Hemşirelikte Geçiş Şoku Ölçeği

Özet

Ölçek Geliştirme çalışması olarak tasarlanan Hemşirelikte Geçiş Şoku Ölçeği (HGŞÖ), hemşirelik mesleğine yeni başlayan bireylerin veya hemşirelik eğitiminden klinik uygulamaya geçen öğrencilerin deneyimlediği psikolojik ve duygusal zorlukları, yani “geçiş şokunu” ölçmek amacıyla 2021 yılında geliştirilmiştir. Bu ölçek, özellikle yeni mezun hemşirelerin işyeri ortamına adaptasyon süreçlerinde yaşadıkları stresi, belirsizliği ve hayal kırıklığını nesnel bir şekilde değerlendirmeyi hedefler. Ölçeğin geliştirilmesi, Türkçe literatürdeki bu alandaki eksikliği gidermeye yönelik önemli bir adımdır.

Ölçek, Merve Tarhan ve Ayşe Yıldırım tarafından geliştirilmiş olup, yapının çok boyutlu doğasını yakalamak üzere tasarlanmıştır. Ölçeğin temel amacı, hemşirelik yöneticilerine ve eğitimcilere, geçiş şoku yaşayan bireyleri erken tespit etme ve bu süreci destekleyici müdahaleler geliştirme konusunda bilimsel bir araç sağlamaktır.

Anahtar Kelimeler

Hemşirelik, Geçiş Şoku, Ölçek Geliştirme, Adaptasyon, Yeni Mezun Hemşire, Psikometrik Özellikler, Stres.

Yazarlar

Merve TARHAN, Ayşe YILDIRIM.

Amaç

Hemşirelikte Geçiş Şoku Ölçeği’nin temel amacı, hemşirelerin mesleki rollerine geçiş süreçlerinde yaşadıkları stres, uyum sorunları ve duygusal tepkileri sistematik olarak ölçmektir. Bu geçiş süreci, akademik ortamdan klinik pratiğe veya bir işyerinden diğerine geçişi kapsayabilir. Bu tür geçişler, literatürde sıklıkla yüksek düzeyde kaygı ve mesleki tatminsizlik ile ilişkilendirilmektedir.

Ölçek, hemşirelik araştırmalarında ve klinik uygulamalarda kullanılmak üzere, geçiş şokunun derecesini ve boyutlarını belirleyen geçerli ve güvenilir bir araç sunmayı amaçlamaktadır. Elde edilen veriler, hemşirelik eğitim programlarının ve oryantasyon süreçlerinin, bu şoku azaltacak şekilde yeniden yapılandırılmasına rehberlik edebilir.

Yapı

Ölçeğin ölçtüğü temel psikolojik yapı, Hemşirelikte Geçiş Şoku kavramıdır. Bu yapı, genellikle yeni hemşirelerin idealize edilmiş akademik bilgi ile karmaşık ve zorlu gerçek klinik ortam arasındaki farkları deneyimlemesi sonucu ortaya çıkan kognitif, duygusal ve davranışsal bir tepki setini ifade eder. Geçiş şoku, literatürde sıklıkla Reality Shock (Gerçeklik Şoku) ile benzerlik gösterse de, bu ölçek hemşireliğin spesifik zorluklarına odaklanarak daha dar ve özelleşmiş bir alanı kapsar.

Geçiş şoku yapısı, genellikle belirsizlik, rol karmaşası, yetersizlik hissi, izolasyon ve yüksek iş yükü stresi gibi alt boyutları içerecek şekilde teorize edilmiştir. Ölçek geliştirme çalışmasında, bu alt boyutların ampirik olarak doğrulanması ve her bir boyutun şiddetinin ölçülmesi hedeflenmiştir.

Geçerlik

Ölçeğin Geçerlik çalışmaları, ölçeğin gerçekten hemşirelikte geçiş şoku yapısını ölçtüğünü kanıtlamak amacıyla detaylı olarak gerçekleştirilmiştir. Orijinal çalışmada (Tarhan & Yıldırım, 2021), yapı geçerliği kapsamında, öncelikle uzman görüşleri alınarak içerik geçerliği sağlanmıştır.

Daha sonra, istatistiksel yöntemlerle yapı geçerliği incelenmiştir. Bu süreçte, keşfedici ve doğrulayıcı faktör analizleri (Exploratory and Confirmatory Factor Analysis) kullanılarak maddelerin teorik yapıyla uyumu test edilmiştir. Çalışmanın sonuçları, ölçeğin teorik olarak beklenen faktör yapısını destekleyen güçlü geçerlik kanıtları sunduğunu göstermiştir.

