Hipomanik Tutumlar ve Pozitif Yordamalar Ölçeği

Özet

Hipomanik Tutumlar ve Pozitif Yordamalar Ölçeği (HİTPOY), bireylerin sahip olduğu hipomanik eğilimleri ve geleceğe yönelik aşırı iyimser veya pozitif beklentileri ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik araçtır. Bu ölçeğin Türkçeye uyarlaması ve kısa formu (Kısa-HİTPOY) Maçkalı ve arkadaşları tarafından gerçekleştirilmiştir. Kısa-HİTPOY, özellikle hipomani spektrumundaki subklinik belirtileri değerlendirmede ve bipolar bozukluk riskini taşıyan popülasyonları araştırmada önemli bir rol oynamaktadır. Ölçek, başlangıçta 30 maddeden oluşsa da, psikometrik analizler sonucunda 15 maddelik, tek alt boyutlu bir kısa forma indirgenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Hipomani, Pozitif Yordamalar, Bipolar Bozukluk, Psikometrik Özellikler, Kısa Form, Tutum Ölçeği, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Maçkalı, Z., Tosun, A., Tosun, Ö. Ç., Hariri, A. G., Akkaya, C., İyidoğan, E., ve Yalçın, Ö. S.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin bilişsel süreçlerinde yer alan, klinik olarak tam gelişmemiş ancak manik veya hipomanik epizotlarla ilişkili olabilecek tutumları ve pozitif yordamaları saptamaktır. Bu ölçüm, özellikle bipolar bozukluğun erken teşhisi, risk popülasyonlarının belirlenmesi ve bilişsel tedavi hedeflerinin saptanması açısından kritik öneme sahiptir.

Kısa Formun (Kısa-HİTPOY) geliştirilmesindeki amaç, orijinal ölçeğin ölçtüğü yapıyı koruyarak daha hızlı uygulanabilir, daha yüksek iç tutarlılığa sahip ve klinik ile araştırma ortamlarında kolayca kullanılabilecek bir araç sunmaktır. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültüründe psikometrik açıdan sağlam olduğunu göstermeyi hedeflemiştir.

Yapı

Hipomanik Tutumlar ve Pozitif Yordamalar Ölçeği, tek bir temel psikolojik yapıyı ölçmektedir: **hipomanik tutumlar** ve **pozitif yordamalar**ın birleşimi. Bu yapı, genellikle yüksek enerji, özgüven, risk alma eğilimi ve geleceğe dair gerçekçi olmayan aşırı iyimserlik gibi özelliklerle karakterize edilir. Ölçek, bu özelliklerin bilişsel ve tutumsal düzeydeki ifadelerini değerlendirir.

Ölçek, bu yapıyı değerlendirirken, bireyin mevcut duygusal durumundan ziyade, daha kalıcı olan tutum ve inanç kalıplarına odaklanır. Bu, onu sadece anlık ruh hali değişimlerini ölçen araçlardan ayırır ve bipolar spektrum bozukluklarının kalıcı bilişsel yatkınlıklarını anlamaya yardımcı olur.

Geçerlik

Kısa-HİTPOY’un geçerlik çalışmaları, özellikle **birleşen geçerlik** (convergent validity) üzerine yoğunlaşmıştır. Bu, ölçeğin teorik olarak ilişkili olması beklenen diğer yapılarla ne ölçüde korelasyon gösterdiğini incelemeyi içerir.

Birleşen geçerliği değerlendirmek amacıyla, Kısa-HİTPOY toplam puanları, DDBÖ ve FOTÖ (ilgili diğer psikometrik araçlar) toplam puanları ile korelasyon analizine tabi tutulmuştur. Elde edilen bulgular şunlardır:

• Kısa-HİTPOY, DDBÖ ile anlamlı korelasyonlar göstermiştir (klinik grupta r=0,25; kontrol grubunda r=0,48, p<0,01).
• Kısa-HİTPOY, FOTÖ ile de güçlü ve anlamlı korelasyonlar sergilemiştir (klinik grupta r=0,61; kontrol grubunda r=0,51, p<0,01).

Bu sonuçlar, Kısa-HİTPOY’un ölçmeyi amaçladığı yapının, ilgili diğer yapılarla tutarlı bir şekilde ilişkili olduğunu ve dolayısıyla birleşen geçerliğini desteklediğini göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach alfa kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Başlangıçtaki 30 maddelik formun alfa katsayısı 0,53 gibi düşük bir değerde bulunmuştur. Bu durum, bazı maddelerin ölçeğin toplam yapısıyla uyumsuz çalıştığını göstermiştir.

Detaylı analizlerde, 10 maddenin (2, 7, 9, 10, 12, 15, 18, 23, 26, 30) ters yönde çalıştığı veya düşük madde-toplam puan korelasyonuna sahip olduğu tespit edilmiştir. Bu sorunlu 10 madde çıkarıldıktan sonra, geriye kalan 15 maddelik kısa formun güvenirlik değerleri tatmin edici düzeylere ulaşmıştır:

• Bütün örneklem için Cronbach alfa katsayısı: 0,84
• Klinik grup için Cronbach alfa katsayısı: 0,83
• Kontrol grubu için Cronbach alfa katsayısı: 0,86

Bu yüksek alfa değerleri, 15 maddelik Kısa-HİTPOY’un mükemmel bir iç tutarlılığa sahip olduğunu ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Orijinal ölçek, toplam 30 maddeden oluşan ve **tek alt boyut**u ölçen bir yapı olarak tasarlanmıştır. Uyarlama çalışmasında, madde eleme süreci (düşük madde-toplam korelasyonları nedeniyle 10 madde çıkarıldı) sonrasında, ölçeğin nihai versiyonu 15 madde üzerinden oluşturulmuştur (3, 4, 5, 8, 11, 13, 14, 17, 19, 21, 22, 24, 25, 28, 29). Bu 15 maddelik form, ölçeğin tek faktörlü yapısını korumuş ve hipomanik tutumlar ile pozitif yordamaların tek bir yapı altında ölçüldüğünü göstermiştir.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: Öz bildirim (Self-report) ölçeği. Nihai versiyon 15 madde içerir.

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Klinik ve Sağlıklı Kontrol Grupları (Yetişkinler)

Yaş Grubu: Yetişkin

Popülasyon Detayları: Geçerlik ve güvenirlik çalışmaları, hem psikiyatrik tanısı olan klinik gruplarda hem de sağlıklı kontrol gruplarında gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: 10’lu Likert tipi derecelendirme sistemi kullanılmaktadır (1=Hiç Katılmıyorum – 10= Tamamen Katılıyorum). Yüksek puanlar, daha güçlü hipomanik tutumlar ve pozitif yordamalar olduğunu gösterir.

Anahtar Kelimeler

Likert Ölçeği, İç Tutarlılık, Madde Analizi, Bilişsel Eğilimler, Psikometri, Ruh Hali Bozuklukları, Kısa-HİTPOY.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Zeynep Maçkalı

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri Kaynakta Mevcut Değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Hacettepe Üniversitesi Psikiyatri Anabilim Dalı (Kaynakta tam adres belirtilmemiştir.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2014 (Türkçe Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması Yayın Yılı)

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Zeynep Maçkalı ile iletişim kurulması önerilir. İletişim e-posta adresi yukarıda belirtilmiştir.

Kaynaklar

Maçkalı, Z., Tosun, A., Tosun, Ö. Ç., Hariri, A. G., Akkaya, C., İyidoğan, E., ve Yalçın, Ö. S. (2014). Hipomanik Tutumlar ve Pozitif Yordamalar Ölçeği Kısa Formunun Geçerlik ve Güvenirlik. Türk Psikiyatri Dergisi, 25(2), 1-9.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi burada indirilebilir: hipomanik-tutumlar-ve-pozitif-yordamalar-olcegi-toad.pdf

Makalenin çevrimiçi bağlantısı: turkpsikiyatri.com

Hipomanik Tutumlar ve Pozitif Yordamalar Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddelerinin orijinal metinleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Ancak, geçerlik ve güvenirlik analizlerinde kullanılan 15 maddelik nihai kısa formun madde numaraları şunlardır:

• Madde 3
• Madde 4
• Madde 5
• Madde 8
• Madde 11
• Madde 13
• Madde 14
• Madde 17
• Madde 19
• Madde 21
• Madde 22
• Madde 24
• Madde 25
• Madde 28
• Madde 29

Orijinal 30 maddelik formdan çıkarılan maddeler ise 2, 7, 9, 10, 12, 15, 18, 23, 26 ve 30 numaralı maddelerdir.