Hemşireler İçin Duygusal Emek Davranışı Ölçeği

Özet

Hemşireler İçin Duygusal Emek Davranışı Ölçeği (HEDDÖ), sağlık hizmetleri sektöründe çalışan hemşirelerin profesyonel rolleri gereği sergilemek zorunda kaldıkları duygusal emek davranışlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş öz-bildirim tipi bir araçtır. 2018 yılında Değirmenci Öz ve Baykal tarafından geliştirilen bu ölçek, özellikle hemşirelerin hastalarla ve çalışma arkadaşlarıyla etkileşimleri sırasında kullandıkları yüzey rol yapma (surface acting) ve derin rol yapma (deep acting) gibi stratejileri sistematik olarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Ölçek, hemşirelik mesleğinin yoğun duygusal taleplerini ve bunun birey üzerindeki etkilerini anlamak için kritik bir araç sunmaktadır.

Ölçeğin geliştirme çalışması, Türkiye’deki hemşire popülasyonu üzerinde gerçekleştirilmiş olup, psikometrik özelliklerinin belirlenmesiyle uluslararası literatüre katkı sağlamıştır. Ölçek, hemşirelik araştırmalarında duygusal emeğin tükenmişlik, iş doyumu ve hasta bakım kalitesi gibi sonuç değişkenleriyle ilişkisini incelemek için kullanılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Duygusal Emek, Hemşirelik, Ölçek Geliştirme, Yüzey Rol Yapma, Derin Rol Yapma, Sağlık Hizmetleri, Psikometri.

Yazarlar

Seda DEĞİRMENCİ ÖZ, Ülkü BAYKAL

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, hemşirelik mesleğine özgü bağlamda, çalışanların işlerini yaparken hissettikleri duygular ile çalıştıkları kurumun gerektirdiği duygusal ifade kuralları arasındaki uyumu sağlamak için kullandıkları davranışsal stratejileri (duygusal emek davranışlarını) geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Hemşirelik, yoğun hasta etkileşimi ve stresli koşullar nedeniyle duygusal emeğin en belirgin olduğu meslek gruplarından biridir.

Ölçek, yöneticilere ve araştırmacılara, hemşirelerin duygusal yüklerini ve bu yükü nasıl yönettiklerini anlamada yardımcı olmayı, böylece duygusal tükenmişliği azaltmaya yönelik müdahale programları geliştirmeye temel oluşturmayı hedefler.

Yapı

HEDDÖ, temel olarak Duygusal Emek (Emotional Labor) yapısını ölçer. Duygusal emek, ilk olarak Arlie Russell Hochschild tarafından kavramsallaştırılmış olup, çalışanların işlerinin bir parçası olarak dışa vurdukları duygusal ifadeleri yönetme sürecini ifade eder. Hemşireler bağlamında, bu yapı genellikle iki ana boyutta incelenir:

• Yüzey Rol Yapma (Surface Acting): Çalışanın içsel olarak hissetmediği duyguları dışarıdan rol yaparak sergilemesi. Bu, genellikle tükenmişliğe yol açan daha stresli bir stratejidir.
• Derin Rol Yapma (Deep Acting): Çalışanın içsel duygularını değiştirerek, kurumun beklentilerine uygun duyguları gerçekten hissetmeye çalışması. Bu, daha az yıpratıcı bir strateji olarak kabul edilir.

Ölçek, hemşirelerin bu iki davranışsal stratejiyi ne sıklıkla kullandığını belirleyerek, duygusal emek yüklerinin doğasına dair detaylı bilgi sunar.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme çalışması (Değirmenci Öz ve Baykal, 2018), HEDDÖ’nün yapı geçerliğini sağlamak amacıyla kapsamlı analizler içermektedir. Geçerlik çalışmaları, ölçek maddelerinin ölçülmek istenen teorik yapıyı ne derece temsil ettiğini göstermeyi amaçlamıştır.

Ölçeğin geçerlik çalışmaları kapsamında, genellikle Kapsam Geçerliği (uzman görüşleri ile), Yapı Geçerliği (açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi ile) ve Ölçüt Bağımlı Geçerlik (ilgili diğer yapılarla korelasyon) yöntemleri kullanılmıştır. Kaynak makale, HEDDÖ’nün hemşirelik popülasyonunda duygusal emek davranışlarını ölçmek için uygun bir yapıya sahip olduğunu doğrulamıştır.

Güvenirlik

Güvenirlik analizleri, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmiştir. Geliştirme çalışmasında, HEDDÖ’nün iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa değeri) hesaplanmıştır. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Her ne kadar ham veriler bu alanda belirtilmemiş olsa da, geliştirme çalışmasının sonuçları, Hemşireler İçin Duygusal Emek Davranışı Ölçeği’nin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu ve bu nedenle araştırma ve klinik uygulamalarda güvenilir bir araç olarak kullanılabileceğini işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliğini ortaya koymak amacıyla, geliştirme sürecinde hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. AFA, ölçeğin kaç boyuttan oluştuğunu belirlemiş, DFA ise belirlenen bu faktör yapısının teorik modelle ne kadar uyumlu olduğunu test etmiştir.

Yapılan faktör analizi sonuçları, HEDDÖ’nün duygusal emek davranışlarını temsil eden temel alt boyutları içerdiğini göstermiş ve ölçeğin teorik beklentilerle uyumlu, çok boyutlu bir yapı sergilediğini kanıtlamıştır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme (Öz-Bildirim Ölçeği)

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Ölçek maddeleri muhtemelen 5’li veya 7’li Likert formatında derecelendirilmiştir, ancak kesin bilgi için orijinal makaleye bakılmalıdır.)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Hemşireler

Yaş Grubu: Yetişkin Çalışan Popülasyonu

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki çeşitli hastanelerde görev yapan profesyonel hemşireler.

Test Metodolojisi: Ölçek geliştirme çalışması, literatür taraması, madde havuzu oluşturma, uzman görüşü alma, pilot uygulama ve ardından AFA/DFA ile psikometrik analizleri içermektedir.

Ölçeğin orijinal PDF dokümanına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: hemsireler-icin-duygusal-emek-davranisi-olcegi-toad.pdf

Anahtar Kelimeler

Duygusal Emek Davranışı, Hemşire, Sağlık Çalışanı, Mesleki Stres, Hemşirelik Araştırması, Ölçek Geliştirme.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Seda DEĞİRMENCİ ÖZ

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

Bağlantılı E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Orijinal kaynakta detaylı adres bilgisi belirtilmemiştir. Sorumlu yazarın e-posta adresi üzerinden iletişim kurulabilir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Seda DEĞİRMENCİ ÖZ ile iletişime geçilmesi önerilir. Akademik araştırmalarda kullanım için genellikle yazarlardan izin alınması gerekmektedir.

Ücret: Akademik araştırmalarda kullanım ücreti hakkında bilgi için yazar ile iletişime geçilmelidir.

Test Yılı: Ölçeğin geliştirildiği ve yayınlandığı yıl 2018’dir.

Kaynaklar

Değirmenci Öz, S. ve Baykal, Ü. ( 2018). Hemşireler İçin Duygusal Emek Davranışı Ölçeğinin geliştirilmesi. Uluslararası Hakemli Hemşirelik Araştırmaları Dergisi, 12, 119-139. doi: 10.17371/UHD.2018.1.3

Hemşireler İçin Duygusal Emek Davranışı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri bu kaynakta yer almamaktadır. Maddelerin tamamına ve derecelendirme formatına ulaşmak için yukarıda belirtilen referans makalenin (Değirmenci Öz & Baykal, 2018) okunması veya sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.