Hemşirelikte Nezaketsizlik Ölçeği

Özet

Hemşirelikte Nezaketsizlik Ölçeği, sağlık hizmetleri ortamlarında giderek artan bir sorun haline gelen işyeri nezaketsizliğini, özellikle de hemşirelik profesyonellerinin deneyimlediği nezaketsiz davranışları ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, orijinal bir yapının Türkçe diline uyarlanması çalışması sonucunda kullanıma sunulmuştur. Ölçeğin temel amacı, hemşirelerin maruz kaldığı saygısız, kaba veya saldırgan nezaketsizlik davranışlarının sıklığını ve yoğunluğunu belirleyerek, bu davranışların psikolojik stres, iş tatmini ve tükenmişlik üzerindeki etkilerini araştırmacılara sunmaktır.

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması Ezgi Bolat tarafından 2018 yılında gerçekleştirilmiş olup, bu çalışma hemşirelik alanındaki nezaketsizlik olgusunun Türkiye bağlamında geçerli ve güvenilir bir şekilde değerlendirilmesine olanak tanımaktadır. Bu tür araçlar, sağlık kurumlarında daha sağlıklı ve destekleyici bir çalışma ortamı oluşturulması için kanıta dayalı müdahalelerin geliştirilmesinde kritik rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Hemşirelik, Nezaketsizlik, İşyeri Şiddeti, Psikometrik Ölçek, Uyarlama, Psikolojik Test, Sağlık Bilimleri.

Yazarlar

Ezgi BOLAT

[quads id=5]

Amaç

Hemşirelikte Nezaketsizlik Ölçeği’nin temel amacı, hemşirelik mesleğini icra eden bireylerin çalışma ortamlarında karşılaştıkları nezaketsiz davranışların düzeyini ve türünü saptamaktır. Bu davranışlar genellikle düşük yoğunluklu, belirsiz ve normları ihlal eden, ancak yasal olarak şiddet sayılmayan eylemleri kapsar. Ölçek, bu tür olumsuz etkileşimlerin ölçülmesine odaklanarak, kurumsal düzeyde bu sorunun ciddiyetini ortaya koymayı hedefler.

Ölçeğin uyarlama çalışmasının spesifik amacı ise, orijinal dildeki ölçeğin kültürel ve dilsel olarak Türk kültürüne uygunluğunu test etmek ve psikometrik özelliklerinin (geçerlik ve güvenirlik) Türkiye örnekleminde de korunduğunu kanıtlamaktır. Bu sayede, Türkiye’deki hemşirelik araştırmalarında standart ve karşılaştırılabilir veriler elde edilmesi sağlanmıştır.

Yapı (Ölçülen Yapı)

Ölçek, psikolojide ve örgütsel davranışta önemli bir yere sahip olan “İşyeri Nezaketsizliği” (Workplace Incivility) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, işyerinde başkalarına karşı saygısızlık, kabalık veya küçümseme gösteren, ancak fiziksel şiddet veya yoğun psikolojik taciz düzeyine ulaşmayan davranışları ifade eder. Hemşirelik bağlamında bu, genellikle meslektaşlar, yöneticiler veya hastalar/hasta yakınları tarafından sergilenen göz devirme, söz kesme, görmezden gelme, dedikodu yapma veya yardım taleplerini kasıtlı olarak geciktirme gibi davranışları içerir.

Ölçülen bu yapı, bireylerin işyeri refahını, motivasyonunu ve nihayetinde hasta bakım kalitesini olumsuz yönde etkilediği için kritik öneme sahiptir. Ölçek, bu yapının farklı boyutlarını (örneğin, sözel nezaketsizlik, sosyal dışlama) ayrıştırarak daha detaylı analiz imkanı sunmayı amaçlamaktadır.

Geçerlik

Hemşirelikte Nezaketsizlik Ölçeği’nin Türkçe geçerlik çalışması, Celal Bayar Üniversitesi’nde tamamlanan yüksek lisans tezi kapsamında detaylı olarak incelenmiştir. Uyarlama çalışmalarında geçerlik, genellikle dilsel eşdeğerlik, kapsam geçerliği ve yapı geçerliği olmak üzere üç ana başlıkta ele alınır.

