Hemşirelik Mesleğine Yönelik Tutum Ölçeği

Özet

Hemşirelik Mesleğine Yönelik Tutum Ölçeği, Gülay İpek Çoban tarafından 2010 yılında doktora tezi kapsamında geliştirilmiş bir ölçektir. Bu ölçek, bireylerin ve özellikle hemşirelik öğrencileri ya da sağlık profesyonellerinin hemşirelik mesleğine karşı sahip oldukları tutumları geçerli ve güvenilir bir şekilde değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Ölçek, mesleğin özelliklerine, mesleği tercih etme durumuna ve mesleğin genel durumuna ilişkin algıları kapsayan üç temel alt boyuttan oluşmaktadır. Toplamda 40 maddeden oluşan bu araç, meslek algısının belirlenmesi ve eğitim stratejilerinin geliştirilmesi açısından kritik bir öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Hemşirelik, Tutum, Ölçek Geliştirme, Geçerlik, Güvenirlik, Faktör Analizi, Sağlık Bilimleri.

Yazarlar

Gülay İPEK ÇOBAN

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, Türkiye’deki bireylerin, özellikle de hemşirelik eğitimi alan veya almayı düşünen kişilerin, hemşirelik mesleğine dair mevcut ve potansiyel tutumlarını belirlemektir. Ölçek, hemşirelik mesleğinin toplumsal statüsü, önemi ve bireysel kariyer tercihleri üzerindeki etkilerini ölçerek, mesleğin algılanış biçimine dair kapsamlı bir veri sunmayı hedeflemektedir.

Elde edilen sonuçlar, hemşirelik eğitim programlarının içeriğini gözden geçirmek, mesleğin tanıtımını güçlendirmek ve mesleğe yönelik olumsuz tutumları düzeltmeye yönelik müdahale programları geliştirmek için bir temel oluşturmaktadır. Ölçek geliştirme çalışması, bu alandaki ölçme eksikliğini gidermeyi amaçlamıştır.

Yapı

Hemşirelik Mesleğine Yönelik Tutum Ölçeği, bireyin mesleğe dair duygusal, bilişsel ve davranışsal eğilimlerini ölçen çok boyutlu bir yapı üzerine inşa edilmiştir. Ölçek, 40 madde ve 3 farklı alt boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar, bireyin mesleğe bakış açısının farklı yönlerini temsil eder:

• Hemşirelik Mesleğinin Özellikleri (18 madde): Bu boyut, mesleğin doğası, gerektirdiği sorumluluklar, etik standartlar ve zorlukları hakkındaki algıları değerlendirir (Örnek: “Hemşirelik mesleği hata kabul etmez.”).
• Hemşirelik Mesleğini Tercih Etme Durumu (13 madde): Bu boyut, bireyin kariyer seçiminde hemşireliğe olan kişisel eğilimini, hayranlığını ve mesleği seçme motivasyonunu ölçer (Örnek: “Her zaman hemşirelik mesleğine hayranlık duymuşumdur.”).
• Hemşirelik Mesleğinin Genel Durumuna İlişkin Tutum (9 madde): Bu boyut, hemşireliğin toplumdaki genel rolü, sağlık sistemi içindeki önemi ve toplumsal statüsü hakkındaki görüşleri kapsar (Örnek: “Bence bir toplumun sağlığı hemşirelere bağlıdır.”).

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini test etmek amacıyla yapılan çalışmalar, aracın ölçmek istediği kavramı ne derece doğru ölçtüğünü göstermektedir. Geliştirme çalışmasında, faktör analizi için örneklem büyüklüğünün uygunluğunu değerlendiren Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) katsayısı kullanılmıştır.

Elde edilen KMO katsayısı değeri 0.93 olarak rapor edilmiştir. Bu yüksek değer, veri setinin faktör analizi için mükemmel düzeyde uygun olduğunu ve maddeler arasında anlamlı bir ortak varyans bulunduğunu göstermektedir, bu da ölçeğin yapı geçerliğinin güçlü olduğuna işaret eder.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirliği, maddelerin aynı yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Bu amaçla yaygın olarak kullanılan Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır.

Cronbach Alfa katsayısı 0.91 olarak bulunmuştur. Bu değer, psikometrik açıdan mükemmel kabul edilen bir düzeydir ve ölçek maddelerinin birbiriyle yüksek düzeyde uyumlu olduğunu, dolayısıyla Hemşirelik Mesleğine Yönelik Tutum Ölçeği’nin yüksek bir iç tutarlılık güvenirliğine sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçek, temelde 40 maddeden oluşmuş ve yapılan açımlayıcı faktör analizi (KMO=0.93) sonucunda bu maddelerin 3 ana faktör altında toplandığı belirlenmiştir. Bu faktörler, ölçeğin teorik yapısını desteklemektedir.

Faktör yapısı, hemşirelik mesleğine yönelik tutumun tek boyutlu değil, aksine mesleğin niteliklerine, bireysel tercihe ve toplumsal algıya dayalı karmaşık bir yapı olduğunu ortaya koymuştur. Bu üç faktörlü yapı, tutumun derinlemesine analiz edilmesine olanak tanır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Ölçek Geliştirme Çalışması)

Format: Öz bildirim ölçeği (Self-report scale)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Sağlık Bilimleri Enstitüsü öğrencileri, hemşirelik adayları ve profesyonelleri.

Yaş Grubu: Genç yetişkinler ve yetişkinler (Üniversite ve üzeri eğitim seviyesine sahip bireyler).

Popülasyon Detayları: Ölçek, Atatürk Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü’nde yürütülen doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme kullanır.

Anahtar Kelimeler

Tutum Ölçeği, Hemşirelik Eğitimi, Meslek Algısı, KMO, Cronbach Alfa, Doktora Tezi, Sağlık Hizmetleri.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Atatürk Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Erzurum, Türkiye (2010 yılı tezi baz alınmıştır).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Bu ölçek, 2010 yılında yayımlanan bir doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir. Akademik kullanım ve araştırmalar için tezin yayımlandığı kurum (YÖK Ulusal Tez Merkezi) üzerinden erişim sağlanabilir. Ölçeğin ticari kullanımı için yazardan veya telif hakkı sahibinden izin alınması gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şu adresten indirilebilir: hemsirelik-meslegine-yonelik-tutum-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

İpek-Çoban, G. (2010). Hemşirelik mesleğine yönelik tutum ölçeğinin geliştirilmesi (Doktora tezi). Atatürk Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Erzurum.

Bu doktora tezine YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişilebilir: tez.yok.gov.tr

Hemşirelik Mesleğine Yönelik Tutum Ölçeği Maddeleri

Ölçek Derecelendirmesi: 5’li Likert (1=tamamen katılıyorum – 5=hiç katılmıyorum)

Ölçek toplam 40 maddeden ve 3 alt boyuttan oluşmuştur:

• Hemşirelik mesleğinin özellikleri (18 m): Hemşirelik mesleği hata kabul etmez.
• Hemşirelik mesleğini tercih etme durumu (13 m): Her zaman hemşirelik mesleğine hayranlık duymuşumdur.
• Hemşirelik mesleğinin genel durumuna ilişkin tutum (9 m): Bence bir toplumun sağlığı hemşirelere bağlıdır.