Hemşirelik Öğrencileri İçin Kişisel Sağlık Verilerinin Kayıt ve Korunması Tutum Ölçeği

Özet

Hemşirelik Öğrencileri İçin Kişisel Sağlık Verilerinin Kayıt ve Korunması Tutum Ölçeği (HÖKSVKTÖ), hemşirelik öğrencilerinin kişisel sağlık verilerinin kayıt süreçlerine ve bu verilerin gizliliğinin korunmasına yönelik tutumlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, sağlık profesyonelleri adaylarının etik ve yasal sorumluluklar konusundaki farkındalık düzeylerini belirlemede kritik bir rol oynamaktadır.

Ölçek, Türkiye bağlamında Dokuz Eylül Üniversitesi’nden araştırmacılar tarafından 2019 yılında geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılarak literatüre kazandırılmıştır. Özellikle dijital sağlık sistemlerinin yaygınlaştığı çağımızda, hemşirelik öğrencilerinin hasta bilgilerinin mahremiyetine yönelik tutum ve yaklaşımlarını değerlendirmek, mesleki eğitimin kalitesini artırmak açısından büyük öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Hemşirelik öğrencileri, tutum, kişisel sağlık verileri, veri gizliliği, ölçek geliştirme, hemşirelik etiği, hasta mahremiyeti.

Yazarlar

Bezirgan-Gözmener, S., Şenol, S., İntepeler, Ş. S.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, hemşirelik eğitimi alan bireylerin, hasta mahremiyeti ve kişisel sağlık verilerinin korunması gibi hayati konularda sahip oldukları tutumları ve eğilimleri nicel olarak değerlendirmektir. Bu değerlendirme, öğrencilerin mesleki uygulamalara başlamadan önce veri güvenliği konusundaki yeterliliklerini ve etik yaklaşımlarını ölçmeyi sağlar.

Elde edilen sonuçlar, hemşirelik eğitim programlarının müfredat içeriğini gözden geçirmesine, özellikle veri koruma ve etik derslerinin etkinliğini artırmaya yönelik bilimsel veriler sunar. Ölçek, öğrencilerin kişisel sağlık verilerine yönelik sorumluluk bilincini standardize edilmiş bir yöntemle ölçme ihtiyacına yanıt vermektedir.

Yapı

Hemşirelik Öğrencileri İçin Kişisel Sağlık Verilerinin Kayıt ve Korunması Tutum Ölçeği, çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Temelde, hemşirelik öğrencilerinin kişisel sağlık verilerinin kayıt edilmesi ve korunmasına ilişkin bilişsel, duygusal ve davranışsal eğilimlerini içeren tutum yapısını ele alır. Bu yapı, genellikle iki ana bileşene ayrılır:

• Kayıt Tutumları: Verilerin doğru ve eksiksiz kaydedilmesine yönelik isteklilik ve ciddiyet.
• Koruma Tutumları: Hasta mahremiyetine saygı, verilerin gizliliğinin sağlanması ve yetkisiz erişime karşı alınan önlemlere yönelik inançlar.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, geliştirme makalesinde (Bezirgan-Gözmener, Şenol & İntepeler, 2019) detaylı olarak sunulmuştur. Geçerlik analizleri, ölçeğin gerçekten hemşirelik öğrencilerinin kişisel sağlık verilerine yönelik tutumlarını ölçtüğünü kanıtlamayı amaçlamıştır. Bu süreçte genellikle kapsam geçerliği, dil geçerliği ve yapı geçerliği yöntemleri kullanılmıştır.

Yapı geçerliği bağlamında, ölçeğin maddelerinin kuramsal olarak beklenen alt boyutlar altında toplandığını gösteren Faktör Analizi sonuçları incelenmiştir. Bu bulgular, ölçeğin teorik çerçevesini destekleyen güçlü bir psikometrik yapıya sahip olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, geliştirme çalışmasında (2019) iç tutarlılık ve zamana karşı kararlılık açısından incelenmiştir. İç tutarlılık katsayısı (genellikle Cronbach Alfa katsayısı) hesaplanarak ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme derecesi belirlenmiştir. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçeğin içindeki maddelerin homojen ve tutarlı olduğunu işaret eder.

Güvenirlik sonuçlarının detayları, ölçeğin tekrarlanan uygulamalarda benzer sonuçlar verip vermediğini gösteren test-tekrar test güvenilirliği gibi ek analizlerle desteklenmiş olabilir. Tam güvenirlik katsayıları ve istatistiksel detaylar için orijinal bilimsel yayına başvurulması gerekmektedir.

Faktör Analizi

Hemşirelik Öğrencileri İçin Kişisel Sağlık Verilerinin Kayıt ve Korunması Tutum Ölçeği, geliştirme aşamasında Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılarak yapısal olarak incelenmiştir. Bu analiz, ölçeğin altında yatan latent boyutları ortaya çıkarmıştır. Ölçeğin, tutum yapısını temsil eden birden fazla faktörden oluştuğu belirlenmiştir.

Faktör analizi sonuçları, her bir faktörün ölçek varyansına olan katkısını ve maddelerin faktör yüklerini göstermektedir. Bu detaylı analizler, ölçeğin teorik olarak beklenen alt yapısını ampirik olarak doğrulayarak, ölçeğin kullanım alanlarını ve yorumlama sınırlarını belirlemiştir.

Araç Bilgileri

Test Type: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Orijinal kaynakta derecelendirme bilgisi spesifik olarak belirtilmemiş olup, tutum ölçeklerinde yaygın kullanılan format baz alınmıştır.)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Hemşirelik Öğrencileri

Age Group: Genç Yetişkinler (Tipik olarak 18-25 yaş aralığı)

Population Details: Üniversitelerin Hemşirelik Fakülteleri veya Sağlık Bilimleri Yüksekokullarında öğrenim gören lisans öğrencileri.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Anahtar Kelimeler

Hasta kayıtları, sağlık bilişimi, psikometri, etik sorumluluk, veri güvenliği, mesleki tutum.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Sorumlu Yazar: Selma Bezirgan Gözmener. (Güncel kurumsal adres bilgileri için yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin geliştirme ve geçerlik/güvenirlik çalışması 2019 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik veya ticari kullanımı için gerekli izinler ve olası ücretlendirme bilgisi, sorumlu yazar Selma Bezirgan Gözmener ile doğrudan iletişime geçilerek öğrenilmelidir.

Ölçek materyalinin tam metin PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir. Orijinal PDF burada görülebilir: hemsirelik-ogrencileri-icin-kisisel-saglik-verilerinin-kayit-ve-korunmasi-tutum-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Bezirgan-Gözmener, S., Şenol, S. ve İntepeler, Ş. S. (2019). Hemşirelik Öğrencileri İçin Kişisel Sağlık Verilerinin Kayıt ve Korunması Tutum Ölçeği geçerlik ve güvenirlik çalışması. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 12(1).

Ölçek Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin orijinal maddeleri, yayımlanan akademik makalede (Bezirgan-Gözmener vd., 2019) detaylı olarak sunulmuştur. Bu akademik özet içeriğinde ölçek maddeleri yer almamaktadır.