Yapı geçerliğini sağlamak amacıyla, ölçeğin orijinal faktör yapısının Türkçe örneklemde de doğrulanıp doğrulanmadığı araştırılmıştır. Bu süreçte genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak, ölçek maddelerinin ölçmeyi amaçladığı teorik yapıya uygunlukları istatistiksel olarak test edilmiştir. Tez çalışması, ölçeğin Türkçe formunun hemşirelik ortamındaki nezaketsizlik yapısını başarılı bir şekilde temsil ettiğini göstermiştir, ancak detaylı geçerlik katsayıları (örneğin, uyum indeksleri) tezin tam metninde yer almaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin Türkçe uyarlamasının güvenirlik analizleri, ölçeğin zaman içinde tutarlı sonuçlar verip vermediğini ve iç tutarlılığını değerlendirmeyi amaçlamıştır. Güvenirlik çalışmalarında en yaygın kullanılan yöntem, ölçeğin iç tutarlılığını ölçen Cronbach Alfa katsayısının hesaplanmasıdır. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin genel Cronbach Alfa değerinin kabul edilebilir düzeyde (genellikle 0.70 ve üzeri) olduğu varsayılmaktadır. Ek olarak, ölçeğin alt boyutlarının güvenirlik katsayıları da ayrı ayrı incelenmiş olabilir. Güvenirliğin diğer bir yönü olan test-tekrar test güvenirliği (zamana bağlı kararlılık) de, belirli bir zaman aralığıyla aynı örneklem üzerinde uygulanarak ölçeğin kararlılığını doğrulamak için kullanılmış olabilir.

Faktör Analizi

Hemşirelikte Nezaketsizlik Ölçeği’nin faktör yapısının Türkçe örneklemde incelenmesi, uyarlama çalışmasının en kritik aşamalarından biridir. Yapılan Faktör Analizi, ölçeğin orijinal olarak birden fazla alt boyutu içerip içermediğini ve bu boyutların Türk hemşirelik popülasyonunda da geçerliliğini koruyup korumadığını belirlemiştir.

Ezgi Bolat’ın çalışmasında, genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak, orijinal ölçeğin faktör yükleri ve model uyum indeksleri incelenmiştir. DFA sonuçları, ölçeğin teorik yapısının (örneğin, iki veya üç faktörlü bir yapı) Türkiye’deki verilerle ne kadar örtüştüğünü gösterir. Başarılı bir faktör analizi, ölçeğin yapısal geçerliliğinin kültürel sınırlar ötesinde de korunduğunu teyit eder.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Orijinal ölçeğin formatına uygun olarak, genellikle 5’li veya 6’lı Likert tipi derecelendirme (örneğin, “Hiçbir zaman”dan “Her zaman”a) kullanıldığı varsayılmaktadır. Ancak, kaynakta kesin bilgi verilmemiştir.

Language Available: Türkçe

Population Group: Hemşireler ve sağlık hizmetleri çalışanları.

Age Group: Yetişkin (Çalışan) Popülasyon.

Population Details: Türkiye’deki çeşitli hastanelerde görev yapan hemşireler. Uyarlama çalışmasının örneklemi, genellikle bir üniversite hastanesi veya birden fazla sağlık kuruluşundan toplanmıştır.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği. Katılımcılar, kendilerine yöneltilen nezaketsizlik davranışlarına ne sıklıkla maruz kaldıklarını belirtirler.

Anahtar Kelimeler

Hemşirelik, Nezaketsizlik, İşyeri Stresi, Tükenmişlik, Psikometrik Özellikler, Cronbach Alfa, Celal Bayar Üniversitesi.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: Ezgi BOLAT (Yüksek Lisans Tezi sırasında Celal Bayar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü’ne bağlıdır).

Correspondence Address: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin adaptasyon çalışması Ezgi Bolat tarafından 2018 yılında tamamlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için gerekli yasal izinler, genellikle orijinal ölçeğin telif hakkı sahiplerinden alınmak zorundadır. Türkçe formunun kullanımı için ise öncelikle sorumlu yazar Ezgi Bolat ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari kullanım ücreti hakkında bilgi mevcut değildir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: hemsirelikte-nezaketsizlik-olceginin-turkce-gecerlik-ve-guvenirlik-calismasi-toad.pdf

Kaynakça

Bolat, E. (2018). Hemşirelikte nezaketsizlik ölçeği’nin Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması (Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi). Celal Bayar Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Manisa.

[quads id=5]

Hemşirelikte Nezaketsizlik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tam metni için Ezgi Bolat tarafından hazırlanan 2018 tarihli yüksek lisans tezine başvurulması gerekmektedir.