Hasta Merkezli Bakım Yetkinlik Ölçeği

Özet

Hasta Merkezli Bakım Yetkinlik Ölçeği (HMBYÖ), sağlık profesyonellerinin, özellikle hemşirelerin, hasta merkezli bakım ilkelerini uygulama konusundaki algılanan yetkinlik düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, 2020 yılında Saygılı, Kar ve Uğurluoğlu tarafından Türkçe geçerlilik ve güvenilirlik çalışması yapılarak Türk kültürüne adapte edilmiştir. Bu çalışma, ölçeğin Türkiye’deki sağlık hizmetleri bağlamında kullanılabilirliğini ve psikometrik özelliklerinin uygunluğunu göstermeyi hedeflemiştir. Ölçek, profesyonel uygulamalarda Hasta Merkezli Bakım modelinin etkinliğini değerlendirmede kritik bir rol oynamaktadır.

HMBYÖ, sağlık alanında eğitim ve uygulama kalitesini artırmak, aynı zamanda bakım hizmetlerinin insancıl ve bireye odaklı bir yaklaşımla sunulmasını sağlamak için önemli bir değerlendirme aracıdır. Bu ölçek, uygulayıcıların kendilerini hasta bakımında ne kadar yetkin hissettiklerini belirleyerek eğitim ihtiyaçlarının saptanmasına yardımcı olur.

Anahtar Kelimeler

Hasta Merkezli Bakım, Yetkinlik, Hemşirelik Eğitimi, Sağlık Bakımı, Ölçek Geliştirme, Psikometri.

Yazarlar

Meltem Saygılı, Ayşe Kar, Öznur Uğurluoğlu.

Amaç

Hasta Merkezli Bakım Yetkinlik Ölçeği’nin temel amacı, sağlık çalışanlarının, özellikle de hemşirelerin ve hemşirelik öğrencilerinin, hasta merkezli bakım felsefesini klinik uygulamalarına ne derece entegre edebildiklerini ve bu konudaki öz-yetkinliklerini değerlendirmektir. Ölçek, bireyin değerlerini, tercihlerini ve ihtiyaçlarını bakım sürecinin merkezine koyma kapasitesini ölçer.

Bu araç, eğitim kurumları ve sağlık kuruluşları için kritik öneme sahiptir. Elde edilen veriler, hasta merkezli bakım uygulamalarını geliştirmeye yönelik hedeflenmiş eğitim programlarının oluşturulması ve mevcut personel yetkinliklerinin standardize edilmesi amacıyla kullanılabilir. Ölçek, bakım kalitesinin sürekli iyileştirilmesi sürecine bilimsel bir katkı sunmaktadır.

Yapı

Ölçek, sağlık profesyonellerinin hasta merkezli bakımda gösterdiği çok boyutlu Yetkinlik kavramını ölçmektedir. Bu yapı, bilişsel, duyuşsal ve psikomotor alanlardaki yeterlilikleri kapsar. Tipik olarak bu tür ölçekler, hastayla empati kurma, etkili iletişim, ortak karar alma süreçlerine katılımı sağlama ve hastanın kültürel/sosyal bağlamını dikkate alma gibi alt boyutlardan oluşur.

HMBYÖ, sağlık hizmetlerinde kalitenin temel göstergelerinden biri olan bireyselleştirilmiş ve saygılı bakım sunma kapasitesini teorik olarak temellendirir. Ölçeğin yapısal bütünlüğü, sağlık profesyonellerinin hasta merkezli felsefeyi yalnızca teorik olarak bilmekle kalmayıp, bunu günlük pratiklerine de yansıtabilme becerisini sorgulamaktadır.

Geçerlik

Hasta Merkezli Bakım Yetkinlik Ölçeği’nin Türkçe uyarlaması, geçerlilik çalışmalarını içermektedir. Genellikle bu çalışmalar, yapı geçerliliğinin incelenmesi amacıyla Geçerlik kanıtlarını ortaya koyar. Saygılı ve arkadaşları (2020) tarafından yürütülen çalışmada, ölçeğin ölçmek istediği yapıyı ne derece doğru ölçtüğünün belirlenmesi için çeşitli istatistiksel yöntemler kullanılmıştır.

