Tip 2 Diyabet Tedaviye Uyum Ölçeği

Özet

Tip 2 Diyabet Tedaviye Uyum Ölçeği (T2DTUÖ), Tip 2 Diyabet hastalarının tedavi rejimlerine yönelik uyum düzeylerini spesifik olarak ölçmek amacıyla Ayla Demirtaş ve Nevin Akbayrak tarafından 2017 yılında geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle Türk popülasyonunun kültürel ve davranışsal özelliklerini dikkate alarak tasarlanmıştır. Ölçek, bireylerin diyet, egzersiz, ilaç yönetimi ve kan şekeri izlemi gibi yaşam tarzı değişikliklerine ne ölçüde bağlı kaldığını kapsamlı bir şekilde değerlendirerek, sağlık profesyonellerine hastaların tedaviye uyum sorunlarını belirlemede yardımcı olmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Tip 2 Diyabet, Tedaviye Uyum, Diyabet Yönetimi, Ölçek Geliştirme, Psikometri, Hemşirelik, Öz-Bakım.

Yazarlar

Ayla Demirtaş, Nevin Akbayrak

Amaç

Ölçeğin temel amacı, kronik bir hastalık olan Tip 2 Diyabet yönetiminde kritik öneme sahip olan tedaviye uyum davranışlarını standardize edilmiş ve kültürel olarak geçerli bir yöntemle ölçmektir. Diyabet tedavisinin karmaşıklığı göz önüne alındığında, bu araç, hastaların tıbbi talimatlara, diyet kısıtlamalarına ve fiziksel aktivite önerilerine ne kadar bağlı kaldığını nicel olarak değerlendirerek, klinisyenlerin uyum eksikliği yaşanan spesifik alanlara odaklanmasını sağlamaktadır. Bu sayede, hasta eğitim programlarının ve müdahalelerin etkinliği artırılabilir.

Yapı

Tip 2 Diyabet Tedaviye Uyum Ölçeği, çok boyutlu bir yapı olan tedaviye uyum kavramını ölçmektedir. Bu yapı, sadece farmakolojik tedaviye bağlılığı değil, aynı zamanda diyabetin başarılı bir şekilde yönetilmesi için gerekli olan tüm davranışsal bileşenleri içerir. Bu bileşenler genellikle şunları kapsar:

• İlaç/İnsülin Tedavisine Uyum.
• Diyet ve Beslenme Kısıtlamalarına Uyum.
• Fiziksel Aktivite ve Egzersiz Rejimine Uyum.
• Kan Şekeri Takibi ve Öz-İzlem Davranışları.
• Düzenli Tıbbi Kontrollere Katılım.

Ölçek, bu alt boyutları birleştirerek hastanın genel tedaviye uyum profilini çıkarmayı hedefler.

Geçerlik

Demirtaş ve Akbayrak (2017) tarafından yürütülen psikometrik değerlendirme çalışması, ölçeğin geçerliğini destekleyici kanıtlar sunmuştur. Ölçeğin geliştirilmesi aşamasında, yapı geçerliği, kapsam geçerliği ve görünüş geçerliği incelenmiştir. Yapı geçerliği için kullanılan Faktör Analizi yöntemleri, ölçek maddelerinin ölçülmek istenen teorik yapı (tedaviye uyum) ile tutarlı bir şekilde gruplandığını göstermiştir. Bu analizler, T2DTUÖ’nün Tip 2 Diyabet hastalarının uyum davranışlarını doğru bir şekilde temsil ettiğini ortaya koymuştur.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, iç tutarlılık analizleri yoluyla değerlendirilmiştir. Geliştirme çalışmasında, ölçeğin genel ve alt boyutları için elde edilen Cronbach Alfa katsayıları, ölçeğin yüksek düzeyde güvenirlik taşıdığını göstermiştir. Yüksek iç tutarlılık, ölçekteki maddelerin aynı yapıyı ölçme konusunda tutarlı olduğunu ve dolayısıyla T2DTUÖ’nün ölçek geliştirme standartlarına uygun olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme sürecinde, Tip 2 Diyabet Tedaviye Uyum Ölçeği‘nin altında yatan faktör yapısını belirlemek amacıyla Faktör Analizi kullanılmıştır. Bu analizler, uyum davranışının tek bir boyuttan ziyade, birden fazla ilişkili alt boyuttan oluştuğunu göstermiştir. Elde edilen faktör yapısı, hastaların diyet, egzersiz ve ilaç uyumu gibi farklı alanlardaki davranışlarının birbirinden ayrılabilir ancak ilişkili olduğunu doğrulamış, bu da ölçeğin klinik uygulamada daha detaylı tanı koyma kapasitesini artırmıştır.

Enstrüman

Test Türü: Geliştirme

Format: Orijinal makalede belirtilen derecelendirme (-), ancak psikometrik ölçek geliştirme çalışmalarına dayanarak, genellikle Likert tipi bir derecelendirme formatı kullanılmıştır (Örn: Hiçbir zaman – Her zaman).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Klinik Popülasyon

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Türkiye’de yaşayan, Tip 2 Diyabet tanısı almış bireyler.

Test Metodolojisi: Öz bildirime dayalı (Self-report) psikometrik bir araç olup, hastaların kendi tedaviye uyum davranışlarını değerlendirmelerini gerektirir.

Anahtar Kelimeler

T2DM, Diyabet, Psikometri, Türkiye Popülasyonu, Hasta Uyum, Sağlık Davranışları, Kronik Hastalık Yönetimi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Ayla Demirtaş

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlantılı Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Ayla Demirtaş (Detaylı adres bilgisi kaynakta mevcut değildir.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Ölçeğin geliştirildiği ve psikometrik özelliklerinin yayımlandığı yıl 2017’dir.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Ayla Demirtaş ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. İletişim e-posta adresi: [email protected].

PDF Kaynağı: Ölçeğin orijinal makalesi veya bir özeti PDF formatında mevcuttur. Orijinal PDF dosyası şu adresten indirilebilir: an-assessment-scale-for-treatment-compliance-in-type-2-diabetes-mellitus-toad.pdf

Referanslar

Demirtaş, A., & Akbayrak, N. (2017). Development of an assessment scale for treatment compliance in type 2 diabetes mellitus in Turkish population: Psychometric evaluation. International Journal of Nursing Sciences, 4 (3), 244-251. DOI:10.1016/j.ijnss.2017.06.002

Tip 2 Diyabet Tedaviye Uyum Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri, kaynak içerikte sağlanmadığından bu bölümde listelenememektedir. Ölçek maddelerine erişim için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi veya referans makaleye başvurulması önerilir.