Mevcut Belirtiler Ölçeği

Özet

Mevcut Belirtiler Ölçeği (Current Symptoms Scale – CSS), yetişkinlerde Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) belirtilerinin şiddetini ve varlığını değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu giriş, ölçeğin Türkiye popülasyonuna yönelik Ayçiçegi, Dinn ve Harris (2003) tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışmasını temel almaktadır. Ölçek, genellikle DEHB‘nin dikkat eksikliği ve hiperaktivite/dürtüsellik alt tiplerine karşılık gelen belirti kümelerini ölçmeyi hedefler. Türk kültürüne özgü dil ve geçerlik gereksinimlerini karşılamak üzere adapte edilmiştir, böylece klinik ve araştırma ortamlarında yetişkin DEHB tanısı ve değerlendirmesinde güvenilir bir araç olarak kullanılabilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Mevcut Belirtiler Ölçeği, CSS, DEHB, Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu, Yetişkin DEHB, Psikometri, Uyarlama, Psikopatoloji.

Yazarlar

Ayçiçegi, A., Dinn, W. M., Harris, C. L.

Amaç

Mevcut Belirtiler Ölçeği’nin temel amacı, yetişkin bireylerde mevcut olan DEHB semptomlarının kapsamlı bir şekilde belirlenmesi ve şiddetinin nicel olarak ölçülmesidir. Bu ölçek, özellikle klinik değerlendirme süreçlerinde, bireyin dikkat eksikliği ve hiperaktivite/dürtüsellik alanlarındaki güncel işlevselliğini saptamak için kritik bir rol üstlenir.

Ölçeğin Türkçeye uyarlanması, uluslararası alanda kabul görmüş tanı kriterlerine dayalı bir değerlendirme aracının Türkiye’deki araştırmacılar ve klinisyenler tarafından kullanılabilirliğini sağlamayı amaçlamıştır. Bu sayede, yetişkin DEHB‘nin yaygınlığı, klinik görünümü ve tedavi yanıtları üzerine yapılan çalışmaların bilimsel tutarlılığı artırılmaktadır.

Yapı

Mevcut Belirtiler Ölçeği, psikometrik açıdan, Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu teşhisinde kullanılan klinik kılavuzlarda (örneğin, DSM) belirtilen iki ana semptom kümesini ölçen çok boyutlu bir yapıya sahiptir. Bu yapılar şunlardır:

• Dikkat Eksikliği: Dikkati sürdürme zorlukları, organizasyon eksikliği, talimatları takip edememe ve unutkanlık gibi belirtileri içerir.
• Hiperaktivite/Dürtüsellik: Huzursuzluk, yerinde duramama, aşırı konuşma, sabırsızlık ve düşünmeden hareket etme gibi davranışsal semptomları kapsar.

Ölçek, bireyin bu iki temel alanda gösterdiği belirtilerin sıklığını ve yoğunluğunu değerlendirerek, DEHB tanısına destekleyici kanıtlar sunar. Ölçeğin adaptasyon çalışması, orijinal ölçeğin yapısal bütünlüğünü Türk örnekleminde koruyup korumadığını incelemeyi gerektirmiştir.

Geçerlik

Kaynak içerikte Mevcut Belirtiler Ölçeği’nin Türkçeye uyarlamasına dair spesifik geçerlik değerleri (kriter geçerliği, yapı geçerliği vb.) yer almamaktadır. Ancak, Ayçiçegi, Dinn ve Harris (2003) tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışması, ölçeğin yetişkin DEHB belirtilerini ölçme amacına uygunluğunu göstermek için tasarlanmıştır. Bu tür uyarlama çalışmalarında genellikle aşağıdaki geçerlik türleri incelenir:

• Yapı Geçerliği: Faktör analizleri aracılığıyla ölçeğin teorik olarak beklenen iki faktörlü yapıyı (Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite/Dürtüsellik) Türk popülasyonunda da sürdürüp sürdürmediği incelenir.
• Ölçüt Geçerliği (Geçerlik): Ölçeğin, klinik tanılar veya kabul görmüş diğer DEHB ölçekleri ile korelasyonu test edilir.

Uyarlama makalesine bakıldığında, ölçeğin klinik geçerliğinin, DEHB tanısı almış grupları kontrol gruplarından ayırt etme yeteneği üzerinden değerlendirildiği varsayılabilir. İlgili akademik yayına başvurularak detaylı geçerlik bulgularına erişilmesi önerilmektedir.

