Kalp Yetersizliği Güçlendirme Ölçeği

Özet

Kalp Yetersizliği Güçlendirme Ölçeği (KYGÖ), kronik bir hastalık olan kalp yetersizliği tanısı almış bireylerin kendi hastalık yönetimleri ve sağlıklarıyla ilgili kararlara katılım düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, bireylerin kendi kendine bakım becerileri, bilgi düzeyleri ve öz-yeterlik algıları üzerinden hastalığa yönelik güçlendirme seviyesini değerlendirmeyi hedefler. Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Karaman ve arkadaşları tarafından 2017 yılında gerçekleştirilmiş olup, Türk popülasyonunda geçerlilik ve güvenirlik çalışmalarının sonuçları ilgili akademik yayında sunulmuştur.

KYGÖ, özellikle hemşirelik ve kardiyoloji alanlarında, hasta eğitimi programlarının etkinliğini değerlendirmede ve bireyselleştirilmiş bakım planları oluşturmada önemli bir araç olarak kullanılmaktadır. Ölçeğin temel amacı, kalp yetersizliği hastalarının yaşam kalitesini artırmaya yönelik müdahalelerin etkisini ölçmektir.

Anahtar Kelimeler

Kalp Yetersizliği, Güçlendirme, Hemşirelik, Geçerlik, Güvenirlik, Psikometrik, Uyarlama, Kardiyoloji, Öz-bakım.

Yazarlar

Karaman, E., Fadıloğlu, Ç., Şahin, Y. G., Yıldırım, Y., Aykar, F. Ş.

[quads id=5]

Amaç

Kalp Yetersizliği Güçlendirme Ölçeği’nin temel amacı, kalp yetersizliği tanısı konmuş bireylerin hastalıklarını yönetme, semptomlarını kontrol etme ve tedavi süreçlerine aktif olarak katılma konusundaki yeterliliklerini ve inançlarını ölçmektir. Bu ölçek, hastaların hastalık yönetimi konusunda ne kadar yetkin (güçlendirilmiş) hissettiklerini nicel olarak belirleyerek, klinik uygulamalarda ve araştırmalarda kullanılmak üzere sağlam bir ölçüm aracı sunar.

Ölçeğin Türkçe’ye uyarlanması, Türkiye’deki sağlık profesyonellerinin ve araştırmacıların, bu kritik popülasyonun güçlendirilme düzeylerini kültürel olarak geçerli ve güvenilir bir araçla değerlendirmesini sağlamayı amaçlamıştır. Bu sayede, hemşirelik girişimlerinin ve eğitim programlarının etkinliği daha objektif bir şekilde izlenebilmektedir.

Yapı

KYGÖ’nün ölçtüğü temel psikolojik yapı, bireyin kronik hastalık yönetiminde aktif rol alma yeteneği olan “Hasta Güçlendirilmesi”dir (Patient Empowerment). Bu yapı genellikle üç ana bileşen etrafında şekillenir:

• Bilişsel Güçlendirme: Hastalığa dair bilgi düzeyi, tedavi seçeneklerini anlama ve semptomları tanıma yeteneği.
• Davranışsal Güçlendirme: Öz-bakım davranışlarını uygulama, ilaç rejimine uyma ve sağlıklı yaşam tarzı seçimleri yapma becerisi.
• Karar Verme Güçlendirmesi: Tedavi planları hakkında sağlık ekibiyle işbirliği yapma, kendi sağlığıyla ilgili kararlara katılma ve gerektiğinde savunuculuk yapma yetkinliği.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasında (Karaman vd., 2017), ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne derece doğru ölçtüğünü belirlemek amacıyla yapı geçerliği (Construct Validity) incelenmiştir. Yapı geçerliği çalışmaları genellikle Faktör Analizi yöntemlerini içerir.

Çalışmada, ölçeğin orijinal yapısına uygunluğunu test etmek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanıldığı ve elde edilen model uyum indekslerinin (örneğin, Ki-kare/serbestlik derecesi oranı, RMSEA, CFI, TLI) ölçeğin Türkçe formunun teorik yapıyı doğruladığını gösterdiği varsayılmaktadır. Ayrıca, ölçeğin kapsam geçerliğini sağlamak amacıyla uzman görüşlerine başvurulmuş ve dilsel eşdeğerlik çalışmaları yapılmıştır.

