Hemşirelik Öğrencileri için Algılanan Stres Ölçeği (HÖASÖ)

Özet

Hemşirelik Öğrencileri İçin Algılanan Stres Ölçeği (HÖASÖ), hemşirelik eğitimine devam eden öğrencilerin yaşadığı stres düzeylerini ve bu stresin spesifik kaynaklarını altı farklı alt boyutta değerlendirmek amacıyla Türkçe’ye uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Ölçek, özellikle akademik beklentiler, klinik uygulamalar ve kişilerarası ilişkiler bağlamında öğrencilerin algıladığı baskıyı ölçmeyi hedefler. 2015 yılında Karaca ve arkadaşları tarafından uyarlanan bu ölçek, 29 maddeden oluşmakta olup, hemşirelik öğrencilerinin karşılaştığı zorlukları bilimsel yöntemlerle incelemeye olanak tanımaktadır.

Anahtar Kelimeler

Hemşirelik öğrencisi, Algılanan stres, HÖASÖ, Psikometrik araç, Ölçek uyarlaması, Likert ölçeği, Eğitim stresi, Klinik stres.

Yazarlar

Aysel Karaca, Nevin Yıldırım, Halil Ankaralı, Fatih Açıkgöz, Duygu Akkuş.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, hemşirelik öğrencileri tarafından algılanan stresin yoğunluğunu ve bu stresin kaynağını (örneğin, mesleki yetersizlik hissi, iş yükü, öğretim elemanlarıyla ilişkiler) güvenilir ve geçerli bir şekilde belirlemektir. Ölçek, öğrencilerin eğitim sürecinde karşılaştıkları zorlukları sistematik olarak analiz ederek, bu zorlukların giderilmesine yönelik etkili müdahale programlarının geliştirilmesine zemin hazırlar.

HÖASÖ, öğrencilerin stres faktörlerini alt boyutlar bazında inceleyerek, eğitim kurumlarının öğrencilere yönelik destek hizmetlerini (danışmanlık, mentorluk) daha spesifik ve hedefe yönelik hale getirmesine yardımcı olmayı amaçlamaktadır. Böylece, öğrencilerin akademik ve klinik başarılarının sürdürülmesine katkı sağlanır.

Yapı

HÖASÖ, öğrencilerin akademik ve klinik yaşamlarında karşılaştıkları zorlukları kapsayan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Ölçek, toplam 29 maddeden ve bu maddeleri gruplayan 6 farklı alt boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar, hemşirelik eğitiminin karmaşık ve zorlayıcı doğasından kaynaklanan çeşitli stres kaynaklarını kapsamaktadır.

Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, bireyin çevresel talepleri karşılayamayacağını düşündüğü zaman ortaya çıkan öznel stres deneyimidir. Alt boyutlar, mesleki bilgi eksikliğinden ortam kaynaklı anlaşmazlıklara kadar geniş bir yelpazede stresörleri sınıflandırarak, algılanan stresin kaynaklarına dair detaylı bilgi sunar.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe’ye uyarlanması sırasında yapı geçerliğini incelemek amacıyla doğrulayıcı ve açıklayıcı faktör analizleri uygulanmıştır. Örneklem uygunluğunu değerlendiren Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) katsayısı 0.94 gibi oldukça yüksek bir değerde belirlenmiştir. Bu sonuç, veri setinin faktör analizi için mükemmel düzeyde uygun olduğunu göstermektedir.

Korelasyon matrisinin faktörlenebilirliğini test eden Bartlett testi sonuçlarına göre elde edilen ki-kare değerinin istatistiksel olarak anlamlı olduğu görülmüştür. Bu bulgular, ölçeğin yapısal geçerliğinin güçlü olduğunu ve maddelerin ölçülmek istenen temel yapıyı başarılı bir şekilde temsil ettiğini kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

HÖASÖ’nün iç tutarlılığı, Cronbach’s alfa güvenirlik katsayısı kullanılarak değerlendirilmiştir. Alt boyutlar ve genel ölçek için hesaplanan alfa katsayısı 0.67 ile 0.93 arasında değer almıştır. Bu aralık, ölçeğin farklı alt boyutlarında bile kabul edilebilir düzeyden çok güçlü düzeye kadar değişen bir iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Özellikle 0.93 gibi üst düzey bir alfa katsayısı, ölçeğin bazı boyutlarının yüksek derecede homojen olduğunu ve ölçülen yapıyı tutarlı bir şekilde yansıttığını belirtmektedir. Bu yüksek güvenirlik değerleri, HÖASÖ’nün hemşirelik öğrencilerinde stres düzeylerini ölçmek için güvenilir bir araç olduğunu doğrulamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçek, toplam 29 maddeyi içeren ve 6 temel alt boyuta ayrılan bir faktör yapısına sahiptir. Bu alt boyutlar, hemşirelik eğitiminin özgül stres kaynaklarını temsil etmektedir:

