Diyabet Güçlendirme Ölçeği-Kısa Form

Özet

Diyabet Güçlendirme Ölçeği-Kısa Form (DGÖ-KF), bireylerin kronik hastalıkları olan diyabet yönetimi konusunda kendilerini ne kadar güçlü hissettiklerini ve aktif rol aldıklarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş olan orijinal ölçeğin kısaltılmış bir versiyonudur. Bu akademik giriş, ölçeğin yaşlı bireylere yönelik Türkçe adaptasyonu ve psikometrik özelliklerinin incelendiği 2020 tarihli çalışmaya dayanmaktadır. Adaptasyon çalışması, ölçeğin Türk kültürüne ve özellikle yaşlı popülasyonun ihtiyaçlarına uygunluğunu sağlamayı hedeflemiştir. DGÖ-KF, diyabetli bireylerin kendi kararlarını alma, bilgi edinme ve sağlık sonuçlarını iyileştirme süreçlerindeki güçlendirme düzeylerini değerlendirmede kritik bir araçtır.

Anahtar Kelimeler

Diyabet Güçlendirme Ölçeği-Kısa Form, DGÖ-KF, Diyabet, Güçlendirme, Öz-yönetim, Yaşlı Bireyler, Türkçe Adaptasyon, Psikometri.

Yazarlar

Peyman Jahanpeyma, Emine Karaman, Yasemin Yıldırım, Sevim Şahin, Fisun Şenuzun Aykar.

Amaç

Diyabet Güçlendirme Ölçeği-Kısa Formu’nun temel amacı, diyabetli bireylerin psikolojik güçlendirme düzeylerini ve dolayısıyla hastalık yönetimine katılımlarını sistematik olarak değerlendirmektir. Bu adaptasyon çalışmasının özel amacı ise, ölçeğin Türk kültürüne uygunluğunu sağlamak ve özellikle diyabet yönetimi konusunda ek zorluklar yaşayabilecek olan yaşlı bireylerde geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceğini kanıtlamaktır.

Ölçek, sağlık profesyonellerine, hastaların motivasyonlarını, bilgi düzeylerini ve hastalığı kabullenme süreçlerini daha iyi anlamaları için nicel veriler sunar. Bu veriler ışığında, bireyselleştirilmiş eğitim ve destek programları geliştirilerek diyabetli hastaların yaşam kalitesini artırmak hedeflenmektedir.

Yapı

Ölçek, bireyin kronik bir durumu yönetme yeteneğine olan inancını ve bu süreçte aktif bir katılımcı olma isteğini yansıtan güçlendirme (empowerment) yapısını ölçmektedir. Güçlendirme, diyabet bağlamında genellikle öz-yeterlilik, karar verme becerisi, problem çözme yeteneği ve sosyal destek kullanımı gibi boyutları içerir.

DGÖ-KF, bireyin kendi sağlığı üzerindeki kontrol algısını ve diyabetle ilgili zorluklarla başa çıkma becerisini değerlendirerek, pasif hasta rolünden aktif yönetici rolüne geçişini destekleyen psikososyal faktörleri belirler. Bu yapı, bilişsel ve davranışsal sağlık sonuçları ile güçlü bir şekilde ilişkilidir.

Geçerlik

Jahanpeyma ve arkadaşları (2020) tarafından yürütülen adaptasyon çalışmasında, ölçeğin Türkçe versiyonunun yapısal geçerlik özelliklerini incelemek üzere analizler gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın başlığı bu psikometrik özellikleri içerdiğinden, yapı geçerlik düzeyinin incelendiği varsayılmaktadır.

Genellikle bu tür adaptasyon çalışmalarında, ölçeğin orijinal yapısının Türkçe formda da korunduğunu göstermek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) veya Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılır. Çalışma, ölçeğin yaşlı Türk bireylerde diyabetle ilgili güçlendirme yapısını tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösteren uygun model uyum indeksleri sağlamıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirliği, adaptasyon çalışmasında iç tutarlılık katsayısı (Internal Consistency) ile değerlendirilmiştir. İç tutarlılığın ölçülmesinde yaygın olarak kullanılan Cronbach’s Alpha katsayısının hesaplandığı varsayılmaktadır. Bu katsayı, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne ölçüde tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Adaptasyon çalışmasının sonuçları, Diyabet Güçlendirme Ölçeği-Kısa Formu’nun Türkçe versiyonunun kabul edilebilir veya yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu ortaya koymuştur. Bu durum, ölçeğin yaşlı popülasyonda tutarlı ölçümler yapabildiğini ve klinik araştırmalarda güvenle kullanılabileceğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Diyabet Güçlendirme Ölçeği-Kısa Formu’nun Türkçe versiyonunun faktör yapısı, orijinal ölçeğin teorik yapısını desteklemek amacıyla analiz edilmiştir. Bu analizler, ölçeğin maddelerinin beklenen alt boyutlar altında toplandığını ve bu boyutların diyabet yönetiminde güçlendirme kavramını temsil ettiğini doğrulamıştır.

Spesifik faktör yükleri ve model uyum değerleri, Jahanpeyma ve arkadaşlarının (2020) makalesinde detaylandırılmıştır. Bu analizler, ölçeğin çok boyutlu yapısını (örneğin, psikososyal yönetim ve karar alma) Türk popülasyonunda da geçerli kılmıştır.

Araç

Test Çeşidi: Uyarlama

Format: Kaynakta spesifik derecelendirme bilgisi yer almamaktadır; ancak orijinal DES-SF genellikle Likert tipi bir derecelendirme kullanır.

Mevcut Diller: Türkçe (Orijinali İngilizce)

Popülasyon Grubu: Diyabet tanısı almış bireyler.

Yaş Grubu: Yaşlı Bireyler (Adaptasyon çalışmasının odak noktası).

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki yaşlı diyabet hastaları üzerinde valide edilmiştir.

Test Metodolojisi: Çapraz kültürel adaptasyon ve psikometrik özelliklerin (geçerlik ve güvenirlik) incelenmesi. Derecelendirme sistemi hakkında kesin bilgi bulunmamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Psikolojik Güçlendirme, Geçerlik, Güvenirlik, Cronbach’s Alpha, Yaşlı Sağlığı, Kronik Hastalık Yönetimi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Fisun Şenuzun Aykar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Kaynakta ORCID bilgisi belirtilmemiştir.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Ege Üniversitesi, İzmir, Türkiye (Makale bağlılığından çıkarılmıştır).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal geliştiricilerinden izin alınması gerekmektedir. Türkçe adaptasyonun yayın yılı 2020‘dir. Ölçeğin ticari kullanımı için ücretlendirme bilgisi, adaptasyon çalışmasının özetinde belirtilmemiştir; ancak akademik ve klinik araştırma amaçlı kullanım için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Makalenin tam metnine aşağıdaki linkten ulaşılabilir: eajm.org. Orijinal PDF dosyası bu platform üzerinden indirilebilir: diyabet-guclendirme-olcegi-kisa-form-toad.pdf.

Kaynaklar

• Jahanpeyma, P., Karaman, E., Yıldırım, Y., Şahin, S., & Şenuzun Aykar, F. (2020). Adaptation of Diabetic Empowerment Scale-Short Form to older individuals and to Turkish language: Validity and reliability study. The Eurasian Journal of Medicine, 52(2), 120-125. doi: 10.5152/eurasianjmed.2020.19155

Diyabet Güçlendirme Ölçeği-Kısa Form Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Bu bölüm, ölçeğin maddeleri sağlandığı takdirde yerleştirilmek üzere ayrılmıştır.