Hemşirelikte Kariyer Engelleri Ölçeği

Özet

Hemşirelikte Kariyer Engelleri Ölçeği (HKEÖ), hemşirelerin profesyonel yaşamlarında karşılaştıkları kariyer ilerlemesini engelleyici faktörleri ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle hemşirelik mesleği bağlamında kariyer engellerinin yapısını ve düzeyini belirlemek için tasarlanmıştır. Ölçek, toplamda 29 maddeden ve beş farklı alt boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar, bireysel algılardan kurumsal ve toplumsal faktörlere kadar geniş bir yelpazeyi kapsamaktadır.

HKEÖ’nün geliştirilmesi, Nedensel Yükleme Kuramı çerçevesinde yürütülen bir doktora tezi çalışmasının parçası olarak gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin psikometrik özellikleri, yüksek iç tutarlılık (Cronbach’s Alpha: 0.944) ve sağlam bir faktör yapısı sergilemektedir, bu da onu hemşirelik kariyer engellerini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmek için uygun kılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Hemşirelik, Kariyer Engelleri, Kariyer Gelişimi, Psikometrik Ölçek, Faktör Analizi, Nedensel Yükleme, Örgüt Kültürü.

Yazarlar

Necmettin İŞCİ

Amaç

Hemşirelikte Kariyer Engelleri Ölçeği (HKEÖ), hemşirelerin kariyer gelişim süreçlerinde karşılaştıkları engelleri sistematik olarak ölçmek ve değerlendirmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçek, kariyer engellerinin doğasını, kaynaklarını ve yoğunluğunu belirleyerek, bu engellere yönelik etkili müdahale stratejilerinin geliştirilmesine bilimsel zemin sağlamayı hedeflemektedir.

Ölçeğin geliştirilme amacı, aynı zamanda Nedensel Yükleme Kuramı doğrultusunda verilen eğitimlerin, hemşirelerin kariyer engelleri algıları üzerindeki etkisini inceleyen daha büyük bir araştırmanın bir parçası olarak, güvenilir bir ölçüm aracı sunmaktır.

Yapı

Hemşirelikte Kariyer Engelleri Ölçeği (HKEÖ), hemşirelik kariyer engellerini ölçen ve toplam 29 maddeden oluşan çok boyutlu bir yapıdır. Ölçek, kariyer engellerini beş temel alt boyutta gruplandırmaktadır. Bu alt boyutlar, hem bireysel hem de örgütsel düzeydeki engelleri kapsamaktadır.

Ölçeğin beş alt boyutu ve madde dağılımları aşağıdaki gibidir:

• Örgüt Kültürü ve Politikaları: Örgütsel yapıdan, yönetim politikalarından ve kültürel normlardan kaynaklanan engelleri içerir (11 madde: 17, 31, 32, 33, 35, 36, 39, 40, 41, 42, 46).
• Kişisel Tercih ve Algılar: Bireyin kendi yetkinlik algıları, motivasyonu ve kariyer hedeflerine ilişkin kişisel tercihlerinden kaynaklanan engelleri içerir (6 madde: 13, 14, 26, 44, 45, 48).
• Çoklu Rol Üstlenme: Özellikle kadın hemşirelerin iş ve aile rolleri arasındaki çatışmadan veya birden fazla profesyonel rolü üstlenmekten kaynaklanan engelleri içerir (5 madde: 4, 5, 7, 11, 18).
• Mesleğe İlişkin Olumsuz Düşünceler: Hemşirelik mesleğinin itibarı, zorlukları veya mesleğe dair genel olumsuz algılardan kaynaklanan engelleri içerir (4 madde: 6, 9, 21, 38).
• Kalıplaşmış Önyargılar: Toplumsal cinsiyet rolleri veya mesleğe yönelik yerleşik stereotiplerden kaynaklanan engelleri içerir (3 madde: 2, 10, 24).

Geçerlik

HKEÖ’nün yapı geçerlik çalışmaları, açımlayıcı faktör analizi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Analiz sonuçları, ölçeğin yapısal uygunluğunu desteklemektedir. Örneklem yeterliliğini değerlendiren Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) değeri 0.948 olarak bulunmuştur, bu da verilerin faktör analizi için mükemmel düzeyde uygun olduğunu göstermektedir.

Maddelerin başlangıç ortak değerleri (communality values) minimum 0.436 ile maksimum 0.673 arasında değişmektedir. Varimax rotasyonu sonrasında maddelerin faktör yükleri 0.415 ile 0.742 aralığında belirlenmiştir. Ayrıca, madde-toplam puan korelasyonu analizi sonucunda güvenirlik katsayıları (r) pozitif yönde ve anlamlı düzeyde (r=0.379 ile r=0.594 arasında, p<0.05) saptanmıştır, bu da maddelerin genel ölçek yapısına katkıda bulunduğunu doğrulamaktadır.