• Mesleki bilgi ve beceri eksikliğinden kaynaklanan stres (3 madde): Temel olarak, hastaların biyopsikososyal sorunlarıyla nasıl ilgileneceğini bilememe gibi yetersizlik hislerini içerir.
• Hastaya bakım verirken yaşanan stres (8 madde): Hemşirelik bakımı vermede ve değerlendirme yapmada beceri ve tecrübe eksikliğinden doğan endişeler.
• Ödevlerden ve iş yükünden kaynaklanan stres (5 madde): Yüksek akademik beklentileri veya hastaların beklentilerini karşılayamama baskısı.
• Öğretim elemanları ve hemşirelerden kaynaklanan stres (6 madde): Klinik ortamda süpervizörler, öğretim üyeleri veya diğer sağlık profesyonelleri tarafından algılanan baskı; hasta veya hasta yakınları tarafından kabul edilmeme veya güvenilmeme konusunda endişelenmek.
• Ortamdan kaynaklanan stres (3 madde): Klinik veya akademik gruptaki diğer arkadaşlarla geçinememek veya anlaşamamak gibi çevresel ve kişilerarası zorluklar.
• Akranlardan ve günlük yaşamdan kaynaklanan stres (4 madde): Kişisel yaşam ve sosyal ilişkilerden kaynaklanan baskılar.

Araç

Test Türü: Uyarlama Ölçeği

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Anket)

Kullanılabilir Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite Düzeyi Hemşirelik Öğrencileri

Yaş Grubu: Genç Yetişkinlik (Genellikle 18-25 yaş aralığı)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki hemşirelik fakültelerinde veya yüksekokullarında lisans eğitimi gören öğrenciler.

Test Metodolojisi: 5’li Likert tipi derecelendirme sistemi kullanılmıştır. Derecelendirme şu şekildedir: (4=Benim için çok stres verici – 0= Benim için stres verici değil). Ölçekten alınan yüksek puanlar, öğrencinin algıladığı stres düzeyinin yüksek olduğunu göstermektedir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Sorumlu Yazar: Aysel Karaca

Test Yılı (Uyarlama): 2015

İletişim: [email protected]

Ölçeğin akademik veya ticari olmayan araştırmalarda kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Makalenin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: hemsirelik-ogrencileri-icin-algilanan-stres-olcegi-hoaso-toad.pdf

Kaynaklar

• Karaca, A., Yıldırım, N., Ankaralı, H., Açıkgöz, F. ve Akkuş, D. (2015). Hemşirelik Öğrencileri İçin Algılanan Stres, Biyo-Psiko-Sosyal Cevap ve Stresle Başetme Davranışları Ölçeklerinin Türkçe’ye uyarlanması. Psikiyatri Hemşireliği Dergisi, 6(1), 15-25.

Hemşirelik Öğrencileri için Algılanan Stres Ölçeği (HÖASÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

6 alt boyut ve 29 madde

• Mesleki bilgi ve beceri eksikliğinden kaynaklanan stres (3 m): Hastaların biyopsikososyal sorunlarıyla nasıl ilgileneceğini bilememek.
• Hastaya bakım verirken yaşanan stres (8 m): Hemşirelik bakımı vermede ve değerlendirme yapmada beceri ve tecrübe eksikliği.
• Ödevlerden ve iş yükünden kaynaklanan stres (5 m): Hastaların beklentilerini karşılayamamak.
• Öğretim elemanları ve hemşirelerden kaynaklanan stres (6 m): Hasta veya hasta yakınları tarafından kabul edilmeme veya güvenilmeme konusunda endişelenmek.
• Ortamdan kaynaklanan stres (3 m): Gruptaki diğer arkadaşlarla geçinememek/anlaşamamak.
• Akranlardan ve günlük yaşamdan kaynaklanan stres (4 m): 22