Facebook Kullanımının Psiko-Sosyal Yönleri (FKPSY) Ölçeği

Özet

Facebook Kullanımının Psiko-Sosyal Yönleri (FKPSY) Ölçeği, bireylerin bu popüler sosyal medya platformu ile olan etkileşimlerinin psikolojik ve sosyolojik boyutlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir araçtır. Bu çalışma, ölçeğin Türkçe’ye uyarlanması sürecini kapsamaktadır. Ölçek, Türk kültürüne özgü örneklemler üzerinde geçerlik ve güvenirlik analizleri yapılarak psikometrik açıdan sağlam bir ölçüm aracı olarak kullanıma sunulmuştur. Bu uyarlama çalışması, sosyal medya kullanımının bireyler üzerindeki etkilerini inceleyen araştırmacılar için önemli bir kaynak sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Facebook, psiko-sosyal, psikoloji, sosyal medya, ölçek uyarlama, psikometri, sosyal etkileşim.

Yazarlar

Ozan Çoşkunserçe, Şeyma Aydoğdu.

[quads id=5]

Amaç

FKPSY Ölçeği’nin temel amacı, Facebook kullanımının bireylerin yaşamlarındaki psiko-sosyal etkilerini, yani hem psikolojik durumlarını hem de sosyal çevreleriyle olan ilişkilerini nasıl etkilediğini ölçmektir. Ölçek, orijinal formunun Türk kültürüne ve diline uygunluğunu test etmek ve böylece Türkiye’deki araştırmacılara bu alanda standart bir ölçüm aracı sunmak amacıyla uyarlanmıştır.

Uyarlama süreci, ölçeğin maddelerinin dilsel eşdeğerliğini sağlamanın yanı sıra, ölçülen yapının Türk popülasyonunda da geçerli olduğunu istatistiksel olarak kanıtlamayı hedeflemiştir. Bu, özellikle sosyal medya kullanımının hızla arttığı günümüz toplumunda önemli bir ihtiyacı karşılamaktadır.

Yapı

Facebook Kullanımının Psiko-Sosyal Yönleri Ölçeği, kullanıcıların sosyal medya deneyimlerinin çok boyutlu doğasını yakalamak üzere tasarlanmıştır. Ölçek toplamda 23 maddeden oluşmaktadır ve bu maddeler, kullanıcıların psiko-sosyal etkileşimlerini temsil eden beş alt boyuta ayrılmıştır.

Bu beş alt boyut, Facebook kullanımının getirdiği farklı motivasyonları, etkileşim şekillerini ve sonuçlarını kapsamaktadır. Maddeler, bireylerin platformu kullanma sıklığı, sosyal karşılaştırmaları, bilgi paylaşımını ve sanal ortamda kurulan ilişkilerin niteliğini değerlendirmeye yardımcı olmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğinin incelenmesi amacıyla kapsamlı istatistiksel analizler gerçekleştirilmiştir. Yapı geçerliği, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıyı ne ölçüde ölçtüğünü belirleyen kritik bir psikometrik özelliktir.

Bu bağlamda, uyarlama çalışmasında Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin 23 maddelik ve beş faktörlü yapısının Türk örnekleminde orijinal yapıyı doğruladığını ve kabul edilebilir uyum indekslerine sahip olduğunu göstermiştir. Bu bulgular, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı psiko-sosyal yapıyı başarılı bir şekilde temsil ettiğini kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmek için güvenirlik analizleri yapılmıştır. Yüksek güvenirlik katsayısı, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı madde gruplarında tutarlı sonuçlar vereceği anlamına gelmektedir.

FKPSY Ölçeği’nin genel iç tutarlılık katsayısı, istatistiksel olarak yaygın kullanılan Cronbach Alpha değeri ile hesaplanmıştır. Hesaplanan Cronbach Alpha güvenirlik katsayısı 0.905 olarak bulunmuştur. Bu değer, psikometride mükemmel kabul edilen bir iç tutarlılık düzeyini işaret etmekte olup, ölçeğin yüksek derecede güvenilir olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin psikometrik özellikleri, yapı geçerliğini kesinleştirmek üzere Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemiyle incelenmiştir. DFA, teorik olarak belirlenmiş faktör yapısının toplanan veri ile ne kadar uyumlu olduğunu test etmek için kullanılır.

Analizler, 23 maddenin beş alt boyuta dağılımının, orijinal ölçeğin hipotez edilen faktör yapısını güçlü bir şekilde desteklediğini ortaya koymuştur. Bu faktör yapısı, Facebook kullanımının çeşitli psiko-sosyal sonuçlarını ayrı ayrı ölçme yeteneğine sahip olduğunu göstermektedir.

Araç Bilgileri

Test Türü: Uyarlama (Adaptation) Ölçeği

Format: Derecelendirme formatı 5’li Likert tipi bir ölçek kullanmaktadır.

Derecelendirme: 1 = Bana Hiç Uymuyor ile 5 = Bana Tamamen Uyuyor arasında değişen beş seçenekli yanıt formatı.

Maddeler ve Boyutlar: Toplam 23 madde ve 5 alt boyut.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri ve genel yetişkin popülasyonu (Uyarlama çalışması üniversite öğrencileri üzerinde gerçekleştirilmiştir).

Yaş Grubu: Genç Yetişkinler (18+)

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) yöntemiyle bireylerin kendi Facebook kullanım deneyimlerini değerlendirmesi esasına dayanır.

Anahtar Kelimeler

Sosyal medya, Likert ölçeği, DFA, psikometrik özellikler, sosyal karşılaştırma, çevrimiçi etkileşim.

[quads id=5]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Ölçeğin Türkçe’ye uyarlanması ve psikometrik özelliklerinin raporlanması 2019 yılında gerçekleştirilmiştir.

Sorumlu Yazar ve İletişim: Ölçeğin kullanımı ve izinleri hakkında bilgi almak için sorumlu yazar Ozan Coşkunserçe ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

İletişim Adresi: [email protected]

Kaynaklar

Çoşkunserçe, O., & Aydoğdu, Ş. (2019). Facebook kullanımının psiko-sosyal yönleri (FKPSY) ölçeğinin türkçe’ye uyarlanması. Kastamonu Education Journal, 27(6), 2425-2438. doi:10.24106/kefdergi.3239

Makalenin orijinaline Dergipark üzerinden erişilebilir: dergipark.org.tr

Ölçeğin uyarlama çalışmasına ait orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: facebook-kullaniminin-psiko-sosyal-yonleri-fkpsy-olceginin-turkceye-uyarlanmasi-toad.pdf

[quads id=5]

Ölçek Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelere erişim için yukarıda belirtilen kaynak makaleye başvurulması gerekmektedir.