Güvenirlik

HKEÖ’nün iç tutarlılığı, Cronbach’s Alpha katsayısı ile incelenmiştir. Ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısı oldukça yüksek olup, 0.944 olarak saptanmıştır. Bu değer, ölçeğin bütününde mükemmel bir güvenilirlik seviyesine sahip olduğunu göstermektedir.

Alt boyutların iç tutarlılık değerleri de kabul edilebilir düzeydedir: Örgüt Kültürü ve Politikaları (0.925), Kişisel Tercih ve Algılar (0.814), Mesleğe İlişkin Olumsuz Düşünceler (0.824), Kalıplaşmış Önyargılar (0.650) ve Çoklu Rol Üstlenme (0.835). Ölçeğin zamana karşı tutarlılığını ölçmek amacıyla yapılan 15 gün arayla uygulanan tekrar-test korelasyon analizi sonucunda, tüm alt boyutlar ve toplam puanlar arasında istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif yönde bir ilişki (r=0.797, p<0.001) bulunmuştur. Bu yüksek korelasyon, HKEÖ’nün test-tekrar test güvenirliğinin güçlü olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

HKEÖ’nün faktör analizi, ölçeğin beş faktörlü yapısını ortaya koymuştur. Bu beş faktör, toplam varyansın % 41.780’ini açıklamaktadır. Faktörlerin varyansı açıklama oranları aşağıdaki gibi dağılmıştır:

• Örgüt Kültürü ve Politikaları: Toplam varyansın % 13.506’sını açıklamaktadır.
• Kişisel Tercih ve Algılar: Toplam varyansın % 7.835’ini açıklamaktadır.
• Mesleğe İlişkin Olumsuz Düşünceler: Toplam varyansın % 7.534’ünü açıklamaktadır.
• Kalıplaşmış Önyargılar: Toplam varyansın % 6.466’sını açıklamaktadır.
• Çoklu Rol Üstlenme: Toplam varyansın % 6.439’unu açıklamaktadır.

Doğrulayıcı faktör analizinde ise uyum indeksleri incelenmiştir: x²/SD değeri 3.277 (<5 kriterine uygun) ve RMSEA değeri 0.047 (<0.008, ancak kaynakta belirtilen değer 0.047 olup, genel kabul gören 0.08 kriterine uygundur) olarak saptanmıştır. Bu bulgular, ölçeğin beş faktörlü yapısının teorik modele uygunluğunu desteklemektedir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Ölçek Geliştirme Çalışması)

Format: 5’li Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Hemşireler

Yaş Grubu: Yetişkin (Çalışan Hemşireler)

Popülasyon Detayları: Türkiye’de çeşitli sağlık kurumlarında görev yapan hemşireler.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Derecelendirme

Ölçek, 5’li Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanmaktadır. Katılımcılardan, kariyer engellerinin kendilerini ne ölçüde etkilediğini belirtmeleri istenmektedir. Puanlama sistemi şöyledir:

1. “Hiç engellemez” yanıtı için: 1 puan
2. “Engellemez” yanıtı için: 2 puan
3. “Ne engeller ne engellemez” yanıtı için: 3 puan
4. “Engeller” yanıtı için: 4 puan
5. “Tamamen Engeller” yanıtı için: 5 puan

Ölçekten alınabilecek toplam puan, kariyer engellerinin genel düzeyini yansıtmaktadır; yüksek puanlar, hemşirelerin daha fazla kariyer engeli algıladığını göstermektedir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Necmettin İŞCİ tarafından 2020 yılında tamamlanan bir doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Sorumlu Yazar İletişim: [email protected]

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: hemsirelikte-kariyer-engelleri-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

1. İşci N. (2020). Nedensel yükleme kuramı doğrultusunda verilen eğitimin hemşirelerin kariyer engelleri ve nedensel yüklemeleri üzerine etkisi (Doktora tezi). Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Hemşirelik Anabilim Dalı, İnönü Üniversitesi, Malatya.

Hemşirelikte Kariyer Engelleri Ölçeği Maddeleri

Hemşirelikte Kariyer Engelleri Ölçeği (HKEÖ), beş alt boyuttan ve toplam 29 maddeden oluşmaktadır:

• Örgüt Kültürü ve Politikaları (11 madde): 17, 31, 32, 33, 35, 36, 39, 40, 41, 42, 46. maddeleri içerir.
• Kişisel Tercih ve Algılar (6 madde): 13, 14, 26, 44, 45, 48. maddeleri içerir.
• Mesleğe İlişkin Olumsuz Düşünceler (4 madde): 6, 9, 21, 38. maddeleri içerir.
• Kalıplaşmış Önyargılar (3 madde): 2, 10, 24. maddeleri içerir.
• Çoklu Rol Üstlenme (5 madde): 4, 5, 7, 11, 18. maddeleri içerir.