İşyeri Nezaketsizlik Ölçeği

Özet

İşyeri Nezaketsizlik Ölçeği (İZNÖ), çalışma ortamında düşük yoğunluklu sapkın davranışları ve saygısızlıkları ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik ölçektir. Bu ölçeğin Türkçe adaptasyonu ve psikometrik özelliklerinin incelenmesi Adalet Kutlu ve Nevin Bilgin (2017) tarafından hemşireler üzerinde gerçekleştirilmiştir. Çalışma, ölçeğin Türkçe konuşan profesyonel gruplar arasında, özellikle sağlık sektöründe, geçerli ve güvenilir bir araç olarak kullanılabileceğini göstermiştir. Ölçek, 12 maddeden oluşmakta olup, 5’li Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

İşyeri Nezaketsizlik, Nezaketsizlik Ölçeği, Hemşirelik, Geçerlik, Güvenirlik, Adaptasyon, Örgütsel Davranış, Psikometri

Yazarlar

Adalet Kutlu, Nevin Bilgin

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, çalışanların işyerinde maruz kaldıkları nezaketsizlik davranışlarının sıklığını ve yoğunluğunu tespit etmektir. Türkçe adaptasyon çalışmasının spesifik amacı ise, orijinal ölçeğin yapı geçerliği ve iç tutarlılık güvenirliğini Türk hemşire örneklemi üzerinde test ederek, kültürlerarası kullanım için uygunluğunu sağlamaktır.

Bu araç sayesinde, sağlık kurumlarındaki olumsuz çalışma ortamı koşulları nicel olarak ölçülebilmekte ve bu durumun çalışan memnuniyeti ve eğitimi gibi değişkenlerle ilişkisi incelenebilmektedir.

Yapı (Ölçülen Kavram)

Ölçek, psikolojide ve örgütsel davranışta önemli bir konu olan İşyeri Nezaketsizliği kavramını ölçmektedir. İşyeri Nezaketsizliği, bir çalışanın saygı normlarına aykırı davranması, kaba veya düşüncesiz hareketlerde bulunması ancak yasal olarak tanımlanmış bir zorbalık seviyesine ulaşmaması durumunu ifade eder. Bu davranışlar genellikle belirsizdir, düşük yoğunluktadır ve muhatabına saygısızlık etme niyeti taşıyabilir.

Ölçek, bu tür davranışların sıklığını değerlendirerek, işyerindeki sosyal iklimin ve çalışanların psikolojik sağlığının risk altında olup olmadığını belirlemeye yardımcı olur. Bu bağlamda, İşyeri Nezaketsizliği, tükenmişlik ve işten ayrılma niyetinin güçlü bir yordayıcısı olarak kabul edilmektedir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, Türk kültürüne uyarlanmasının başarılı olduğunu göstermiştir. Yapı geçerliği için kullanılan açıklayıcı faktör analizi (AFA) sonuçları, ölçeğin teorik yapısını desteklemektedir. Analizler sonucunda, toplam varyansın %60,41 gibi yüksek bir oranının açıklandığı saptanmıştır.

Verilerin faktör analizine uygunluğunu değerlendiren istatistikler oldukça güçlüdür: Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) değeri 0,87 olarak belirlenmiştir, bu da örneklem büyüklüğünün faktör analizine mükemmel uygunluğunu gösterir. Barlett Sphericity testi sonucu ise χ² = 751,219 (p < 0,000) olup, verilerin çok değişkenli normal dağılıma sahip olduğunu ve faktör analizi için uygun olduğunu kanıtlamaktadır. Eşzamanlı ölçek geçerliği kapsamında, İşyeri Nezaketsizlik Ölçeği ile İşyeri Zorbalık Ölçeği arasında çok ileri düzeyde, pozitif yönde bir korelasyon bulunmuştur; bu da iki yapının teorik olarak beklendiği gibi güçlü bir ilişki içinde olduğunu doğrulamaktadır. Ayrıca, ölçüt geçerliği için, hemşirelerin eğitim ve memnuniyet puanları yükseldikçe nezaketsizlik puan ortalamalarının düştüğü gözlenmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, iç tutarlılık yöntemiyle incelenmiştir. Yapılan analizlerde, İşyeri Nezaketsizlik Ölçeği için elde edilen Cronbach Alpha Katsayısı 0,90 olarak bulunmuştur. 0,90 değeri, ölçeğin mükemmel derecede yüksek bir iç tutarlılığa sahip olduğunu ve maddelerin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.

Ek olarak, madde çıkarılarak yinelenen iç tutarlılık analizleri yapılmış ve bu analizler sonucunda ölçeğin bütünlüğünü bozan veya sorun teşkil eden herhangi bir maddeye rastlanmamıştır. Bu durum, 12 maddenin tamamının ölçek yapısına güçlü katkı sağladığını teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal doğrulaması için kullanılan açıklayıcı faktör analizi (AFA), ölçeğin tek faktörlü bir yapıya sahip olduğunu ortaya koymuştur. Bu tek faktör, varyansın %60,41’ini açıklamaktadır ki, sosyal bilimler ölçekleri için bu oran oldukça güçlü bir kabul düzeyindedir.

Faktör analizine giriş koşulları olan KMO değeri (0,87) ve Bartlett Sphericity testi (p < 0,000), verilerin faktörleştirme için ideal olduğunu göstermiştir. Bu sonuçlar, İşyeri Nezaketsizlik Ölçeği’nin Türkçe formunun, ölçtüğü nezaketsizlik yapısını tutarlı bir şekilde temsil ettiğini kanıtlamaktadır.

Ölçme Aracı

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Kendini Değerlendirme Ölçeği

Maddeler: 12 madde

Derecelendirme: 5’li Likert Tipi Ölçek (0 = Asla; 4 = Çoğu Zaman)

Dil Kullanılabilirliği: Türkçe

Popülasyon Grubu: Sağlık Çalışanları (Hemşireler)

Yaş Grubu: Yetişkin Çalışan Popülasyonu

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki çeşitli hastanelerde görev yapan hemşireler üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Psikometrik doğrulama, açıklayıcı faktör analizi, eşzamanlı geçerlik korelasyonu ve Cronbach Alpha Katsayısı ile iç tutarlılık hesaplamalarını içermektedir.

Anahtar Kelimeler

İşyeri Nezaketsizlik, Psikometri, Sağlık Yönetimi, Örgütsel Psikoloji, KMO, Yapı Geçerliği, İç Tutarlılık

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Adalet Kutlu

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi Kaynakta Mevcut Değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi Kaynakta Mevcut Değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Adaptasyon): 2017

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik kullanımları için yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Orijinal PDF dokümanına buradan ulaşılabilir: isyeri-nezaketsizlik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Kutlu, A., Bilgin, N. (2017). İşyeri Nezaketsizlik Ölçeğinin hemşireler üzerinde Türkçe geçerlik ve güvenirliği çalışması. Sağlık ve Hemşirelik Yönetimi Dergisi, 4(2), 56-62.

[quads id=5]

İşyeri Nezaketsizlik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, orijinal kaynak içerikte listelenmemiştir. Kaynak içerik yalnızca ölçeğin 12 maddeden oluştuğunu belirtmektedir.

• (Maddeler, kaynak içerikte yer almadığı için buraya eklenememiştir.)