Hasta Güçlendirme Ölçeği

Özet

Hasta Güçlendirme Ölçeği, bireylerin kendi sağlık süreçleri üzerinde yetkinlik, kontrol ve katılım düzeylerini değerlendirmek amacıyla Türkçeye uyarlama çalışması yapılmış bir ölçektir. Bu ölçek, hastaların sağlık sorunlarına rağmen yaşam kalitelerini sürdürme, kişisel kontrol sağlama, karar alma süreçlerine katılma, bilgiye erişme ve sosyal etkileşim kurma yeteneklerini beş temel faktör altında ölçmektedir. Ölçeğin 2018 yılında Kaya ve Işık tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültüründe geçerli ve güvenilir psikometrik özelliklere sahip olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Hasta Güçlendirme, Hasta Katılımı, Sağlık Yönetimi, Psikometrik Özellikler, Uyarlama, Doğrulayıcı Faktör Analizi, Güvenilirlik, Geçerlilik.

Yazarlar

Nazlı Kaya, O. Işık.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, hastaların kendi sağlık durumlarına ilişkin algılanan güçlendirme düzeylerini sistematik olarak ölçmektir. Bu ölçüm, sağlık hizmeti kullanıcılarının tedavi süreçlerine aktif katılımını, kişisel sorumluluk almasını ve sağlık profesyonelleriyle işbirliği yapma yeteneklerini değerlendirmeye olanak tanır.

Bu araç, özellikle kronik hastalıklarla mücadele eden bireylerde öz-yönetim becerilerini ve yetkinlik inançlarını belirlemek için kritik bir öneme sahiptir. Elde edilen veriler, sağlık hizmeti kalitesini ve hasta merkezli bakım yaklaşımlarını geliştirmeye yönelik müdahale programlarının etkinliğini değerlendirmede kullanılabilir.

Yapı

Hasta Güçlendirme Ölçeği, bireyin sağlık durumuyla ilgili yaşamını aktif olarak yönetme kapasitesini temsil eden çok boyutlu bir psikolojik yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, bilişsel yeterliliğin yanı sıra duygusal ve sosyal yeterliliği de içerir. Ölçek, toplamda 37 madde ile temsil edilen aşağıdaki beş temel boyutta hastanın güçlenmesini kavramsallaştırmaktadır:

• Kimlik/Özdeşlik: Hastalık durumuna rağmen bireyin hayatının anlamını ve amacını koruma yeteneği.
• Kişisel Kontrol: Sağlık problemlerini yönetme ve kontrol altında tutma becerisine olan inanç.
• Karar Alma: Tedavi ve sağlık durumuna dair kararlara aktif katılım isteği.
• Bilme ve Anlama: Sağlık durumu hakkında gerekli bilgiye erişme ve bu bilgileri anlama yeterliliği.
• Başkaları ile Etkileşim: Benzer durumdaki diğer bireylerle sosyal destek ve bilgi paylaşımı kurma yeteneği.

Geçerlik

Ölçeğin yapısal uygunluğunu değerlendirmek amacıyla geçerlilik çalışmaları yürütülmüştür. Ölçeğin Türkçeye uyarlanması sürecinde, orijinal yapının korunup korunmadığını test etmek için yapı geçerliliği incelenmiştir.

Yapı geçerliliği, istatistiksel olarak güçlü bir yöntem olan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak kanıtlanmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin teorik olarak öngörülen beş faktörlü yapısının Türk örnekleminde de uygun olduğunu ve her bir maddenin ilgili faktörü yeterince temsil ettiğini göstermektedir.

Güvenilirlik

Ölçeğin iç tutarlılığı, güvenilirlik açısından değerlendirilmiş ve yüksek düzeyde bulunmuştur. Genel Hasta Güçlendirme Ölçeği için hesaplanan Cronbach Alfa katsayısı 0,920’dir. Bu yüksek değer, ölçeğin maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü işaret etmektedir.

Faktör bazında iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) ise şöyledir:

• Kimlik/Özdeşlik faktörü: 0,837
• Kişisel Kontrol faktörü: 0,746
• Karar Alma faktörü: 0,764
• Bilme ve Anlama faktörü: 0,771
• Başkaları ile Etkileşim faktörü: 0,600

Başkaları ile Etkileşim faktörünün katsayısı (0,600) diğer faktörlere göre düşük olmasına rağmen, genel ölçek güvenilirliğinin oldukça yüksek olması, ölçeğin kullanımının psikometrik açıdan uygun olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçek, toplam 37 maddeden ve teorik olarak belirlenmiş beş farklı alt boyuttan oluşmaktadır. Yapılan uyarlama çalışmasında, ölçeğin faktör yapısını doğrulamak amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, orijinal ölçek yapısının Türk popülasyonunda da geçerli olduğunu teyit etmiştir.

Ölçeği oluşturan beş faktör ve madde sayıları şunlardır:

• Kimlik/Özdeşlik (9 madde)
• Kişisel Kontrol (7 madde)
• Karar Alma (8 madde)
• Bilme ve Anlama (8 madde)
• Başkaları ile Etkileşim (5 madde)

Araç

Test Type: Uyarlama Ölçeği

Format: Kendini Değerlendirme Ölçeği (37 madde, 5 faktörlü yapı)

Language Available: Türkçe

Population Group: Hastalar (Özellikle kronik sağlık sorunları olan bireyler)

Age Group: Yetişkinler

Population Details: Ölçek, Türk popülasyonu üzerinde test edilerek uyarlanmıştır.

Test Methodology: 5’li Likert Ölçeği kullanılmıştır. Derecelendirme, “1= kesinlikle katılmıyorum” ile “5= kesinlikle katılıyorum” arasında değişmektedir.

Anahtar Kelimeler

Hasta Güçlendirme, Öz Kontrol, Sağlık Psikolojisi, Sağlık Okuryazarlığı, Karar Verme, Psikometrik Araç.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Nazlı Kaya

Ölçeğin orijinal uyarlama çalışması 2018 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin akademik veya ticari kullanımı için izinler ve ücret bilgisi hakkında sorumlu yazar Nazlı Kaya ile iletişime geçilmesi tavsiye edilmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: hasta-guclendirme-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Kaya, N. ve Işık, O. (2018). Hasta Güçlendirme Ölçeğinin geçerlilik ve güvenilirliği. İşletme Bilimi Dergisi (JOBS), 6(1), 21-42. doi: 10.22139/jobs.403021

Hasta Güçlendirme Ölçeği Maddeleri

Ölçek 37 madde ve beş faktörden oluşmaktadır. Aşağıda her bir faktörden temsili bir madde örneği sunulmuştur:

• Kimlik/Özdeşlik (9m): Sağlık problemlerime rağmen hayatımın bir anlamı ve amacı olduğunu hissediyorum.
• Kişisel Kontrol (7m): Sağlık problemlerimi nasıl kontrol altında tutacağımı biliyorum.
• Karar Alma (8m): Sağlık durumum hakkında doktorum tarafından verilen bir kararı reddedebilmeyi isterdim
• Bilme ve anlama (8m): Gerektiğinde daha fazla sağlık durumu bilgisine ulaşabilirdim.
• Başkaları ile Etkileşim (5m): Benzer sağlık durumlarıyla mücadele eden insanlar benden tavsiye isterler.