Hasta Bazlı El Bileği Değerlendirme Ölçeği

Özet

Hasta Bazlı El Bileği Değerlendirme Ölçeği (HBEBDÖ), orijinal adı Patient Rated Wrist Evaluation (PRWE) olan, hastanın kendi bildirimine dayalı bir değerlendirme aracıdır. Bu ölçek, el bileği yaralanmaları, hastalıkları veya cerrahi müdahaleler sonrasında hastaların yaşadığı ağrı düzeyini ve fonksiyonel kısıtlılıkları ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçeğin temel amacı, klinik sonuçların değerlendirilmesinde hasta merkezli bir perspektif sunmaktır. Türkiye’de bu ölçek, Özbay (2012) tarafından Marmara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü’nde yapılan yüksek lisans tezi kapsamında Türkçe’ye uyarlama çalışması ile kazandırılmıştır.

HBEBDÖ, el bileği fonksiyonunun ve ağrısının sübjektif deneyimini yakalamada değerli bir araç olup, rehabilitasyon süreçlerinin takibinde ve tedavi etkinliklerinin karşılaştırılmasında yaygın olarak kullanılmaktadır. Ölçek, özellikle ortopedi, fizik tedavi ve rehabilitasyon alanlarında önemli bir psikometrik araç olarak kabul edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

El bileği, El Bileği ağrısı, fonksiyonel kısıtlılık, hasta bazlı değerlendirme, PRWE, uyarlama, psikometrik özellikler, ortopedi, rehabilitasyon.

Yazarlar

Orijinal Ölçek Yazarı: C. E. MacDermid (Kanada). Türkçe Uyarlama Yazarı: Özgül Özbay.

Amaç

Hasta Bazlı El Bileği Değerlendirme Ölçeği’nin temel amacı, el bileği sorunları yaşayan bireylerde ağrı şiddetini ve günlük yaşam aktivitelerindeki fonksiyonel kısıtlılık düzeyini standardize edilmiş ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, hekimlere ve terapistlere hastanın durumunu objektif klinik bulguların ötesinde, hastanın kendi deneyimi üzerinden değerlendirme imkanı sunar.

Uyarlama çalışmasının amacı ise, uluslararası alanda kabul görmüş olan Patient Rated Wrist Evaluation anketinin kültürel ve dilsel olarak Türk popülasyonuna uygunluğunu sağlamak, böylece Türkiye’deki klinik ve araştırma ortamlarında geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabilmesini mümkün kılmaktır.

Yapı

HBEBDÖ, genellikle iki ana alt boyuttan oluşan çok boyutlu bir yapıyı ölçer: Ağrı ve Fonksiyon. Ağrı alt boyutu, çeşitli aktiviteler sırasında ve dinlenme halindeki ağrının şiddetini değerlendirirken; Fonksiyon alt boyutu ise iki alt kategoriye ayrılır: Özel Aktiviteler (kaldırma, taşıma gibi spesifik hareketler) ve Olağan Aktiviteler (günlük yaşam aktiviteleri).

Ölçek, hastanın el bileği sorunu nedeniyle yaşadığı toplam engellilik düzeyini 0 ile 100 arasında bir puanla ifade eder. Puanın yüksek olması, hastanın daha fazla ağrı ve daha şiddetli fonksiyonel kısıtlılık yaşadığını gösterir. Bu yapısal ayrım, klinisyenlerin hangi alana (ağrı yönetimi mi yoksa fonksiyonel rehabilitasyon mu) odaklanması gerektiğini belirlemesine yardımcı olur.

Geçerlik

Geçerlik, bir ölçme aracının gerçekten ölçmek istediği yapıyı ne kadar doğru ölçtüğünün göstergesidir. Özbay (2012) tarafından yürütülen Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin Türkiye popülasyonunda kullanıma uygunluğunu kanıtlamak amacıyla geçerlilik çalışmaları yapılmıştır.