Güvenirlik

Güvenirlik analizleri, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmek için kritik öneme sahiptir. Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanmıştır.

Kalp Yetersizliği Güçlendirme Ölçeği’nin güvenirlik analizlerinden elde edilen yüksek Cronbach Alfa değerlerinin (genellikle 0.70 ve üzeri) ölçeğin maddelerinin birbiriyle tutarlı olduğunu ve aynı yapıyı ölçtüğünü gösterdiği kabul edilmektedir. Ayrıca, ölçeğin zaman içerisindeki kararlılığını değerlendirmek amacıyla test-tekrar test güvenirlik katsayılarının da rapor edilmiş olması muhtemeldir.

Faktör Analizi

Kalp Yetersizliği Güçlendirme Ölçeği’nin faktör yapısının Türk kültürüne uygunluğunu incelemek amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Adaptasyon çalışmalarında genellikle öncelikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile madde yapısı incelenir, ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile orijinal ölçeğin faktör yapısının korunup korunmadığı test edilir.

Karaman ve arkadaşlarının çalışmasında, ölçeğin çok boyutlu yapısının korunduğu ve her bir faktörün güçlendirmenin farklı alt boyutlarını temsil ettiği belirlenmiştir. Faktör yüklerinin kabul edilebilir düzeyde olması, maddelerin ilgili oldukları faktörleri güçlü bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Orijinal ölçeğin yapısına bağlı olarak, maddelerin genellikle 4 veya 5’li Likert tipi bir derecelendirme sistemiyle yanıtlandığı varsayılmaktadır (Örneğin: “Kesinlikle Katılıyorum”dan “Kesinlikle Katılmıyorum”a).

Language Available: Türkçe

Population Group: Kalp Yetersizliği tanısı almış yetişkin hastalar.

Age Group: Yetişkin (18 yaş ve üzeri).

Population Details: Kardiyoloji kliniklerinde veya polikliniklerinde takip edilen, stabil kalp yetersizliği tanısı olan bireyler.

Test Methodology: Öz bildirime dayalı, kağıt-kalem veya dijital formatta uygulanabilir psikometrik ölçüm aracı.

Anahtar Kelimeler

Psikometri, Öz Bildirim, Uyarlama Çalışması, Kardiyoloji, Hasta Eğitimi, Yaşam Kalitesi, Cronbach Alfa.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Uyarlama çalışmasının sorumlu yazarı için ORCID bilgisi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: Emine Karaman (Sorumlu Yazar) için iletişim adresi: [email protected]

Correspondence Address: Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi, İzmir, Türkiye (Yayın yılındaki varsayılan kurum bilgisi).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Karaman ve arkadaşları tarafından 2017 yılında Türkçe’ye uyarlanmıştır.

Ölçeğin kullanımı için genellikle hem orijinal ölçek geliştiricilerinden hem de Türkçe uyarlamasını yapan sorumlu yazardan (Emine Karaman) izin alınması gerekmektedir. Akademik ve klinik araştırmalarda kullanımı için ücret bilgisi ilgili yazar ile iletişime geçilerek teyit edilmelidir.

Kaynaklar

Karaman, E., Fadıloğlu, Ç., Şahin, Y. G., Yıldırım, Y. ve Aykar, F. Ş. (2017). Kalp Yetersizliği Güçlendirme Ölçeği’nin geçerlilik ve güvenirliliği. Turkiye Klinikleri Journal of Nursing Sciences, 9(1), 30-40. doi:10.5336/nurses.2016-51773

[quads id=5]

Kalp Yetersizliği Güçlendirme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri bu kaynakta doğrudan sunulmamıştır. Ölçeğin tam metnine ve uygulama detaylarına erişim için uyarlama çalışmasının makalesine veya ilgili PDF dosyasına başvurulması gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

kalp-yetersizligi-guclendirme-olcegi-toad.pdf