Güvenli Üs Olarak Aile Ölçeği

Özet

Güvenli Üs Olarak Aile Ölçeği (GÜOAÖ), bireylerin ailelerini bir güvenli üs olarak algılama düzeylerini ölçmek amacıyla Türkçeye uyarlanmış bir psikolojik araçtır. Bu ölçek, özellikle ebeveynlerin çocuklarına sağladığı destekleyici ve güven verici ortamın algılanma biçimini değerlendirmektedir.

2019 yılında Yılmaz ve Deniz tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürü bağlamında geçerlik ve güvenirlik analizlerini sunmuştur. Analiz sonuçları, ölçeğin Anne Güvenli Üs (AGÜ) ve Baba Güvenli Üs (BGÜ) formları için tutarlı bir şekilde tek boyutlu bir yapı sergilediğini göstermiştir. GÜOAÖ, bağlanma kuramı çerçevesinde aile işlevselliğini inceleyen araştırmacılar için önemli bir araçtır.

Anahtar Kelimeler

Güvenli Üs Olarak Aile Ölçeği, bağlanma, aile, güvenli üs, psikometrik özellikler, uyarlama, geçerlik, güvenirlik.

Yazarlar

Ahmet Selçuk Yılmaz, Mehmet Emin Deniz.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, orijinal formu bulunan bir psikolojik aracı Türk kültürüne uyarlamak ve bu uyarlamanın psikometrik özelliklerini, özellikle geçerlik ve güvenirlik düzeylerini belirlemektir. Bu sayede, Türk örnekleminde aile bireylerinin birbirlerini ne ölçüde güvenli ve destekleyici bir üs olarak gördüklerini ölçmek mümkün hale gelmiştir.

GÜOAÖ, özellikle bağlanma kuramı çerçevesinde, bireylerin zor zamanlarda başvurabileceği ve keşif için geri dönebileceği güvenli liman rolünü ailenin ne kadar yerine getirdiğini tespit etmeyi amaçlamaktadır. Ölçek, klinik ve akademik çalışmalarda aile içi destek algısını ölçmek için kullanılabilir.

Yapı

GÜOAÖ, John Bowlby’nin bağlanma kuramında merkezi bir rol oynayan güvenli üs (secure base) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bağlanma figürünün (bu durumda ebeveynlerin veya ailenin) bireye keşif yapması için güvenli bir ortam sağlaması ve tehlike veya stres anında sığınılacak bir liman olması yeteneğini ifade eder.

Ölçek, bireyin ebeveynlerinden veya aile üyelerinden aldığı duygusal destek, erişilebilirlik ve yanıt verme düzeylerine ilişkin algılarını değerlendirir. Yüksek puanlar, ailenin işlevsel ve destekleyici bir güvenli üs olarak algılandığını gösterirken, düşük puanlar bu temel ihtiyacın karşılanmasında eksiklikler olduğunu işaret eder.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek amacıyla hem açımlayıcı faktör analizi (AFA) hem de doğrulayıcı faktör analizi (DFA) yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, GÜOAÖ’nün faktör yapısının sağlamlığını incelemiştir.

Analiz sonuçlarına göre, Güvenli Üs Olarak Aile Ölçeği’nin iki ayrı formu olan Anne Güvenli Üs (AGÜ) ve Baba Güvenli Üs (BGÜ) formları, beklenen şekilde tek boyutlu bir yapı sergilemiştir. Tek boyutlu yapının doğrulanması, ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı tek bir temel yapıyı (Ailenin Güvenli Üs İşlevi) başarılı bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir.

Güvenirlik

GÜOAÖ’nün iç tutarlılık güvenirliği, Cronbach Alfa katsayısı hesaplanarak değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu kanıtlamaktadır.

• Anne Güvenli Üs (AGÜ) formu için Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı: .89.
• Baba Güvenli Üs (BGÜ) formu için Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı: .95.

Bu yüksek katsayılar, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve dolayısıyla GÜOAÖ’nün iç tutarlılık açısından güçlü bir araç olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını belirlemek amacıyla uygulanan açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri, ölçeğin psikometrik yapısının sağlam olduğunu ortaya koymuştur. Hem AFA hem de DFA sonuçları, AGÜ ve BGÜ formlarının tek boyutlu bir yapıya sahip olduğunu kesinleştirmiştir.

Bu tek faktörlü yapı, ölçeğin kullanımının ve puanlamasının basitliğini desteklerken, aynı zamanda Aileden Alınan Güvenli Üs Desteği algısının homojen bir şekilde ölçülmesini sağlamaktadır. Faktör analizleri, uyarlama çalışmasının başarılı bir psikometrik süreç izlediğini teyit etmektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Ölçek toplam 13 maddeden oluşmaktadır ve yanıtlar 5’li Likert tipi bir derecelendirme sistemi üzerinden toplanmaktadır.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Ebeveynlerini güvenli üs olarak algılama düzeylerini değerlendiren bireyler.

Yaş Grubu: Spesifik yaş grubu belirtilmemiştir, ancak ebeveyn ilişkisini değerlendirebilecek ergen ve yetişkin popülasyonlarda kullanıma uygundur.

Popülasyon Detayları: Çalışma, V. Turkcess Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi kapsamında sunulmuştur.

Test Metodolojisi: Bireyin kendi beyanına dayalı (Self-report) nicel ölçüm aracıdır.

Anahtar Kelimeler

Ölçek uyarlama, Cronbach Alfa, doğrulayıcı faktör analizi, ebeveynlik, psikometri, tek boyutlu yapı, aile işlevselliği.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Ahmet Selçuk Yılmaz

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurumsal E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

İletişim Adresi: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Ölçeğin geçerlik ve güvenirlik çalışması 2019 yılında yayımlanmıştır.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı, telif hakları ve ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar Ahmet Selçuk Yılmaz ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

Yılmaz, A. S. ve Deniz, M.E. (2019). Güvenli Üs Olarak Aile Ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. V. Turkcess Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi Tam Metin Kitapçığı içinde (s. 726-743). İstanbul, Türkiye.

Çalışmanın sunulduğu kongrenin tam metin kitapçığına ait bağlantı: 2019.turkcess.net

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: guvenli-us-olarak-aile-olcegi-toad.pdf

Güvenli Üs Olarak Aile Ölçeği Maddeleri

Ölçek toplam 13 maddeden oluşmaktadır. Örnek bir madde şöyledir:

Annem / babam yardıma ihtiyacım olduğunda güvenebileceğim biridir.

Derecelendirme: 5’li Likert tipi bir ölçek kullanılmaktadır (1= neredeyse hiç doğru değil – 5= neredeyse her zaman doğru).