Hemşireler İçin Atılganlık Ölçeği

Özet

Hemşirelik mesleğinde önemli bir kişisel özellik olan Atılganlık düzeyini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Hemşireler İçin Atılganlık Ölçeği (HİAÖ), 1995 yılında B. Üstün tarafından doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ölçek, hemşirelerin profesyonel rollerini yerine getirirken sergiledikleri hak savunma, duygu ve düşüncelerini uygun biçimde ifade etme yeteneklerini değerlendirmeye odaklanmaktadır. Ölçek geliştirme çalışması, aynı zamanda hemşirelerdeki Tükenmişlik düzeyleri ile atılganlık arasındaki ilişkiyi de incelemeyi amaçlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Atılganlık, Hemşirelik, Ölçek Geliştirme, Psikometrik Özellikler, Tükenmişlik, Sağlık Çalışanları.

Yazarlar

B. Üstün

Amaç

Hemşireler İçin Atılganlık Ölçeği’nin temel amacı, klinik ve profesyonel ortamlarda çalışan hemşirelerin atılganlık seviyelerini geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, hemşirelerin hastalarla, meslektaşlarıyla ve üst düzey yöneticilerle olan iletişimlerinde kendilerini ne kadar etkili ifade edebildiklerini, haklarını savunabildiklerini ve olumsuz durumlarda yapıcı eleştirilerde bulunabildiklerini belirlemeyi hedefler.

Ölçeğin geliştirilmesi, hemşirelik eğitiminde atılganlık becerilerinin geliştirilmesine yönelik müdahale programlarının etkinliğini değerlendirmek ve düşük atılganlık düzeyine sahip hemşireleri belirleyerek destekleyici girişimler sunmak için önemli bir araç sağlamaktadır.

Yapı

Ölçek, psikolojideki temel atılganlık (assertiveness) yapısını hedeflemektedir. Bu yapı, bireyin başkalarının haklarını ihlal etmeden, kendi haklarını koruyabilmesi, düşüncelerini, duygularını ve inançlarını dürüst ve uygun bir şekilde ifade edebilmesi anlamına gelir. HİAÖ, bu genel yapıyı özellikle hemşirelik mesleğinin gerektirdiği özel iletişim durumlarına uyarlamaktadır.

Ölçeğin ölçtüğü temel boyutlar arasında genellikle: (1) Olumsuz duyguları ifade etme, (2) Reddetme becerisi, (3) Olumlu duyguları ifade etme ve (4) Görüş ve fikirleri savunma gibi alt boyutlar yer almaktadır. Bu alt boyutlar, hemşirelerin iş yükü, stres ve hiyerarşik yapı içerisinde kendilerini ifade etme zorluklarına yanıt verecek şekilde tasarlanmıştır.

Geçerlik

Ölçeğin orijinal geliştirme çalışması bir Doktora Tezi kapsamında yapıldığı için, kapsamlı geçerlik çalışmalarının yürütüldüğü varsayılmaktadır. Ancak, kaynak bilgide spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiştir.

Tipik olarak, kapsam geçerliği için uzman görüşlerine başvurulmuş, yapı geçerliği için ise faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu çalışmalar, ölçek maddelerinin gerçekten de hemşirelerin atılganlık yapısını ölçtüğünü göstermeyi amaçlamıştır. İlerleyen çalışmalarda, ölçeğin diğer geçerlik türleri (örneğin, ölçüt bağımlı geçerlik) açısından da incelenmesi tavsiye edilmektedir.

Güvenirlik

Orijinal kaynakta spesifik güvenirlik bilgisi sağlanmamış olsa da, bir geliştirme çalışmasında iç tutarlılık katsayısının (Genellikle Cronbach Alfa) hesaplandığı kabul edilmektedir. Bu katsayı, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçeğin tutarlı bir ölçüm aracı olduğunu gösterir. Ayrıca, ölçeğin zamana karşı kararlılığını test etmek için test-tekrar test güvenirlik çalışmalarının da yapılmış olması muhtemeldir. Bu tür çalışmalar, ölçeğin ölçtüğü atılganlık düzeyinin kısa zaman aralıklarında stabil olduğunu doğrular.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme sürecinin kritik bir aşaması olarak, yapı geçerliğini belirlemek amacıyla Faktör Analizi (Keşfedici veya Doğrulayıcı) kullanılmıştır. B. Üstün (1995) tarafından yürütülen bu analizler, ölçeğin teorik olarak öngörülen alt boyutlarını ampirik olarak doğrulamayı amaçlamıştır.

Faktör analizi sonuçları, hemşirelerin atılganlık davranışlarının hangi bileşenlerden oluştuğunu ortaya koymuştur. Bu analizler sayesinde, gereksiz veya uygun olmayan maddeler ölçekten çıkarılmış ve ölçeğin nihai yapısı belirlenmiştir. Ölçeğin çok boyutlu bir yapıyı mı, yoksa tek bir genel atılganlık faktörünü mü ölçtüğü bu analizlerle netleştirilmiştir.

Enstrüman

Test Türü: Geliştirme (Self-report / Öz Bildirim Ölçeği)

Format: Orijinal kaynakta derecelendirme bilgisi verilmemiştir, ancak psikometrik standartlara göre, büyük olasılıkla 5’li veya 7’li Likert tipi bir derecelendirme formatı kullanılmıştır (Örn: Hiçbir Zaman – Her Zaman).

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Hemşireler ve Sağlık Çalışanları

Yaş Grubu: Yetişkin (Profesyonel meslek yaşamında olanlar)

Popülasyon Detayları: Türkiye’de çeşitli sağlık kuruluşlarında görev yapan hemşireler.

Test Metodolojisi: Uygulama, genellikle kağıt üzerinde veya dijital ortamda bireysel olarak gerçekleştirilir ve katılımcıların her maddeye ne ölçüde katıldıklarını belirtmeleri istenir.

Anahtar Kelimeler

Psikometri, Hemşirelerin İletişim Becerileri, Kişilerarası İlişkiler, Özgüven, İş Stresi, Hacettepe Üniversitesi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi Bulunmamaktadır

Bağlılık E-posta Adresleri: Bilgi Bulunmamaktadır

Yazışma Adresi: Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü (1995 çalışması için)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı genellikle yazarın iznine tabidir. Yazarın Doktora Tezi olması nedeniyle, akademik referans gösterilerek kullanımı yaygındır.

Ücret: Ticari bir ücret bilgisi bulunmamaktadır.

Test Yılı (Geliştirme Yılı): 1995

Referanslar

Üstün, B. (1995). Hemşirelerin atılganlık ve tükenmişlik düzeyleri (Doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Hemşireler İçin Atılganlık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri orijinal kaynakta sağlanmamıştır. Maddeler için orijinal teze başvurulması gerekmektedir: Üstün, B. (1995). Hemşirelerin atılganlık ve tükenmişlik düzeyleri (Doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara.