Hemşire Gözlem Ölçeği

Özet

Hemşire Gözlem Ölçeği (HGÖ), psikiyatri kliniğinde yatan hastaların davranışlarını, genel durumlarını ve klinik risklerini hemşire gözlemleri aracılığıyla sistematik olarak değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçektir. Ayşe Sarı tarafından 2016 yılında bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilen bu ölçek, hastaların işbirliği düzeyleri, negativizm eğilimleri, günlük yaşam aktiviteleri ve zarar verme potansiyeli gibi kritik alanları kapsayan 33 maddeden ve altı faktörden oluşmaktadır. Ölçek, hemşirelik uygulamalarında hasta takibini standartlaştırmayı ve klinik karar verme süreçlerine katkıda bulunmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Hemşire Gözlem Ölçeği, psikiyatri, güvenirlik, geçerlik, hemşirelik gözlemi, klinik değerlendirme, negativizm, Ayşe Sarı.

Yazarlar

Ayşe Sarı

Amaç

Hemşire Gözlem Ölçeği, psikiyatri kliniklerinde yatan hastaların gözlemlenebilir davranışlarını ve klinik durumlarını objektif, geçerli ve güvenilir bir şekilde değerlendirebilecek bir araç geliştirmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçek, özellikle hemşirelerin günlük rutin içinde hastaların işbirliği, güvenlik riskleri ve temel ihtiyaçlarına yönelik davranışlarını kaydetmelerini kolaylaştırmayı amaçlamaktadır.

Bu geliştirme çalışması, klinik ortamda kullanılan gözlem formlarının standartlaştırılmasına ve psikiyatrik hastaların bakım süreçlerinin daha bilimsel temellere oturtulmasına önemli bir katkı sağlamaktadır. Ölçek, hastanın tedaviye uyumunu ve klinik seyrini izlemede kritik bir rol üstlenir.

Yapı

Ölçek, psikiyatri kliniğinde yatan hastaların gözlemlenebilir davranışsal ve fiziksel durumlarını ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Bu yapı, altı ana faktör altında toplanan 33 maddeden oluşmaktadır. Ölçeğin temelini, hemşirelerin hastayla etkileşimleri sırasında ortaya çıkan davranışsal örüntülerin değerlendirilmesi oluşturur.

Ölçeğin ölçtüğü temel yapılar arasında işbirliği (tedaviye ve kurallara uyum), negativizm (reddetme ve olumsuz tepkiler), günlük yaşam aktiviteleri ve genel görünüm (öz bakım ve hijyen), zarar verme potansiyeli (kendine veya başkasına), konuşma (iletişim şekli ve amaca uygunluk) ve engellenme/zarar verme eğilimleri bulunmaktadır.

Geçerlik

Hemşire Gözlem Ölçeği’nin geçerlik çalışmaları, ölçeğin yapısal uygunluğunu ortaya koymuştur. Yapı geçerliliği, hem Açıklayıcı Faktör Analizi (Açıklayıcı Faktör Analizi) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak incelenmiştir.

Açıklayıcı Faktör Analizi sonucunda, ölçeğin beklenen şekilde 33 madde ve altı temel faktörden oluştuğu tespit edilmiştir. Bu yapı, ardından gerçekleştirilen Doğrulayıcı Faktör Analizi ile de doğrulanmış olup, ölçeğin teorik yapısının ampirik verilerle uyumlu olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanarak gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısı 0.82 olarak bulunmuştur, bu değer ölçeğin bütünü için yüksek düzeyde bir güvenilirliğe işaret etmektedir.

Faktör bazında iç tutarlılık katsayıları ise aşağıdaki gibidir:

• İşbirliği faktörü için: 0.82
• Negativizm faktörü için: 0.68
• Günlük Yaşam Aktiviteleri & Genel Görünüm faktörü için: 0.69
• Engellenme/Zarar Verme faktörü için: 0.66
• Zarar Verme faktörü için: 0.57
• Konuşma faktörü için: 0.47

Görüldüğü üzere, İşbirliği faktörü mükemmel bir iç tutarlılığa sahipken, Negativizm, Günlük Yaşam Aktiviteleri ve Engellenme/Zarar Verme faktörleri kabul edilebilir düzeyde güvenirlik göstermektedir. Konuşma ve Zarar Verme faktörlerinin alfa değerleri ise diğer faktörlere göre daha düşüktür, bu durum bu alt ölçeklerin klinik uygulamada dikkatli yorumlanmasını gerektirebilir.

Faktör Analizi

Hemşire Gözlem Ölçeği’nin yapısal analizi, 33 maddenin altı temel faktör altında gruplandığını göstermiştir. Bu faktörler ve içerdikleri madde sayıları şunlardır:

1. İşbirliği (10 madde): Hastanın tedavi ekibiyle ve ortamla ne ölçüde uyum sağladığını ölçer.
2. Günlük Yaşam Aktiviteleri ve Genel Görünüm (8 madde): Hastanın öz bakım becerilerini, hijyenini ve genel fiziksel sunumunu değerlendirir.
3. Negativizm (6 madde): Hastanın olumsuz, dirençli ve uyumsuz davranışlarını ölçer.
4. Zarar Verme (3 madde): Kendine veya çevresine zarar verme riskini değerlendirir.
5. Konuşma (3 madde): Hastanın iletişiminin amaca uygunluğunu ve anlaşılırlığını değerlendirir.
6. Engellenme/Zarar Verme (3 madde): Hastanın çabuk öfkelenme ve engellenmeye karşı tepkilerini ölçer.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme (Özgün bir Türkçe ölçek geliştirme çalışmasıdır.)

Format: Hemşire Gözlem Ölçeği (Bir hemşire tarafından hasta davranışlarının gözlemlenmesine dayalı derecelendirme formu.)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Klinik Popülasyon

Yaş Grubu: Yetişkin (Psikiyatri kliniğinde yatan hastalar)

Popülasyon Detayları: Psikiyatri kliniklerinde yatan, gözlem gerektiren hastalar.

Test Metodolojisi: 3’lü Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanılmıştır. Derecelendirme seçenekleri şunlardır: (1= hiçbir zaman, 2= bazen, 3= sık sık).

Anahtar Kelimeler

Hemşirelik, psikiyatri, gözlem ölçeği, yapı geçerliliği, Cronbach Alfa, klinik risk, Davranış Değerlendirmesi, faktör analizi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir (2016 tezi kapsamında).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Ayşe Sarı’nın 2016 yılında tamamladığı yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Kullanım izinleri ve detaylı bilgi için sorumlu yazar ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: hemsire-gozlem-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Sarı, A. (2016). Psikiyatri kliniğinde yatan hastalar için Hemşire Gözlem Ölçeği geliştirilmesi geçerlik ve güvenirlik çalışması (Yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir.

Hemşire Gözlem Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• İşbirliği (10m): Gündüzleri vaktini yatağında geçiriyor.
• Negativizm (6m): Göz teması kuruyor.
• Günlük yaşam aktiviteleri ve genel görünüm (8m): Yüz ifadesi sıkıntılı.
• Zarar verme (3m): Ağlıyor.
• Konuşma (3m): Amaca uygun konuşuyor.
• Engellenme/zarar verme (3m): Çabuk öfkeleniyor.