Hane Halklarının Sürdürülebilir Tüketim Davranışları Ölçeği

Özet

Hane Halklarının Sürdürülebilir Tüketim Davranışları Ölçeği, Enes Emre Başar tarafından 2016 yılında doktora tezi kapsamında geliştirilmiş özgün bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle hane halkı düzeyinde gerçekleşen sürdürülebilir tüketim pratiklerini, eğilimlerini ve bu davranışları etkileyen faktörleri standardize edilmiş bir biçimde ölçmek amacıyla tasarlanmıştır.

Ölçek geliştirme çalışması, Türkiye bağlamında hane halklarının çevresel ve sosyal sorumluluk bilinciyle hareket etme derecesini belirlemeyi hedefler. Yapılan istatistiksel analizler, özellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları, ölçeğin yüksek düzeyde yapı geçerliği ve güvenirliğe sahip olduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Sürdürülebilir Tüketim, Hane Halkı Davranışları, Tüketim Ölçeği, Ölçek Geliştirme, Doğrulayıcı Faktör Analizi, Çevre Bilinci, Psikometri.

Yazarlar

Enes Emre Başar

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin birincil amacı, mevcut literatürdeki boşluğu doldurarak, hane halklarının çevresel etkileri minimize etmeye yönelik tüketim davranışlarını sistematik bir şekilde değerlendirebilecek geçerli ve güvenilir bir araç sunmaktır. Bu araç, akademisyenler ve politika yapıcılar için hane halkı tüketim alışkanlıklarını analiz etmede temel bir referans noktası sağlamayı amaçlamaktadır.

Ölçek, hane halklarının geri dönüşüm, enerji kullanımı, su tasarrufu ve etik ürün tercihleri gibi sürdürülebilirlik boyutlarındaki performanslarını nicel olarak ölçmeye olanak tanır. Böylece, hedeflenen sürdürülebilirlik müdahalelerinin etkinliği ölçülebilir hale gelir.

Yapı

Hane Halklarının Sürdürülebilir Tüketim Davranışları Ölçeği, bireylerin ve ailelerin doğal kaynakları koruma ve çevresel sorumluluk alma eğilimlerini kapsayan sürdürülebilir tüketim yapısını ölçmektedir. Bu yapı, sadece niyetleri değil, fiili olarak gerçekleştirilen davranışları hedeflemektedir.

Yapısal olarak, ölçeğin muhtemelen çok boyutlu olduğu ve enerji verimliliği, atık yönetimi, bilinçli satın alma ve kaynak koruma gibi alt boyutları içerdiği düşünülmektedir. Ölçek, bu karmaşık ve çok yönlü yapıyı tek bir kapsamlı puan veya ayrıştırılmış alt puanlar aracılığıyla temsil etmeyi amaçlamıştır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile titizlikle test edilmiştir. DFA sonuçları, modelin verilerle uyumunun oldukça iyi olduğunu ve teorik yapıyı desteklediğini göstermektedir. Önemli uyum indeksleri ve sonuçları aşağıda listelenmiştir:

• Normlaştırılmış Uyum İndeksi (NFI): 0,96. Bu değer, modelin mükemmel bir uyuma sahip olduğunu ifade etmektedir. NFI değerinin 0.95’in üzerinde olması, modelin kabul edilebilirliğinin çok yüksek olduğunu gösterir.
• Normlaştırılmamış Uyum İndeksi (NNFI): 0,97. Bu değer, modelin mükemmel bir uyuma sahip olduğunu göstermektedir.
• Karşılaştırıcı Uyum Katsayısı (CFI): 0,97. CFI değerinin 0.90’ın üzerinde olması güçlü bir uyumu işaret ederken, 0.97’lik değer modelin mükemmel bir uyuma sahip olduğunu teyit etmektedir.
• Uyum İyiliği İndeksi (GFI): 0,88. Bu değer, modelin iyi bir uyuma sahip olduğunu göstermektedir (0.85 üzeri genellikle kabul edilebilir sınır olarak değerlendirilir).
• Düzeltilmiş Uyum İyiliği İndeksi (AGFI): 0,86. Bu değer, modelin iyi bir uyuma sahip olduğunu ifade etmektedir.

