Hasta Beklentilerini Yönetme Becerisi Ölçeği

Özet

Hasta Beklentilerini Yönetme Becerisi Ölçeği (HBYBÖ), sağlık profesyonellerinin hastaların tedavi süreçlerine yönelik beklentilerini ne ölçüde yönetebildiğini değerlendirmek amacıyla 2017 yılında geliştirilmiş özgün bir ölçektir. Ölçek, sağlık hizmeti sunucularının hem gerçekçi beklentileri destekleme hem de gerçekleşmesi mümkün olmayan beklentileri makul bir şekilde bastırma yeteneklerini ölçmeyi hedeflemektedir. Dokuz maddeden oluşan bu araç, iki temel alt boyutta toplanmıştır: Beklentilerin Desteklenmesi ve Beklentilerin Bastırılması. Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılarak uygulanmaktadır ve sağlık iletişimi ve hasta memnuniyeti alanındaki araştırmalara önemli katkılar sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Hasta Beklentileri, Sağlık İletişimi, Beklenti Yönetimi, Psikometrik Ölçek Geliştirme, Güven İlişkisi, Hasta Memnuniyeti.

Yazarlar

Ahmet Miçooğulları, Burcu Ayberk, Uğur Akbaş.

Amaç

Hasta Beklentilerini Yönetme Becerisi Ölçeği’nin temel amacı, sağlık hizmeti veren profesyonellerin (özellikle fizyoterapistlerin) hastaların tedavi, iyileşme süreci ve sonuçlarına dair sahip oldukları beklentileri yönetme konusundaki yeterliliklerini ve becerilerini ölçmektir. Bu becerinin ölçülmesi, sağlık eğitim programlarının geliştirilmesine ve profesyonellerin hasta-merkezli iletişim stratejilerini iyileştirmelerine olanak tanır. Ölçek, profesyonellerin hastalarla kurduğu güven ilişkisi ve hastaların gerçekçi olmayan iyileşme beklentileri içerisine girmesini önleme çabalarını nicel olarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır.

Ölçeğin geliştirilmesi, sağlık alanında hasta beklentilerinin yönetiminin tedavi başarısı ve hasta uyumu üzerindeki kritik etkisinin anlaşılması ihtiyacından doğmuştur. Bu araç sayesinde, klinik ortamda beklenti yönetim stratejilerinin etkinliği değerlendirilebilir ve bu alanda eksikliği bulunan profesyoneller için özel eğitim modülleri tasarlanabilir.

Yapı

HBYBÖ, hasta beklentilerini yönetme becerisini iki farklı ancak ilişkili boyutta ele alan iki faktörlü bir yapıya sahiptir. Bu yapı, bir sağlık profesyonelinin beklenti yönetiminde denge kurma çabasını yansıtır. Ölçekte toplam dokuz madde bulunmaktadır.

• Beklentilerin Desteklenmesi (6 madde): Bu alt boyut, sağlık profesyonelinin hastanın gerçekçi, ulaşılabilir ve tedavi sürecine faydalı olan beklentilerini teşvik etme ve hastayla pozitif bir güven ilişkisi kurma çabalarını ölçer. Bu maddeler genellikle empati, destekleyici iletişim ve pozitif pekiştirmeyi içerir.
• Beklentilerin Bastırılması (3 madde): Bu alt boyut, profesyonelin hastaların sahip olduğu gerçek dışı, tedaviye engel olabilecek veya hayal kırıklığı yaratabilecek beklentileri nazikçe ve yapıcı bir şekilde yönetme, sınırlandırma veya ortadan kaldırma becerisini ölçer. Bu, hastanın hayal kırıklığı yaşamasını engellemeyi amaçlayan etik bir sorumluluktur.

Geçerlik

Miçooğulları, Ayberk ve Akbaş (2017) tarafından gerçekleştirilen geliştirme çalışmasında, ölçeğin yapısal uygunluğunu doğrulamak amacıyla kapsamlı geçerlik analizleri yapılmıştır. Çalışmanın başlığı, ölçeğin geliştirilme sürecinde hem geçerlik hem de güvenirlik çalışmalarının yürütüldüğünü açıkça belirtmektedir.

Yapı geçerliğini sağlamak için genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, dokuz maddenin belirlenen iki alt boyuta uygun şekilde yüklendiğini ve teorik yapıyı doğruladığını göstermiştir. Ölçeğin maddeleri, uzman görüşleri alınarak içerik geçerliği açısından da değerlendirilmiş ve bu sayede ölçülmek istenen yapıyı tam olarak temsil ettiği onaylanmıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını belirlemek amacıyla güvenirlik analizleri gerçekleştirilmiştir. Geliştirme çalışmasında iç tutarlılık katsayısı (Cronbach’s Alpha) hesaplanmıştır. Yüksek Cronbach’s Alpha değerleri, ölçek maddelerinin birbiriyle tutarlı olduğunu ve aynı psikolojik yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.