Güvenirlik

Güvenirlik, ölçeğin tutarlı ve kararlı ölçümler yapma yeteneğini ifade eder. Hemşirelikte Geçiş Şoku Ölçeği’nin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alfa değerleri üzerinden raporlanmıştır. Orijinal çalışmada, ölçeğin genel olarak yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu belirlenmiştir (genellikle .80 ve üzeri değerler beklenir).

Buna ek olarak, ölçeğin alt boyutlarının da kabul edilebilir düzeyde tutarlılık gösterdiği ve test-tekrar test güvenilirliği çalışmalarının yapıldığı varsayılmaktadır. Bu psikometrik özellikler, HGŞÖ’nün hem akademik araştırmalarda hem de klinik değerlendirmelerde güvenle kullanılabileceğini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Hemşirelikte Geçiş Şoku Ölçeği’nin geliştirilmesi sürecinde, yapısal bütünlüğünü belirlemek amacıyla Faktör Analizi teknikleri kullanılmıştır. İlk aşamada Keşfedici Faktör Analizi (KFA) uygulanarak, maddelerin temel yapıyı oluşturan gruplara ayrılması sağlanmıştır. Bu analiz, ölçeğin kaç boyuttan oluştuğunu ve her bir boyutun hangi maddeleri içerdiğini ortaya koymuştur.

KFA’yı takiben, ölçek yapısının farklı bir örneklemde doğrulanması amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) gerçekleştirilmiştir. DFA sonuçları, ölçeğin belirlenen faktör yapısının iyi uyum indekslerine (örneğin, RMSEA, CFI, TLI) sahip olduğunu ve böylece ölçeğin çok boyutlu yapısının ampirik olarak doğrulandığını göstermiştir. Bu analizler, ölçeğin hemşirelikte geçiş şokunun karmaşık doğasını yansıtan sağlam bir yapıya sahip olduğunu kanıtlamıştır.

Ölçme Aracı

Test Türü: Geliştirme Ölçeği (Özgün Ölçek)

Format: Genellikle 4’lü veya 5’li Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanıldığı varsayılmaktadır (Orijinal makalede belirtilmiştir).

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Hemşireler, Hemşirelik Öğrencileri

Yaş Grubu: Yetişkin (Özellikle yeni mezunlar ve klinik pratiğe başlayan gençler)

Popülasyon Detayları: Klinik ortamlarda çalışan veya mesleki eğitime yeni başlayan hemşireler ve hemşirelik öğrencileri.

Test Metodolojisi: Öz bildirimli, kağıt-kalem veya dijital ortamda uygulanabilir. Bireylerin kendi geçiş şoku deneyimlerini değerlendirmeleri istenir.

Anahtar Kelimeler

Hemşirelikte Geçiş Şoku, Yeni Mezun, Sağlık Bilimleri, Psikometri, Ölçek, Klinik Uyum.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Orijinal makalede mevcut olabilir ancak burada sağlanmamıştır.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Orijinal makale detaylarında mevcuttur.

Yazışma Adresi: Sorumlu yazarın e-posta adresi üzerinden iletişim kurulabilir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2021

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için izinler genellikle sorumlu yazar Merve TARHAN ([email protected]) ile iletişime geçilerek alınmalıdır. Ölçeğin kullanımına ilişkin herhangi bir ücretlendirme olup olmadığı, yazardan teyit edilmelidir.

Orijinal makale, Sağlık Bilimleri Üniversitesi Hemşirelik Dergisi‘nde açık erişim olarak yayımlanmıştır ve araştırma amaçlı kullanım için erişilebilir durumdadır.

Kaynaklar

Tarhan, M., ve Yıldırım, A. (2021). Bir Ölçek Geliştirme Çalışması: Hemşirelikte Geçiş Şoku Ölçeği. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Hemşirelik Dergisi, 3(1), 7-14. DOI: https://doi.org/10.48071/sbuhemsirelik.818123

Makalenin tam metnine Dergipark üzerinden ulaşılabilir: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF dokümanı aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: bir-olcek-gelistirme-calismasi-hemsirelikte-gecis-soku-olcegi-toad.pdf

Hemşirelikte Geçiş Şoku Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Hemşirelikte Geçiş Şoku Ölçeği’nin orijinal maddeleri bu kaynakta doğrudan sağlanmamıştır. Ölçek maddelerinin tamamına ve derecelendirme formatına, Tarhan ve Yıldırım (2021) tarafından yayımlanan “Bir Ölçek Geliştirme Çalışması: Hemşirelikte Geçiş Şoku Ölçeği” başlıklı akademik makale metninden erişilmesi gerekmektedir. Kullanıcılar, maddeleri ve uygulama talimatlarını öğrenmek için yukarıda belirtilen referanslara başvurmalıdır.