Hemşireler İçin Hasta Savunuculuk Ölçeği

Özet

Hemşireler İçin Hasta Savunuculuk Ölçeği, Ezgi Şermet tarafından 2019 yılında geliştirilmiş bir ölçektir. Bu ölçek, hemşirelerin klinik uygulamalar sırasında sergiledikleri hasta savunuculuk rollerini ve bu rolün altında yatan çok boyutlu yapıları geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçmek amacıyla oluşturulmuştur. Ölçek, hemşirelik mesleğinin temel etik sorumluluklarından biri olan hasta haklarının korunması ve hastaların sağlık hizmetleri sürecinde aktif katılımının sağlanması gibi davranışsal boyutları değerlendirmektedir. Ölçeğin geliştirme çalışması, Açıklayıcı faktör analizine dayalı olarak gerçekleştirilmiştir ve 7 alt faktörden oluşmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Hemşirelik, Hasta Savunuculuğu, Ölçek Geliştirme, Güvenirlik, Faktör Analizi, Sağlık Bakımı, Etik.

Yazarlar

Ezgi Şermet

Amaç

Ölçeğin temel amacı, hemşirelerin hasta savunuculuğu davranışlarını, algılarını ve yeterliliklerini sistematik bir biçimde değerlendirebilecek, kültürümüze özgü, geçerliği ve güvenirliği kanıtlanmış bir ölçüm aracı sunmaktır. Bu amaç doğrultusunda, hemşirelerin hastaların tedavi ve bakım süreçlerinde karşılaştıkları etik ve pratik sorunlar karşısında ne düzeyde savunuculuk rolü üstlendiklerini tespit etmek hedeflenmiştir.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

Hemşireler İçin Hasta Savunuculuk Ölçeği, hasta savunuculuğu kavramını çok boyutlu bir yapı olarak ele alır. Ölçek, 39 madde ve 7 temel faktör (boyut) üzerinden hemşirelik savunuculuğu davranışlarını ölçmektedir. Bu faktörler, hemşirelerin hastaların haklarını koruma, tedavi sürecinde bilgilendirme yapma ve kültürel hassasiyet gösterme gibi kritik rollerini temsil etmektedir. Bu yapı, hemşirelik etiği ve hasta merkezli bakım ilkeleri çerçevesinde tanımlanmıştır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliliğini değerlendirmek amacıyla Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. Başlangıçta 57 madde ile başlanan analiz sürecinde, örneklem büyüklüğünün faktör analizi için uygunluğunu belirten KMO değeri ,95 olarak bulunmuştur; bu değer mükemmel düzeyde bir örneklem yeterliliğine işaret etmektedir. Ayrıca, verinin çok değişkenli normal dağılımını test eden Bartlett’s testinin sonucu da istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<,001). Bu sonuçlar, ölçek yapısının çok faktörlü bir yapıyı desteklediğini ve verinin faktör çıkarma işlemi için uygun olduğunu göstermiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, madde toplam korelasyonları ve iç tutarlılık yöntemi ile değerlendirilmiştir. 39 maddelik nihai ölçeğin madde toplam korelasyonları ,42 ile ,75 gibi güçlü bir aralıkta değiştiği tespit edilmiştir. Ölçeğin genel Cronbach alfa iç tutarlılık katsayısı ,95 gibi son derece yüksek bir değer olarak bulunmuştur. Alt faktörlerin güvenirlik değerleri de yüksek düzeydedir:

• Tedavi ve Bakım alt faktörünün Cronbach alfa değeri: ,92
• Eşitlik alt faktörünün Cronbach alfa değeri: ,84
• Hasta Hakları alt faktörünün Cronbach alfa değeri: ,85
• Bilgilendirme alt faktörünün Cronbach alfa değeri: ,82

Faktör Analizi

Geliştirme sürecinde kullanılan Açıklayıcı Faktör Analizi sonucunda, ölçek yapısının 39 madde ve 7 faktörden oluştuğu belirlenmiştir. Analiz sonuçları, örneklem verilerinin güçlü bir faktör yapısı için uygun olduğunu (KMO=,95) ve bu yapının istatistiksel olarak anlamlı olduğunu (Bartlett’s p<,001) ortaya koymuştur. Bu yedi faktör, hemşirelerin hasta savunuculuğu rolünün farklı ve kritik boyutlarını temsil etmektedir.

Ölçek Yapısı

Test Type: Geliştirme (Ölçek Geliştirme Çalışması)

Format: 39 madde ve 7 alt faktörden oluşan öz bildirim ölçeği.

Language Available: Türkçe

Population Group: Hemşireler ve Sağlık Profesyonelleri

Age Group: Belirtilmemiş (Genellikle çalışan yetişkinler)

Population Details: Türkiye’deki hemşireler üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.

Test Methodology: Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme (1= hiçbir zaman – 5= her zaman) veya 6’lı derecelendirme (1= hiç katılmıyorum – 6= tamamen katılıyorum) seçeneklerinden biri kullanılarak uygulanabilir. Yüksek puan, hemşirenin hasta savunuculuk düzeyinin yüksek olduğunu gösterir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2019 yılında Ezgi Şermet tarafından yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Kullanım izinleri ve detaylı bilgi için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

Şermet, E. (2019). Hemşireler için hasta savunuculuk ölçeğinin geliştirilmesi (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi, İstanbul.

Tez kaydına Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişilebilir: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: hemsireler-icin-hasta-savunuculuk-olcegi-toad.pdf

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değil.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Marmara Üniversitesi, İstanbul (Yüksek Lisans Tezi Bağlamında).

Hemşireler İçin Hasta Savunuculuk Ölçeği Maddeleri

Ölçek 39 madde 7 faktör oluşmaktadır

• Tedavi ve Bakım (12m):Hastaların tedavi ve bakım sürecinde karşılaşabilecekleri yararlar/zararlar ile ilgili bilgilendirilmelerini sağlarım
• Eşitlik (8m):Her koşulda hastamı tıbbi hatalardan koruyacak önlemler alırım
• Hasta Hakları (7m): Hastaların kendine ait sağlık kayıtlarını incelemesine izin veririm
• Bilgilendirme (3m) .Hasta ve /veya hasta yakınlarının tedavi hakkında doğru bir şekilde bilgilendirilmesini sağlarım.
• Seçim Hakkı (4m): Hastaların haklarının ihlal edilmesi durumunda gerekli yerlere müracaat edebileceklerini hatırlatırım.
• Kültürel Bakım (2m): Hasta ve/veya yakınlarının dini ve manevi değerlerine uygun sağlık bakımı almasını sağlarım.
• Mahremiyet (2m): Hastaların saygınlığını bozacak her türlü olaya engel olmaya çalışırım.