Hipertansif Bireylerin Tedaviye Uyum ve Yaşam Değişikliği Başarısını Değerlendirme Ölçeği

Özet

Hipertansiyon, küresel çapta önemli bir halk sağlığı sorunu olup, tedavisinde ilaç uyumu ve yaşam tarzı değişiklikleri kritik öneme sahiptir.
Hipertansiyonun yönetiminde bireylerin tedaviye ne ölçüde uyum sağladığını ve önerilen yaşam tarzı değişikliklerini (diyet, egzersiz, sigara bırakma) başarılı bir şekilde uygulayıp uygulamadığını değerlendirmek, tedavi başarısının takibi açısından hayati rol oynamaktadır.
Bu ölçek, 2018 yılında Lale Esirgen tarafından geliştirilmiş olup, hipertansif bireylerin bu iki temel boyuttaki performanslarını objektif bir şekilde ölçmeyi amaçlamaktadır. Ölçek, hem klinik uygulamalarda hem de araştırma ortamlarında hastaların uyum düzeylerini belirlemek ve gerekli müdahale stratejilerini planlamak için tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Hipertansiyon, Tedaviye Uyum, Yaşam Tarzı Değişikliği, Ölçek Geliştirme, Hipertansif Bireyler, Sağlık Davranışı, Klinik Psikoloji.

Yazarlar

Lale Esirgen

Amaç

Ölçeğin temel amacı, hipertansiyon tanısı almış bireylerin kronik tedavi süreçlerine olan uyum düzeylerini ve hipertansiyon yönetimi için zorunlu olan yaşam değişikliği gerekliliklerini ne kadar başarılı bir şekilde yerine getirdiklerini saptamaktır. Bu değerlendirme, sağlık profesyonellerine hastaların güçlü ve zayıf yönlerini belirlemede yardımcı olarak kişiselleştirilmiş tedavi planlarının oluşturulmasına olanak tanır.

Ölçek, mevcut uyum ve başarı düzeylerini belirlemenin yanı sıra, zaman içinde yapılan müdahalelerin etkinliğini ölçmek için de kullanılabilir. Böylece, hastanın tedaviye katılımını artırmaya yönelik eğitim veya davranışsal terapilerin sonuçları nicel verilerle takip edilebilir.

Ölçülen Yapı (Konstrukt)

Ölçek, iki temel psikolojik ve davranışsal yapıyı ölçmektedir: Tedaviye Uyum ve Yaşam Değişikliği Başarısı.

• Tedaviye Uyum (Adherence): Bu boyut, bireyin reçete edilen ilaçları düzenli kullanma, randevulara gitme ve tıbbi önerilere harfiyen uyma davranışlarını kapsar. Tedaviye uyum, kronik hastalık yönetiminde en büyük zorluklardan biri olup, kan basıncının kontrol altına alınmasında doğrudan etkilidir.
• Yaşam Değişikliği Başarısı: Bu boyut, yüksek kan basıncını düşürmek amacıyla bireyin beslenme alışkanlıklarını (tuz kısıtlaması, DASH diyeti), fiziksel aktivite düzeyini artırma, kilo verme ve zararlı alışkanlıklardan (sigara, aşırı alkol) vazgeçme gibi uzun vadeli davranış değişikliklerini ne kadar etkili bir şekilde sürdürdüğünü değerlendirir.

Geçerlik

Ölçek, bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiş olduğundan, geçerlik çalışmalarının titizlikle yürütüldüğü varsayılmaktadır. Ancak, kaynakta spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiştir. Tipik bir ölçek geliştirme sürecinde, Yapı Geçerliği (Faktör Analizi yoluyla), Kapsam Geçerliği (uzman görüşleri ile) ve Ölçüt Geçerliği (ilgili dış ölçütlerle korelasyon) yöntemlerinin kullanıldığı düşünülmektedir.

Ölçeğin maddelerinin hipertansiyon yönetimindeki temel uyum ve davranış değişikliklerini kapsadığının belirlenmesi amacıyla uzman görüşlerine başvurulmuş olması muhtemeldir. Kapsam geçerliğinin sağlanması, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı tüm alanları temsil etmesi açısından kritik öneme sahiptir.

Güvenirlik

Kaynakta güvenirlik sonuçları açıkça belirtilmemiş olsa da, ölçek geliştirme metodolojisi gereği İç Tutarlılık Güvenirliği (Cronbach Alfa katsayısı) hesaplanmış olmalıdır. Bu katsayı, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Ayrıca, ölçeğin zaman içinde tutarlılığını değerlendirmek amacıyla Test-Tekrar Test Güvenirliği çalışmalarının da yapılmış olması beklenir. Yüksek güvenirlik değerleri, ölçeğin tekrarlanan uygulamalarda benzer sonuçlar üreteceğini ve ölçüm hatasının düşük olduğunu gösterir.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme çalışmalarının temel aşaması olan Faktör Analizi, ölçeğin çok boyutlu yapısını (Tedaviye Uyum ve Yaşam Değişikliği Başarısı) ortaya koymak için kullanılmıştır. Geliştirme çalışmasında muhtemelen Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile madde yüklerinin ve faktör yapısının belirlendiği, ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile bu yapının farklı bir örneklemde teyit edildiği varsayılmaktadır.

Faktör yapısının, hipertansiyon tedavisindeki davranışsal bileşenleri (farmakolojik uyum vs. davranışsal uyum) mantıksal ve istatistiksel olarak ayrıştırdığı tahmin edilmektedir, bu da ölçeğin yapı geçerliğine katkıda bulunur.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme

Format: Kaynakta derecelendirme bilgisi verilmemiştir, ancak geliştirilen bir ölçek olduğu için muhtemelen Likert tipi bir derecelendirme formatı kullanılmıştır (Örn: Hiçbir Zaman – Her Zaman).

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Hipertansiyon tanısı almış bireyler.

Yaş Grubu: Yetişkinler (Kronik hastalığı yönetebilecek yaş grubu).

Popülasyon Detayları: Çalışma, İstanbul Üniversitesi, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi bünyesinde yürütülen bir yüksek lisans tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Örneklem, muhtemelen üniversite hastanesinin polikliniklerinden takip edilen hipertansif hastalardan oluşmaktadır.

Test Metodolojisi: Ölçek geliştirme çalışması (Psikometrik özelliklerin belirlenmesi ve madde havuzunun oluşturulması).

Anahtar Kelimeler

Uyum Ölçeği, Yaşam Tarzı, Kronik Hastalık Yönetimi, Ölçek Geliştirme, Davranışsal Sağlık, İstanbul Üniversitesi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

İletişim Adresi: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2018 yılında Lale Esirgen tarafından bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Kullanım izinleri ve telif hakları için doğrudan sorumlu yazar Lale Esirgen ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

hipertansif-bireylerin-tedaviye-uyum-ve-yasam-degisikligi-basarisini-degerlendirme-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Esirgen, L. (2018). Hipertansif bireylerin tedaviye uyum ve yaşam değişikliği başarısını değerlendirme ölçeğinin geliştirilmesi (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi, İstanbul.

Hipertansif Bireylerin Tedaviye Uyum ve Yaşam Değişikliği Başarısını Değerlendirme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. (Orijinal kaynakta maddeler listelenmediği için bu kısım boş bırakılmıştır.)

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte mevcut değildir. Maddelerin tam listesi için lütfen yazarın 2018 tarihli yüksek lisans tezine başvurunuz.