Güvenirlik

Kaynak içerikte Mevcut Belirtiler Ölçeği’nin Türkçeye uyarlamasına dair spesifik güvenirlik katsayıları (iç tutarlılık, test-tekrar test güvenirliği vb.) belirtilmemiştir. Ancak, uyarlama çalışmalarının temel bir bileşeni olarak güvenirlik analizlerinin yapıldığı kabul edilmelidir. Tipik olarak, bu tür ölçeklerde aşağıdaki güvenirlik göstergeleri rapor edilir:

• İç Tutarlılık: Ölçek maddelerinin birbiriyle ne kadar tutarlı olduğunu gösteren Cronbach Alfa katsayısı. Bu katsayının yüksek olması, maddelerin aynı yapıyı ölçtüğünü gösterir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar verip vermediğini gösterir. Bu, ölçeğin zaman içinde kararlı bir ölçüm sağladığı anlamına gelir.

Yayınlanan makale (Ayçiçegi, Dinn, & Harris, 2003), ölçeğin güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabilmesi için gerekli olan psikometrik standartları karşıladığını varsaymaktadır.

Faktör Analizi

Mevcut Belirtiler Ölçeği’nin orijinal yapısı, genellikle Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite/Dürtüsellik olmak üzere iki ana faktör altında toplanan maddelerden oluşur. Türkçeye uyarlama sürecinde, bu faktör yapısının Türk yetişkin popülasyonunda da geçerli olup olmadığının saptanması amacıyla Faktör Analizi (Açımlayıcı veya Doğrulayıcı) kullanılmıştır.

Uyarlama çalışmasında, faktör analizi sonuçlarının, ölçeğin teorik yapısını desteklediği ve iki boyutlu bir modelin veriye iyi uyum sağladığı beklenir. Bu analiz, ölçeğin kültürel ve dilsel farklılıklara rağmen temel psikolojik yapıyı koruduğunu teyit etmek için hayati öneme sahiptir.

Araç

Test Type:

Uyarlama (Adaptation)

Format:

Derecelendirme formatı kaynakta belirtilmemiştir, ancak genellikle Likert tipi veya sıklık temelli bir derecelendirme sistemi kullanılır.

Language Available:

Türkçe (Turkish)

Population Group:

Klinik ve genel yetişkin popülasyonu

Age Group:

Yetişkinler (Adults)

Population Details:

Ölçek, özellikle yetişkin Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu belirtilerini değerlendirmek üzere tasarlanmıştır.

Test Methodology:

Öz bildirim ölçeği (Self-report questionnaire)

Anahtar Kelimeler

DEHB, Dikkat Eksikliği, Hiperaktivite, Yetişkin Psikopatolojisi, Psikiyatrik Değerlendirme, CSS, Wayne Malachy Dinn.

Yazarlar

Author ORCID Identifier:

Veri kaynakta mevcut değildir.

Affiliation Email addresses:

[email protected] (Sorumlu Yazar Wayne Malachy Dinn)

Correspondence Address:

Veri kaynakta mevcut değildir. Sorumlu yazar: Wayne Malachy Dinn.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinali ve Türkçeye uyarlaması akademik amaçlar için kullanılmaktadır. Kullanım izinleri ve ücret bilgileri için sorumlu yazar Wayne Malachy Dinn ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Test Yılı (Uyarlama Yayını): 2003

Kaynak Yayın: Ayçiçegi, A., Dinn, W. M., & Harris, C. L. (2003). Assessing adult attention-deficit/hyperactivity disorder: A Turkish version of the Current Symptoms Scale. Psychopathology, 36(3), 160-167.

Kaynaklar

Ayçiçegi, A., Dinn, W. M., & Harris, C. L. (2003). Assessing adult attention-deficit/hyperactivity disorder: A Turkish version of the Current Symptoms Scale. Psychopathology, 36(3), 160-167. doi: 10.1159/000071261

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir:

The original PDF can be downloaded here: current-symptoms-scale-toad.pdf

Mevcut Belirtiler Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Mevcut Belirtiler Ölçeği’nin maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Ölçek, yetişkin DEHB belirtilerini ölçmek üzere tasarlanmış maddelerden oluşmaktadır.