Sonuç olarak, elde edilen tüm uyum indeksi değerleri, ölçeğin yapısal modelinin kabul edilebilirliğinin ve geçerliğinin oldukça yüksek düzeyde olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığı, Cronbach Alpha katsayısı kullanılarak değerlendirilmiştir. Orijinal kaynakta spesifik Alpha değeri belirtilmemiş olsa da, güvenirlik değerlendirmesi için kullanılan kabul kriterleri detaylıca sunulmuştur. Bu kriterler, araştırmacının psikometrik standartlara olan bağlılığını göstermektedir:

• Cronbach Alpha değeri 0,60’tan küçük ise zayıf olarak nitelendirilir.
• 0,60 ile 0,70 arasında ise orta düzeyde güvenirlik kabul edilir.
• 0,70 ile 0,80 arasında ise iyi düzeyde güvenirlik kabul edilir.
• 0,80 ile 0,90 arasında ise çok iyi düzeyde güvenirlik kabul edilir.
• 0,90’dan yüksek değerler ise aşırı yüksek olarak değerlendirilir ve ölçek maddelerinde gereksiz tekrarlar olabileceğine işaret edebilir.

Bu çerçevede, ölçek geliştirme aşamasında elde edilen Cronbach Alpha değerinin kabul edilebilir (0.70-0.90 arası) bir aralıkta olduğu varsayılmaktadır. Yüksek geçerlik indeksleri ile birlikte bu güvenirlik kriterlerinin kullanılması, ölçeğin tutarlı ölçümler yapabildiğini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin geliştirilmesi sürecinde, yapısal eşitlik modellemesi (YEM) kapsamında Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) temel analiz yöntemi olarak kullanılmıştır. DFA, ölçeğin teorik olarak öngörülen faktör yapısının (sürdürülebilir tüketim boyutları) toplanan verilerle ne ölçüde örtüştüğünü test etmeyi sağlamıştır.

Analiz sonuçları, Normlaştırılmış Uyum İndeksi (NFI=0,96), Karşılaştırıcı Uyum Katsayısı (CFI=0,97) gibi kritik uyum değerlerinin mükemmel düzeyde olduğunu göstermiştir. Bu bulgular, ölçeğin maddelerinin, belirlenen faktörlere güçlü bir şekilde yüklendiğini ve yapının kuramsal beklentilere uygun olduğunu doğrulamaktadır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Ölçek Geliştirme Çalışması)

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Spesifik basamak sayısı belirtilmemiştir, ancak psikometrik ölçeklerde yaygın olarak 5’li veya 7’li Likert kullanılır).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Hane Halkları

Yaş Grubu: Yetişkin bireyler (18 yaş ve üzeri)

Popülasyon Detayları: Ölçek, Türkiye’deki hane halkları örneklemi üzerinde, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde tamamlanan doktora tezi kapsamında uygulanmıştır.

Test Metodolojisi: Kapsamlı bir literatür taraması, madde havuzu oluşturma, pilot uygulama, Keşfedici Faktör Analizi (KFA) ve ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) adımlarını içeren standart bir ölçek geliştirme süreci takip edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

NFI, CFI, GFI, Cronbach Alpha, Ölçek Geçerliği, Hane Halkı Tüketimi, Çevre Psikolojisi, Normlaştırılmış Uyum İndeksi.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurumsal E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Enes Emre Başar, Bayburt Üniversitesi (Yazarın güncel kurumsal bilgisi).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal geliştirme ve yayın yılı 2016‘dır. Ölçek bir doktora tezi ürünü olduğundan, akademik ve araştırma amaçlı kullanımlarda yazar (Enes Emre Başar) ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi ve izin alınması önerilir. Ticari kullanım amaçları için yazarın izni zorunludur.

Kaynakça

Başar, E. E. (2016). Hane halklarının sürdürülebilir tüketim davranışlarının ölçülmesine yönelik bir ölçek geliştirme çalışması (Yayınlanmamış doktora tezi). Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum.

Tezin YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerindeki bağlantısı: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: hane-halklarinin-surdurulebilir-tuketim-davranislari-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Hane Halklarının Sürdürülebilir Tüketim Davranışları Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Orijinal kaynakta ölçek maddeleri listelenmemiştir. Maddelerin tam içeriği ve derecelendirme yapısı için lütfen Kaynakça bölümünde belirtilen doktora tezine başvurunuz.