Bu tür uyarlama çalışmalarında genellikle içerik geçerliği (maddelerin kültürel uygunluğu) ve yapı geçerliği (ölçeğin teorik yapısının faktör analizi ile doğrulanması) incelenir. Orijinal kaynakta spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, uyarlama tezinin temel amacı, HBEBDÖ’nün Türk kültüründe geçerli bir geçerlilik aracı olduğunu göstermektir.

Güvenirlik

Güvenirlik, bir ölçme aracının tutarlılık ve kararlılık derecesini ifade eder. Ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı gözlemciler tarafından uygulandığında benzer sonuçlar vermesi beklenir. Türkçe uyarlama çalışmasında, HBEBDÖ’nün iç tutarlılığı (genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile) ve test-tekrar test güvenilirlik değerleri incelenmiştir.

Kaynak içerikte güvenirlik katsayıları açıkça sunulmamıştır; ancak başarılı bir uyarlama tezi, ölçeğin kabul edilebilir düzeyde iç tutarlılığa ve zamana karşı kararlılığa sahip olduğunu rapor etmelidir. Bu psikometrik özellikler, ölçeğin klinik uygulamada ve araştırmada güvenle kullanılması için zorunludur.

Faktör Analizi

Faktör analizi, ölçeğin maddelerinin altında yatan yapıları (boyutları) ortaya çıkarmak için kullanılan istatistiksel bir yöntemdir. HBEBDÖ’nün orijinal yapısı Ağrı ve Fonksiyon olmak üzere iki ana faktörden oluşmaktadır.

Türkçe uyarlama çalışması kapsamında yapılan faktör analizi, ölçeğin Türkçe versiyonunun da orijinal ölçekle aynı yapısal tutarlılığı sergileyip sergilemediğini kontrol etmeyi amaçlamıştır. Bu analizler, çeviri ve kültürel adaptasyon sürecinin ölçeğin teorik yapısını bozmadığını teyit etmek için kritik öneme sahiptir.

Enstrüman

Test Type: Uyarlama (Adaptation of an existing scale)

Format: 20 maddelik hasta beyanı anketi (Orijinal PRWE). Derecelendirme formatı genellikle 0’dan 10’a kadar sayısal ağrı/zorluk skalasıdır. Toplam skor 0-100 arasında değişir.

Language Available: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal).

Population Group: El bileği rahatsızlığı veya yaralanması olan hastalar.

Age Group: Yetişkinler.

Population Details: El bileği disfonksiyonu yaşayan klinik popülasyonlar (kırıklar, karpal tünel sendromu, tendon yaralanmaları sonrası).

Test Methodology: Hasta tarafından doldurulan öz bildirim anketi.

Anahtar Kelimeler

PRWE, el bileği, fonksiyonel durum, hasta merkezli sonuçlar, fizik tedavi, rehabilitasyon, Özgül Özbay, yüksek lisans tezi.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected] (Uyarlama Yazarı)

Correspondence Address: Marmara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü (Uyarlama çalışmasının yapıldığı kurum)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Uyarlama Çalışması Yılı: 2012. Ölçek Orijinal Geliştirme Yılı: 1998 (MacDermid). Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler, orijinal ölçek sahibi C. E. MacDermid ve Türkçe uyarlamayı gerçekleştiren Özgül Özbay ile iletişime geçilerek teyit edilmelidir. Kaynak içerikte ücret bilgisi bulunmamaktadır.

Referanslar

1. Özbay, Ö. (2012). “Patient Rated Wrist Evaluation” anketinin Türkçe uyarlamasının geçerliliği (Yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
2. Türkçe uyarlama çalışmasının tez linki: tez.yok.gov.tr
3. Ölçeğin orijinal PDF dökümanına ait bağlantı aşağıdadır. Orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: patient-rated-wrist-evaluation-prwe-olcegi-toad.pdf

Hasta Bazlı El Bileği Değerlendirme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddeler için Özbay (2012) tarafından hazırlanan yüksek lisans tezine başvurulması gerekmektedir.