Hemşirelik Öğrencileri İçin Biyo-Psiko-Sosyal Cevap Ölçeği (HÖBCÖ)

Özet

Biyo-Psiko-Sosyal Cevap Ölçeği, hemşirelik öğrencilerinin algıladıkları strese karşı verdikleri biyolojik, psikolojik ve sosyal tepkileri ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir araçtır. Hemşirelik Öğrencileri İçin Biyo-Psiko-Sosyal Cevap Ölçeği (HÖBCÖ), orijinal ölçeğin Türkçe kültürüne uyarlanması çalışması sonucunda elde edilmiştir. Bu uyarlama çalışması, öğrencilerin stresle başa çıkma davranışlarını ve stresin yol açtığı çok boyutlu tepkileri değerlendirmede güvenilir ve geçerli bir ölçüm aracı sağlamayı hedeflemiştir. Ölçek, toplam 21 maddeden ve üç temel alt boyuttan oluşmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Hemşirelik öğrencileri, biyo-psiko-sosyal cevap, algılanan stres, uyarlama, psikiyatri hemşireliği, güvenirlik, geçerlik.

Yazarlar

Karaca, A., Yıldırım, N., Ankaralı, H., Açıkgöz, F., Akkuş, D.

[quads id=5]

Amaç

Hemşirelik Öğrencileri İçin Biyo-Psiko-Sosyal Cevap Ölçeği’nin (HÖBCÖ) temel amacı, hemşirelik eğitimi alan bireylerin akademik ve klinik yaşamlarında karşılaştıkları stres faktörlerine karşı gösterdikleri çok boyutlu tepkileri sistematik olarak ölçmektir. Bu ölçek, stresin sadece psikolojik ya da fiziksel değil, aynı zamanda sosyal davranışları da etkileyen bütüncül bir biyo-psiko-sosyal süreç olduğunu temel alarak geliştirilmiştir.

Ölçek, adaptasyon çalışması ile Türk kültürüne kazandırılmış olup, hemşirelik öğrencilerinin stres düzeylerini ve bu stresin dışa vurum şekillerini belirleyerek, öğrencilere yönelik koruyucu ruh sağlığı programlarının ve stres yönetimi eğitimlerinin planlanmasına bilimsel bir temel sağlamayı amaçlamaktadır.

Yapı

HÖBCÖ, bireyin strese verdiği tepkilerin biyo-psiko-sosyal model çerçevesinde değerlendirilmesine odaklanmıştır. Bu yapı, stresin yol açtığı belirtileri üç ana kategoride incelemektedir: Fiziksel belirtiler, duygusal belirtiler ve sosyal davranış belirtileri. Bu alt boyutlar, stresin bireyin genel işleyişi üzerindeki karmaşık etkilerini kapsamlı bir şekilde yansıtmaktadır.

Ölçekteki maddeler, öğrencilerin strese bağlı olarak yaşadıkları somatik şikayetlerden (fiziksel), duygu durum değişikliklerine (duygusal) ve kişilerarası ilişkilerdeki zorluklara (sosyal) kadar geniş bir yelpazeyi kapsamaktadır. Bu üç boyutlu yapı, hemşirelik öğrencilerinin stres tepkilerini bütüncül bir bakış açısıyla analiz etmeye olanak tanır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini değerlendirmek amacıyla yapılan analizlerde istatistiksel olarak güçlü sonuçlar elde edilmiştir. Faktör analizi ön koşullarından biri olan Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) katsayısı, Hemşirelik Öğrencileri İçin Biyo-Psiko-Sosyal Cevap Ölçeği için 0.93 olarak belirlenmiştir. Bu değer, verilerin faktör analizi için mükemmel düzeyde uygun olduğunu göstermektedir.

Ayrıca, verilerin çok değişkenli normal dağılıma uygunluğunu test eden Bartlett testi sonuçları, ki-kare değerinin anlamlı olduğunu göstermiştir (p < 0.001). Bu bulgular, ölçeğin yapısal geçerliğinin yüksek olduğunu ve faktörleştirme işleminin mantıklı olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmek için Cronbach’s Alfa güvenirlik katsayısı kullanılmıştır. Algılanan biyo-psiko-sosyal cevap ölçeği için hesaplanan Cronbach’s Alfa değerleri 0.67 ile 0.93 arasında değişen geniş bir aralıkta yer almıştır.

Bu aralık, ölçeğin genel olarak yüksek bir iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir. Özellikle 0.93 gibi yüksek bir alfa değeri, ölçeğin bazı alt boyutlarının ya da genel puanının mükemmel düzeyde güvenilir olduğunu işaret ederken, 0.67 alt sınırı da kabul edilebilir düzeyde güvenilirliği temsil etmektedir. Bu sonuçlar, ölçeğin hem genel stres tepkisini hem de spesifik alt boyutlardaki tepkileri tutarlı bir şekilde ölçebildiğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışması sonucunda HÖBCÖ, orijinal yapısına uygun olarak üç temel alt boyutta toplanan toplam 21 maddeden oluşmaktadır. Bu faktör yapısı, öğrencilerin strese verdikleri tepkilerin doğasını net bir şekilde ayrıştırmaktadır.

Ölçeğin alt boyutları ve madde sayıları aşağıdaki gibidir:

• Sosyal Davranış Belirtileri: 6 madde
• Duygusal Belirtiler: 7 madde
• Fiziksel Belirtiler: 8 madde

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Kendini Değerlendirme Ölçeği (Self-Report Scale)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama)

Popülasyon Grubu: Hemşirelik Öğrencileri

Yaş Grubu: Üniversite düzeyindeki genç yetişkinler

Popülasyon Detayları: Hemşirelik fakülteleri veya yüksekokullarında öğrenim görmekte olan lisans öğrencileri.

Test Metodolojisi: 5’li Likert Ölçeği kullanılarak derecelendirme yapılmaktadır. Derecelendirme sistemi şu şekildedir: 4=Her zaman yaşarım – 0=Asla yaşamam.

Anahtar Kelimeler

Cronbach’s Alfa, KMO, Likert derecelendirme, stres tepkisi, sosyal davranışlar, duygusal belirtiler, fiziksel belirtiler.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Aysel Karaca

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değil

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değil

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Uyarlama Yılı: 2015

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanım izni ve ücret bilgisi için sorumlu yazar Aysel Karaca ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Orijinal makalenin bağlantısı aşağıda sunulmuştur: journalagent.com

Makalenin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: hemsirelik-ogrencileri-icin-biyo-psiko-sosyal-cevap-olcegi-hobco-toad.pdf

Kaynaklar

Karaca, A., Yıldırım, N., Ankaralı, H., Açıkgöz, F. ve Akkuş, D. (2015). Hemşirelik Öğrencileri İçin Algılanan Stres, Biyo-Psiko-Sosyal Cevap ve Stresle Başetme Davranışları Ölçeklerinin Türkçe’ye uyarlanması. Psikiyatri Hemşireliği Dergisi, 6(1), 15-25.

[quads id=5]

Hemşirelik Öğrencileri İçin Biyo-Psiko-Sosyal Cevap Ölçeği (HÖBCÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek, toplamda 3 alt boyut ve 21 madde içermektedir. Derecelendirme 5’li Likert tipindedir (4=Her zaman yaşarım – 0=Asla yaşamam).

• Sosyal davranış belirtileri (6 m): Son zamanlarda gergin ve sinirliyim.
• Duygusal belirtiler (7 m): Sıklıkla baş dönmesi hissederim.
• Fiziksel belirtiler (8 m): Eskisi gibi çalışamıyorum.