Hasta Eğitiminden Memnuniyet Ölçeği

Özet

Hasta Eğitiminden Memnuniyet Ölçeği (HEMÖ), hastaların sağlık profesyonelleri tarafından sunulan eğitim hizmetlerinden duydukları memnuniyet düzeyini sistematik olarak ölçmek amacıyla 2022 yılında Çiftçi, Avşar ve Sarıalioğlu tarafından geliştirilmiş bir araçtır. Ölçek, 30 maddeden oluşmakta olup, psikometrik analizler sonucunda tek boyutlu bir yapı sergilemiştir. Ölçek, tüm sağlık disiplinlerindeki (Hemşire, hekim, fizyoterapist vb.) hasta eğitimi süreçlerinin kalitesini değerlendirmek için tasarlanmıştır ve yüksek geçerlik ve güvenirlik standartlarını karşılamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Hasta Eğitimi, Memnuniyet Ölçeği, Psikometri, Sağlık Hizmetleri, Ölçek Geliştirme, Hasta Memnuniyeti.

Yazarlar

Bahar Çiftçi, Gözde Avşar, Ayşe Sarıalioğlu.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, sağlık hizmeti sunucuları tarafından hastalara verilen eğitimlerin niteliğini ve bu eğitimlere katılan hastaların deneyimlerinden duydukları memnuniyet seviyesini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu amaçla, ölçek, eğitimin içeriği, süresi, yöntemi ve profesyonelin yaklaşımı gibi kritik alanlardaki hasta algısını değerlendirmektedir.

Elde edilen veriler, sağlık kurumlarının hasta eğitimi programlarını standardize etmelerine, eğitim stratejilerindeki eksiklikleri tespit etmelerine ve böylece hasta bakım kalitesini ve hasta katılımını artırmalarına olanak sağlamaktadır.

Yapı

Hasta Eğitiminden Memnuniyet Ölçeği, hastaların eğitim deneyimine dair genel değerlendirmesini yansıtan tek boyutlu bir yapıya sahiptir. Ölçek toplam 30 maddeden oluşmaktadır ve bu maddelerin tamamı memnuniyet düzeyini pozitif yönde ölçmektedir; dolayısıyla ölçekte ters madde bulunmamaktadır.

Ölçeğin tek boyutlu yapısı, memnuniyetin, eğitim sürecinin farklı bileşenleri arasındaki etkileşimin bütüncül bir sonucu olduğunu varsaymaktadır. Bu yapı, hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile ampirik olarak desteklenmiştir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliliğini incelemek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. AFA sonuçları, ölçeğin beklenen şekilde tek boyutlu bir yapıya sahip olduğunu göstermiştir.

Bu tek faktörlü yapı daha sonra DFA kullanılarak sınanmıştır. DFA sonuçlarında, incelenen uyum indekslerinin (örneğin, Ki-kare/sd oranı, RMSEA, CFI, TLI gibi) kabul edilebilir aralıklarda olduğu tespit edilmiştir. Bu bulgular, ölçeğin teorik olarak varsayılan yapıyı başarılı bir şekilde ölçtüğünü ve yüksek düzeyde yapı geçerliliğine sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığı (homojenliği), Cronbach Alfa Katsayısı hesaplanarak değerlendirilmiştir. Ölçeğin genel Cronbach α katsayısı 0.933 gibi çok yüksek bir değere sahiptir, bu da mükemmel düzeyde bir iç tutarlılığa işaret etmektedir.

Ayrıca, madde-toplam korelasyon puanları 0.68 ile 0.87 arasında değişmektedir; bu, tüm maddelerin ölçeğin ölçtüğü genel yapıyı temsil etmede güçlü bir katkı sağladığını göstermektedir. Ölçeğin zamanla değişmezliğini (test-tekrar test güvenirliği) belirlemek için ise 15 gün arayla 37 hastaya yeniden uygulama yapılmış ve iki ölçüm arasındaki puanlar arasında istatistiksel olarak anlamlı yüksek pozitif korelasyon (r: 0,88; p < 0,001) bulunmuştur. Bu sonuçlar, ölçeğin zaman içinde istikrarlı ölçümler sağladığını teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal temelini belirlemek için yürütülen faktör analizi çalışmaları, ölçeğin psikometrik açıdan sağlam olduğunu göstermiştir. Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), 30 maddenin tamamının tek bir faktör altında toplandığını ve bu faktörün varyansın büyük bir kısmını açıkladığını ortaya koymuştur.

Daha sonra uygulanan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), tek boyutlu yapıyı test etmiş ve uyum indekslerinin (Goodness-of-Fit Indices) modelin verilerle yüksek düzeyde uyumlu olduğunu doğrulamıştır. Bu sonuçlar, Hasta Eğitiminden Memnuniyet kavramının, bu ölçek bağlamında, tekil ve bütüncül bir yapı olarak ele alınmasının uygun olduğunu göstermektedir.

Ölçüm Aracı

Test Türü: Geliştirme (Yeni bir psikometrik araç)

Format: 30 maddelik, tek boyutlu, 5’li Likert tipi derecelendirme ölçeği.

Mevcut Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Sağlık eğitimi almış hastalar.

Yaş Grubu: Yetişkin hasta popülasyonu.

Popülasyon Detayları: Ölçek, tüm sağlık profesyonelleri (Hemşire, ebe, eczacı, hekim, fizyoterapist, diyetisyen, yaşlı bakım personeli vb.) tarafından verilen eğitimlerden memnuniyeti ölçmek için uygundur.

Test Metodolojisi: 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılarak hastanın eğitim hakkındaki görüşü alınır. Puanlama 1 (Kesinlikle katılmıyorum) ile 5 (Kesinlikle katılıyorum) arasında değişmektedir. Ters madde bulunmamaktadır.

Derecelendirme: (kesinlikle katılıyorum (5), katılıyorum (4), kararsızım (3), katılmıyorum (2), kesinlikle katılmıyorum (1))

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin geliştirme çalışması 2022 yılında tamamlanmıştır. Ölçek, akademik bir dergide yayınlanmış olup, kullanım izinleri ve olası ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar Bahar Çiftçi ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Sorumlu Yazar İletişim: [email protected]

Orijinal makaleye erişim bağlantısı: onlinelibrary.wiley.com

Ölçeğin orijinal PDF dosyası mevcut değildir.

Kaynaklar

Çiftçi, B., Avşar, G., & Sarıalioğlu, A. (2022). A psychometric assessment on patient education: Developing a satisfaction scale. Perspectives in Psychiatric Care, 1-9. https://doi.org/10.1111/ppc.13052

Hasta Eğitiminden Memnuniyet Ölçeği Maddeleri

Ölçek 30 maddeden oluşmaktadır. Ölçekte ters madde bulunmamaktadır. Aşağıda ölçekten örnek maddeler sunulmuştur:

• -23. Eğitim sonunda konu özeti yapıldı.
• -17. Eğitim sırasında dikkatimi toplamam için sürekli bana sorular yöneltildi.
• -10. Eğitimin süresinin yeterli olduğunu düşünüyorum.