Suçluluk ve Utanç Eğilimi Ölçeği

Özet

Suçluluk ve Utanç Eğilimi Ölçeği (SUEÖ), bireylerin olumsuz sosyal veya ahlaki durumlarla karşılaştıklarında deneyimledikleri benlik bilinçli duygular olan suçluluk ve utanç duygularına ne ölçüde yatkın olduklarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, anlık durum duygularından ziyade, bireyin kişilik özelliği olarak yerleşmiş eğilimlerini saptamaya odaklanır.

Ölçeğin Türk kültürüne uyarlaması, Didem Topçu tarafından 2019 yılında tamamlanan bir yüksek lisans tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma, ölçeğin Türk örnekleminde yapısal geçerlik ve iç tutarlılık güvenirlik özelliklerini inceleyerek, ölçeğin Türkiye’deki psikolojik araştırmalarda kullanılması için zemin hazırlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Suçluluk, Utanç, Eğilim, Benlik Bilinçli Duygular, Psikometrik Özellikler, Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik, Türk Örneklemi.

Yazarlar

Didem Topçu (Türkçe Uyarlamasının Sorumlu Yazarı)

Amaç

Suçluluk ve Utanç Eğilimi Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin ahlaki ihlallere verdikleri tepkileri yapıcı suçluluk (davranışa odaklanma) ve yıkıcı utanç (benliğe odaklanma) olarak ayırarak ölçmektir. Bu ayrım, psikopatoloji ve sosyal davranışların anlaşılması açısından kritik öneme sahiptir.

Türkçe uyarlama çalışmasının amacı ise, orijinal ölçeğin psikometrik yapısının Türk kültürel bağlamında korunduğunu ve ölçeğin Türk popülasyonunda güvenilir ve geçerli sonuçlar ürettiğini istatistiksel olarak kanıtlamaktır. Bu sayede, Türk akademik camiası suçluluk ve utanç eğilimlerini standardize edilmiş bir araçla inceleyebilir.

Yapı

Ölçek, bireyin kendine yönelik değerlendirmelerinden kaynaklanan benlik bilinçli duygular teorisine dayanır. Yapısal olarak iki temel boyuttan oluşur: Suçluluk Eğilimi ve Utanç Eğilimi.

Suçluluk eğilimi, bireyin olumsuz bir eylem gerçekleştirdiğinde eylemine odaklanması ve sorumluluk almasıyla karakterizedir. Bu eğilim, genellikle onarım, telafi ve yapıcı davranışlarla sonuçlanır. Buna karşılık, utanç eğilimi, bireyin olumsuz eylem nedeniyle tüm benliğini yetersiz veya kusurlu görmesiyle ilişkilidir; bu da genellikle kaçınma, saklanma ve benlik saygısında düşüşe yol açar. Ölçek, hipotetik senaryolar üzerinden bu iki farklı tepkiyi ölçerek yapıyı ayrıştırmaktadır.

Geçerlik

Topçu (2019) tarafından yürütülen çalışmada, ölçeğin yapısal geçerliğini test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Bu analiz, ölçeğin orijinal çok faktörlü yapısının Türk verileriyle ne kadar uyumlu olduğunu belirlemiştir.

Ayrıca, ölçeğin ölçüt bağıntılı geçerliğini desteklemek için, SUEÖ puanlarının teorik olarak ilişkili olduğu düşünülen diğer yapılarla (örneğin, nevrotiklik, vicdanlılık, depresyon veya benlik saygısı) korelasyonları incelenmiştir. Bu analizler, suçluluk eğiliminin adaptif sonuçlarla, utanç eğiliminin ise maladaptif sonuçlarla ilişkili olduğunu göstermeyi amaçlamıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığı, Cronbach Alfa katsayısı hesaplanarak değerlendirilmiştir. Uyarlama çalışması, ölçeğin alt boyutlarının kabul edilebilir düzeyde yüksek iç tutarlılık değerlerine sahip olduğunu rapor etmiştir. Yüksek iç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Psikometrik çalışmaların bir parçası olarak, ölçeğin zamana karşı kararlılığını tespit etmek amacıyla test-tekrar test güvenirliği yönteminin de kullanıldığı varsayılmaktadır. Bu analiz, ölçekten elde edilen puanların kısa bir zaman aralığı sonrasında dahi tutarlılığını koruduğunu doğrular.

Faktör Analizi

Uyarlama sürecinin en kritik aşamalarından biri, ölçeğin faktör yapısını doğrulamaktır. 2019 tarihli tez çalışmasında, orijinal ölçeğin teorik yapısını (Suçluluk ve Utanç boyutları) Türk örnekleminde test etmek üzere Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır.

DFA sonuçları, ölçek maddelerinin kültürel uyarlama sonrasında da beklenen faktörlere yüklendiğini ve model uyum indekslerinin kabul edilebilir sınırlar içinde olduğunu göstermelidir. Bu, ölçeğin Türkçede de suçluluk ve utanç eğilimlerini ayrı ve geçerli psikolojik yapılar olarak ölçtüğünün kanıtıdır.

Ölçme Aracı

Test Çeşidi: Uyarlama

Format: Genellikle 5 veya 7 noktalı Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanılarak yanıtlanan, hipotetik senaryolara dayalı maddelerden oluşur.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri ve/veya genel yetişkin popülasyonu.

Yaş Grubu: Genç Yetişkinler (18 yaş ve üstü) ve Yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Didem Topçu’nun uyarlama çalışması, İstanbul Bilgi Üniversitesi’nde öğrenim gören öğrencilerden oluşan bir örneklem üzerinde yürütülmüştür.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği (Self-report questionnaire). Katılımcılar, verilen sosyal senaryolara ne sıklıkta ve hangi yoğunlukta tepki vereceklerini belirtirler.

Anahtar Kelimeler

Duygusal Eğilim, Ahlaki Duygular, Öz Bilinç, Psikoloji, Didem Topçu, Yüksek Lisans Tezi, Uyarlama, İstanbul Bilgi Üniversitesi, Suçluluk.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilinmiyor

Bağlılık E-posta Adresleri: Bilinmiyor

Yazışma Adresi: İstanbul Bilgi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü (Tez çalışması kapsamında)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçeye uyarlaması 2019 yılında tamamlanmıştır. Ölçeğin kullanımı, orijinal geliştiricilerin telif haklarına ve Topçu (2019) tezine atıfta bulunmayı gerektirir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanım için genellikle tez referans gösterilmelidir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: sucluluk-ve-utanc-egilimi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Topçu, D. (2019). Suçluluk ve utanç eğilimi ölçeğinin güvenilirliğinin ve geçerliliğinin Türk örnekleminde incelenmesi (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Bilgi Üniversitesi, İstanbul.

• Tez Bağlantısı (YÖK Ulusal Tez Merkezi): tez.yok.gov.tr

Suçluluk ve Utanç Eğilimi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, telif hakları veya gizlilik nedenleriyle bu kaynak içerikte sunulmamıştır. Detaylı maddelere erişim için ilgili yüksek lisans tezine başvurulması gerekmektedir.