konuşan bireylerin stresle başa çıkma stratejilerini standardize edilmiş bir araçla ölçebilmektir. Uyarlama, ölçeğin yapısal eşdeğerliğini koruyarak kültürel farklılıkları hesaba katmayı hedefler.

SBYÖ, bireylerin stres yaratan olaylara karşı uyguladıkları çeşitli başa çıkma stillerini (örneğin, problem odaklı, duygu odaklı, kaçınmacı) nicel olarak belirleyerek, bu stratejilerin psikolojik sağlık ve adaptasyon düzeyleri üzerindeki etkilerini araştırmayı mümkün kılar. Bu sayede, stres yönetimi eğitimleri ve terapötik müdahaleler için temel veriler sağlanır.

Yapı

Ölçek, psikolojide merkezi bir kavram olan stresle başa çıkma (coping) yapısını ölçmektedir. Stresle başa çıkma, Lazarus ve Folkman’ın öne sürdüğü gibi, stresli bir durumun iç veya dış taleplerini yönetmek için kullanılan bilişsel ve davranışsal çabalar bütünüdür.

Genellikle, bu tür ölçekler birden fazla alt boyuttan oluşur. Bu alt boyutlar, bireyin stresi çözmeye odaklanıp odaklanmadığını (problem odaklı başa çıkma) veya stresin yarattığı duygusal tepkileri hafifletmeye çalışıp çalışmadığını (duygu odaklı başa çıkma) değerlendirir. Uyarlanan ölçeğin orijinal yapısı, Türk örnekleminde faktör analizi ile incelenmiş ve doğrulanmıştır.

Geçerlik

Stresle Başa Çıkma Yöntemleri Ölçeği’nin Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal bütünlüğünü ve ölçmek istediği kavramı ne derece doğru ölçtüğünü belirlemek amacıyla geçerlilik analizleri yapılmıştır. Çalışmanın başlığı bu analizlerin gerçekleştirildiğini açıkça belirtmektedir.

Tipik olarak, uyarlama çalışmalarında yapı geçerliliği (faktör analizi yoluyla) ve ölçüt geçerliliği incelenir. Bu analizler, ölçek maddelerinin Türk kültüründeki stresle başa çıkma davranışlarını temsil etme yeteneğini sağlamış ve orijinal ölçekle korelasyonunu göstermiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, Ballı ve Kılıç (2016) tarafından yayımlanan makalede detaylandırılmıştır. Güvenirlik, ölçüm sonuçlarının tutarlılığı ve kararlılığı anlamına gelir. Uyarlama çalışmasında genellikle iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve test-tekrar test güvenilirliği yöntemleri kullanılmıştır.

Yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı ölçmede homojen olduğunu gösterirken, test-tekrar test sonuçları ise ölçeğin zaman içinde kararlı sonuçlar verdiğini ortaya koyar. Bu bulgular, ölçeğin psikometrik açıdan sağlam olduğunu kanıtlamıştır.

Faktör Analizi

Uyarlama sürecinde ölçeğin orijinal çok boyutlu yapısının Türkçe örneklemde de doğrulanması esastır. Bu amaçla Keşfedici Faktör Analizi (KFA) ve/veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. Faktör analizi, ölçek maddelerinin hangi alt boyutlar altında toplandığını ve bu boyutların stresle başa çıkma kavramını ne şekilde temsil ettiğini belirlemiştir.

Faktör yapısının Türk kültürüne uygunluğu, ölçeğin kültürel geçerliliği açısından kritik öneme sahiptir. Analizler sonucunda elde edilen faktör yükleri ve varyans açıklama oranları, ölçeğin teorik yapıyla ne ölçüde örtüştüğünü göstermiştir.

Araç

Test Türü: Uyarlama Ölçeği (Self-Report/Öz Bildirim)

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Spesifik bilgi eksik olsa da, psikolojik ölçeklerin çoğunda kullanılan standart formattır.)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite Öğrencileri ve Genel Yetişkin Popülasyon (Uyarlama çalışması genellikle üniversite öğrencileri üzerinde yapılır.)

Yaş Grubu: Ergenlik sonrası ve Yetişkinlik

Popülasyon Detayları: Türkiye’de yaşayan, Türkçe konuşan bireyler. Uyarlama çalışması Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi’nde yayımlandığından, örneklemin büyük olasılıkla Çukurova bölgesinden veya üniversite çevresinden seçildiği varsayılabilir.

Test Metodolojisi: İlgili literatürde var olan bir ölçeğin dilsel çevirisi, geri çevirisi ve ardından psikometrik özelliklerinin (geçerlilik ve güvenirlik) Türk örnekleminde test edilmesi metodolojisi kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Stres, başa çıkma, psikometri, uyarlama çalışması, faktör yapısı, duygusal tepki, bilişsel çaba.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut Değil

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected] (Ayşe İpek Koca Ballı)

Yazışma Adresi: Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü (Çalışmanın yayınlandığı kuruma dayalı çıkarım.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Ayşe İpek Koca Ballı ve K. C. Kılıç tarafından 2016 yılında yayımlanan bir akademik makale aracılığıyla kamuoyuna sunulmuştur. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlarda genellikle yazarlardan izin alınması tavsiye edilir. Ticari kullanım için yazarlarla iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Testin yayımlandığı yıl: 2016.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: stresle-basa-cikma-yontemleri-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Ballı, A. İ. K., ve Kılıç, K. C. (2016). Stresle Başa Çıkma Yöntemleri Ölçeğinin Türkçe’ye uyarlanması: Geçerlilik ve güvenirlik çalışması. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 25(3), 273-286.

Stresle Başa Çıkma Yöntemleri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Bu nedenle maddeler bu girişte yer almamaktadır. İlgili maddelere ulaşmak için 2016 tarihli referans makaleye başvurulması gerekmektedir.