Genellikle psikometrik çalışmalarda, ölçeğin kararlılığını ölçmek için test-tekrar test güvenirlik analizleri de yapılır. Bu analizler, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında benzer sonuçlar verip vermediğini kontrol eder. Her ne kadar spesifik değerler kaynakta belirtilmese de, 2017 tarihli makale, ölçeğin klinik ve akademik araştırmalarda kullanılabilecek yeterli psikometrik özelliklere sahip olduğunu doğrulamıştır.

Faktör Analizi

Hasta Beklentilerini Yönetme Becerisi Ölçeği’nin faktör yapısı, dokuz maddenin iki faktör altında toplandığı bir yapı ortaya koymuştur. Bu iki faktör, beklenti yönetiminin proaktif ve reaktif yönlerini temsil etmektedir:

• Faktör 1: Beklentilerin Desteklenmesi: Bu faktör, sağlık profesyonelinin hastanın motivasyonunu artıracak, tedaviye uyumu sağlayacak pozitif beklentileri güçlendirmesiyle ilgilidir. Bu faktörde altı madde yer almaktadır.
• Faktör 2: Beklentilerin Bastırılması: Bu faktör, hastanın iyileşme süreci hakkında gerçekçi olmayan, abartılı veya zararlı olabilecek inançlarını veya beklentilerini kontrol altına almayı içerir. Bu faktörde üç madde yer almaktadır.

Bu iki faktörlü yapı, beklenti yönetiminin sadece teşvik edici değil, aynı zamanda sınırlayıcı bir beceri seti gerektirdiğini gösteren teorik çerçeveyi desteklemektedir.

Araç

Test Tipi: Psikometrik Ölçek Geliştirme Çalışması (Özgün Geliştirme)

Format: Kendini Değerlendirme Ölçeği (Öz Bildirim Tipi)

Dil Mevcut: Türkçe

Popülasyon Grubu: Sağlık Profesyonelleri (Özellikle Fizyoterapistler ve Rehabilitasyon Alanı Çalışanları)

Yaş Grubu: Yetişkin Profesyoneller

Popülasyon Detayları: Ölçek, sağlık hizmeti sunan ve hastalarla doğrudan etkileşimde bulunan profesyonellerin beklenti yönetimi becerilerini ölçmek üzere tasarlanmıştır. Orijinal çalışma, fizyoterapi alanındaki profesyonellerle gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılmaktadır:

1. Hiç katılmıyorum
2. Katılmıyorum
3. Kararsızım
4. Katılıyorum
5. Tamamen katılıyorum

Anahtar Kelimeler

Hasta Yönetimi, Klinik İletişim, Sağlık Hizmetleri, Fizyoterapi, Psikometri, Ölçek Geliştirme.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor

İletişim E-posta Adresleri: Sorumlu yazar için: [email protected]

Yazışma Adresi: Makalenin yayınlandığı döneme ait kurum bilgileri gereklidir (Orijinal makalede yer almaktadır).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2017 yılında yayımlanan akademik bir makale ile bilim dünyasına sunulmuştur. Ölçeğin kullanımı için genellikle sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi tavsiye edilmektedir. Sorumlu yazar: Ahmet Miçooğulları. Ölçeğin orijinal makalesi açık erişimli bir dergide yayımlanmıştır.

Ölçeğin orijinal makalesine ait PDF dosyası şu adresten erişilebilir: jetr.org.tr. Ayrıca, ölçeğin bir kopyası aşağıdaki PDF dosyasında da mevcuttur: hasta-beklentilerini-yonetme-becerisi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Miçooğulları, A., Ayberk, B. ve Akbaş, U. (2017). Hasta beklentilerini yönetme becerisi ölçeğinin geliştirilmesi: geçerlik ve güvenirlik çalışması. Journal of Exercise Therapy and Rehabilitation, 4(2), 76-81.

Hasta Beklentilerini Yönetme Becerisi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Hasta ile güven ilişkisi kurmaya çalışırım.
Hastalarımın gerçekleşemeyecek beklentiler içerisine girmelerini engellerim.
Beklentilerin desteklenmesi alt boyutunda altı, Beklentilerin bastırılması alt boyutunda üç olmak üzere ölçekte toplam dokuz madde bulunmaktadır.