Geçerlik çalışmaları kapsamında, içerik geçerliliği için uzman görüşlerine başvurulmuş, yapı geçerliliği için ise açıklayıcı ve/veya doğrulayıcı faktör analizleri uygulanmıştır. Bu analizler, ölçeğin teorik yapısıyla uyumlu, anlamlı faktör yüklerine sahip olduğunu göstermeyi amaçlamıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin Güvenirlik analizleri, ölçek maddelerinin iç tutarlılığını ve zaman içindeki kararlılığını değerlendirmeyi içerir. Saygılı ve arkadaşlarının çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılığını belirlemek amacıyla Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Ek olarak, ölçeğin kararlılığını ölçmek için test-tekrar test güvenilirliği çalışmaları da yapılmış olabilir. Bu çalışmalar, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında benzer sonuçlar üretme yeteneğini kanıtlar, böylece ölçüm hatalarının minimum düzeyde tutulduğu teyit edilir.

Faktör Analizi

Hasta Merkezli Bakım Yetkinlik Ölçeği’nin yapısal boyutlarını belirlemek için Faktör Analizi kullanılmıştır. Saygılı, Kar ve Uğurluoğlu (2020) tarafından yapılan çalışmada, ölçeğin çok boyutlu bir yapıyı temsil ettiği varsayılmıştır. Faktör analizi, ölçekteki maddelerin hangi alt yetkinlik alanlarına (örneğin, İletişim, Etik Duyarlılık, Bireyselleştirme) ayrıldığını ortaya koyarak yapısal geçerliliğe destek sağlamıştır.

Analiz sonuçları, ölçeğin özgün yapısını koruduğunu veya Türkçe uyarlama sürecinde kültürel farklılıklara bağlı olarak revize edilmiş bir faktör yapısına sahip olduğunu göstermiştir. Bu yapı, sağlık profesyonellerinin yetkinliklerini daha spesifik alanlarda değerlendirme imkanı sunmaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Geliştirme/Uyarlama (Development/Adaptation)

Format: Kaynak içerikte derecelendirme bilgisi bulunmamaktadır. Ancak psikometrik geçerlilik çalışmalarına sahip bir yetkinlik ölçeği olduğu için, genellikle 5’li veya 6’lı Likert tipi derecelendirme kullanıldığı varsayılmaktadır (Örneğin: 1=Hiç Katılmıyorum, 5=Tamamen Katılıyorum).

Language Available: Türkçe

Population Group: Sağlık Profesyonelleri (Hemşireler, Hemşirelik Öğrencileri)

Age Group: Yetişkin

Population Details: Ölçeğin geçerlilik ve güvenilirlik çalışması, Türkiye’deki üniversitelerde öğrenim gören hemşirelik öğrencileri veya çeşitli hastanelerde çalışan hemşireler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: Öz Bildirim Envanteri (Self-report inventory).

Anahtar Kelimeler

Hasta Merkezli Bakım, Yetkinlik, Psikometri, Güvenirlik, Geçerlik, Hemşirelik.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Kaynakta belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: Sorumlu Yazar Meltem Saygılı için: [email protected]

Correspondence Address: Kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Saygılı, Kar ve Uğurluoğlu tarafından 2020 yılında yayımlanan Türkçe geçerlilik ve güvenilirlik çalışması ile kullanıma sunulmuştur. Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Meltem Saygılı ile iletişime geçilmesi önerilmektedir. İletişim adresi yukarıda belirtilmiştir.

Genellikle akademik çalışmalar için ücret talep edilmemekle birlikte, ticari veya geniş çaplı kurumsal kullanımlar için yazarlardan resmi izin alınması gerekmektedir.

Kaynakça

1. Saygılı, M., Kar, A., ve Uğurluoğlu, Ö. (2020). Hasta Merkezli Bakım Yetkinlik Ölçeği: Türkçe geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Sağlık Bilimleri Dergisi, 11(4), 416-426.
2. Makalenin orijinal bağlantısı için: dergipark.org.tr
3. Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: hasta-merkezli-bakim-yetkinlik-olcegi-toad.pdf

Hasta Merkezli Bakım Yetkinlik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Orijinal kaynak içerikte ölçek maddeleri bulunmamaktadır. Bu nedenle maddeler listelenememiştir. Ölçek maddelerine erişim için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi veya kaynak makalenin incelenmesi gerekmektedir.