Günlük Yaşam İşitsel Davranış Ölçeği

Özet

Günlük Yaşam İşitsel Davranış Ölçeği (GYİDÖ), bireylerin günlük yaşam ortamlarındaki işitsel davranış biçimlerini ve işitme yeteneklerini nasıl kullandıklarını değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, orijinal bir aracın Türkçe diline uyarlama çalışması sonucunda kullanıma sunulmuştur. Ölçek, özellikle işitme cihazı kullanan veya işitme zorluğu yaşayan bireylerin fonksiyonel işitme becerilerini öz bildirime dayalı olarak ölçmeyi hedefler.

Ölçek, toplam 24 maddeden oluşmakta olup, bireyin sosyal etkileşimlerde, gürültülü ortamlarda ve çeşitli dinleme koşullarında sergilediği tipik işitsel tepkileri 7 dereceli bir Likert tipi derecelendirme sistemiyle ölçmektedir. Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması 2020 yılında Özge Selen Avcı tarafından bir yüksek lisans tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

İşitsel Davranış, İşitme Kaybı, Psikometrik Araç, Öz Bildirim Ölçeği, Uyarlama, Günlük Yaşam Becerileri, İşitme Rehabilitasyonu.

Yazarlar

Özge Selen Avcı

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, bireylerin karmaşık ve gürültülü günlük yaşam koşullarında sergiledikleri işitsel davranışları sistematik olarak kaydetmek ve değerlendirmektir. Ölçek, klinik ve araştırma ortamlarında, işitme rehabilitasyonu süreçlerinin etkinliğini belirlemek ve bireyin sosyal ortamlarda işitsel bilgiyi nasıl işlediğini anlamak için kullanılır.

GYİDÖ, özellikle işitme cihazı veya koklear implant kullanan kullanıcıların cihazlarından sağladıkları faydayı ve günlük hayatta karşılaştıkları işitsel zorlukları sübjektif olarak değerlendirmeye yardımcı olur. Bu sayede odyologlar ve araştırmacılar, tedavi planlarını bireyin gerçek yaşam deneyimlerine göre optimize edebilirler.

Yapı

Ölçek, bireyin çevre ile etkileşiminde ortaya çıkan işitsel davranış yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle işitsel farkındalık, işitsel ayırt etme, işitsel dikkat ve konuşma algısı gibi alt boyutları içerir. Ölçek maddeleri, bireyin işitsel uyaranlara tepki verme hızı, konuşma seslerini anlama becerisi ve gürültüde dinleme performansı gibi fonksiyonel becerileri kapsamaktadır.

Ölçeğin orijinal formu, işitsel yeteneklerin geniş bir yelpazesini temsil eden faktörel bir yapıya sahiptir. Türkçe uyarlama çalışması, bu çok boyutlu yapının Türk kültürüne özgü dil ve davranış bağlamında da geçerliliğini koruduğunu göstermeyi amaçlamıştır.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe formunun geçerlik çalışmaları, Ankara Üniversitesi’nde Özge Selen Avcı tarafından 2020 yılında tamamlanan yüksek lisans tezi kapsamında detaylıca incelenmiştir. Bu çalışmada, ölçeğin yapısal geçerliğini incelemek üzere genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılmıştır.

Geçerlik sonuçları, ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı işitsel davranış yapılarını tutarlı bir şekilde ölçtüğünü doğrulamalıdır. Adaptasyon sürecinde, dilsel eşdeğerlik ve kültürel uygunluk testleri de geçerlik kanıtlarının bir parçası olarak değerlendirilmiştir.

Güvenirlik

Türkçe uyarlamanın güvenirlik analizleri, iç tutarlılık ve zamana bağlı kararlılık (test-tekrar test güvenirliği) yöntemleri ile sağlanmıştır. İç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa), ölçeğin 24 maddesinin aynı yapıyı ölçme derecesini göstermiş ve kabul edilebilir düzeyde güvenilirliğe sahip olduğunu ortaya koymuştur.

Yüksek bir güvenirlik değeri, ölçeğin ölçüm hatalarını minimize ettiğini ve farklı zamanlarda veya farklı uygulamacılar tarafından uygulandığında tutarlı sonuçlar üretebildiğini gösterir, bu da ölçeğin klinik değerlendirmelerdeki önemini artırmaktadır.

Faktör Analizi

Günlük Yaşam İşitsel Davranış Ölçeği’nin Türkçe uyarlaması sırasında, ölçeğin psikometrik özelliklerini doğrulamak amacıyla faktör analizi teknikleri uygulanmıştır. Bu analizler, 24 maddenin hangi temel işitsel davranış faktörleri altında toplandığını belirlemiştir.

Faktör yapısının orijinal ölçekle benzerlik göstermesi, çeviri ve kültürel adaptasyonun başarılı olduğunun önemli bir göstergesidir. Faktör analizinin sonuçları, ölçeğin yapısal bütünlüğünü ve çok boyutlu işitsel davranış modeline uygunluğunu kanıtlamıştır.

Araç

Test Type: Psikometrik Öz Bildirim Ölçeği (Uyarlama)

Format: 24 maddeden oluşmaktadır. Cevaplar, 7 dereceli Likert tipi bir ölçek üzerinde işaretlenir.

Language Available: Türkçe

Population Group: İşitme zorluğu yaşayan bireyler, işitme cihazı kullanıcıları veya genel popülasyonun işitsel davranışlarını değerlendirmek isteyen araştırmacılar.

Age Group: Genellikle yetişkin popülasyonu hedefler.

Population Details: Türkiye’deki üniversite öğrencileri veya ilgili klinik popülasyonlar üzerinde test edilmiştir (Yüksek lisans tezi bağlamında).

Test Methodology: Bireylerin, günlük yaşamda sergiledikleri işitsel davranışların sıklığını ve yoğunluğunu belirten öz bildirim yöntemi kullanılır.

Anahtar Kelimeler

İşitsel Performans, Odyoloji, İşitsel Davranış, Öz Bildirim, Ankara Üniversitesi, Özge Selen Avcı.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal versiyonunun kullanım izinleri, telif hakkı sahibi kuruluş veya yazara aittir. Ölçeğin Türkçe uyarlama ve geçerlik çalışması 2020 yılında tamamlanmıştır. Ölçeği bilimsel araştırmalarda veya klinik uygulamalarda kullanmak isteyenlerin, sorumlu yazar Özge Selen Avcı ile iletişime geçerek kullanım izni ve olası ücretlendirme koşulları hakkında bilgi almaları gerekmektedir.

Kaynaklar

• Avcı, Ö. S. (2020). Günlük Yaşam İşitsel Davranış Ölçeği’nin Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi, Ankara.

Bu ölçeğin orijinal PDF belgesine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir:

The original PDF can be downloaded here: gunluk-yasam-isitsel-davranis-olcegi-toad.pdf

Günlük Yaşam İşitsel Davranış Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Madde Sayısı: 24 madde

Derecelendirme: (0: Hiçbir Zaman, 1: Hemen Hemen Hiçbir Zaman, 2: Nadiren, 3: Bazen, 4: Sıklıkla, 5: Hemen Hemen Her Zaman, 6: Her Zaman)

• Madde 9.:Normal ses seviyesiyle konuşur.