Görsel İşitsel Sayı Dizileri Testi B Formu (GİSD-B)

Özet

Görsel İşitsel Sayı Dizileri Testi B Formu (GİSD-B), özellikle çocuklarda bellek uzamının ve kısa süreli çalışma belleği kapasitesinin değerlendirilmesi amacıyla Türkçeye uyarlanmış bir ölçektir. Bu uyarlama çalışması, 6 ila 11 yaş arasındaki okul çağı öğrencilerinde görsel ve işitsel modaliteler aracılığıyla sunulan sayı dizilerini hatırlama becerisinin yaşa bağlı gelişimini incelemeyi hedeflemiştir. GİSD-B, bireylerin dikkat ve bellek süreçlerini eş zamanlı olarak değerlendiren, nöropsikolojik değerlendirme alanında kullanılan önemli bir araçtır.

Anahtar Kelimeler

GİSD-B, Görsel İşitsel Sayı Dizileri Testi, Bellek Uzamı, Kısa Süreli Bellek, Çalışma Belleği, Sayı Dizileri, Bilişsel Değerlendirme, Uyarlama.

Yazarlar

Birim Günay Kılıç, Ali İhsan Koçkar, Murat Irak, Şükrü Şener, Selçuk Karakaş.

Amaç

GİSD-B’nin temel amacı, bireylerin, özellikle 6-11 yaş grubu çocukların, hem görsel hem de işitsel olarak sunulan sayı dizilerini doğru sırayla hatırlama yeteneğini ölçmektir. Bu test, bireyin çalışma belleği kapasitesini, dikkatini ve bilginin kısa süreli depolanma mekanizmalarını değerlendirerek, bilişsel gelişim düzeyleri hakkında klinik ve araştırma odaklı veri sağlamayı amaçlamaktadır. Uyarlama çalışması, bu bilişsel kapasitenin okul çağındaki gelişimsel seyrini Türkiye popülasyonunda haritalandırmıştır.

Bu ölçek, nöropsikolojik değerlendirmelerde, özellikle öğrenme güçlükleri, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) gibi nöropsikolojik değerlendirme gerektiren durumlarda bellek işlevlerini saptamak için kritik bir rol oynar. Sayı dizilerinin iki farklı modalitede sunulması, araştırmacıların ve klinisyenlerin görsel ve işitsel bellek kanallarındaki olası farklılıkları ayırt etmesine olanak tanır.

Yapı

GİSD-B, temelde Bellek Uzamı (Memory Span) yapısını ölçmektedir. Bellek uzamı, bireyin dikkatini dağıtmadan veya dönüştürmeden, kısa bir süre boyunca zihninde tutabileceği bilgi birimi sayısını (genellikle 7 ± 2 birim olarak kabul edilir) ifade eder. GİSD-B, bu uzamı sayı dizileri kullanarak hem görsel hem de işitsel olarak iki ayrı alt boyutta değerlendirir.

Ölçek, bilginin duyusal kayıttan kısa süreli belleğe aktarılma ve burada sürdürülme süreçlerini yansıtır. Bu yapı, genellikle Baddeley ve Hitch tarafından tanımlanan çalışma belleği modelinin “fonolojik döngü” ve “görsel-uzamsal taslak” bileşenleriyle yakından ilişkilidir. Uyarlama çalışması, bu bilişsel yapının yaşla birlikte nasıl niceliksel bir artış gösterdiğini ortaya koymuştur.

Geçerlik

Kaynak içerikte spesifik geçerlik katsayılarına dair detaylı bilgi sunulmamıştır. Ancak, bir uyarlama çalışması olarak GİSD-B’nin, orijinal testin yapısal geçerliğini koruması beklenir. Yapılan çalışma (Kılıç et al., 2002), bellek uzamının 6-11 yaş grubunda gelişimini incelediğinden, testin gelişimsel geçerliği (developmental validity) açısından başarılı olduğu ve yaş grupları arasında beklenen farklılaşmayı gösterdiği varsayılmaktadır.

Gelişimsel geçerlik, ölçeğin ölçtüğü yapının yaş veya gelişim düzeyi arttıkça tutarlı bir artış göstermesi anlamına gelir. GİSD-B’nin bu yaş aralığındaki çocukların bilişsel gelişimini yansıtma yeteneği, onun yapı geçerliği için önemli bir kanıttır.

Güvenirlik

Kaynak içerikte GİSD-B’nin spesifik güvenirlik katsayılarına (örneğin, Cronbach Alfa veya test-tekrar test katsayıları) yer verilmemiştir. Standart bir nöropsikolojik test bataryasının parçası olan bu tür bir ölçüm aracının, tutarlı ve kararlı sonuçlar vermesi esastır.

Testin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olması beklenir, bu da test maddelerinin aynı temel yapıyı, yani bellek uzamını, ölçtüğünü gösterir. Ayrıca, GİSD-B’nin kısa aralıklarla uygulandığında kararlı puanlar veren yüksek bir test-tekrar test güvenirliğine sahip olması, ölçüm hatasını minimize etmesi açısından önemlidir. Bu tür bir ölçekte, uygulayıcılar arası güvenirlik de (inter-rater reliability) önemlidir, ancak sayı dizisi testleri genellikle objektif puanlama gerektirdiğinden bu oran yüksektir.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmasının detaylı faktör analizine dair bilgi kaynakta mevcut değildir. Ancak, Görsel İşitsel Sayı Dizileri Testleri, genellikle iki ana bileşeni ayrıştırma potansiyeline sahiptir: Görsel Sayı Uzamı ve İşitsel Sayı Uzamı.

Bu ayrım, testin iki faktörlü bir yapıya sahip olduğunu düşündürür; bu faktörler, bilginin modaliteye özgü depolanma ve işlenme süreçlerini temsil eder. Faktör analizinin temel amacı, testin tek bir genel bellek faktörünü mü yoksa görsel ve işitsel modalitelere özgü iki ayrı faktörü mü ölçtüğünü belirlemektir. Bu ayrım, nöropsikolojik değerlendirme açısından tanısal farklılaştırmada kritik öneme sahiptir.

Ölçme Aracı

Test Türü: Uyarlama

Format: Bireysel uygulama gerektiren, performansa dayalı bilişsel test.

Mevcut Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Öğrenciler (Okul Çağı Çocukları).

Yaş Grubu: 6-11 yaş.

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki 6 ila 11 yaş aralığındaki ilkokul öğrencileri üzerinde standardize edilmiştir. Çalışma, bellek uzamının gelişimsel normlarını belirlemeyi amaçlamıştır.

Test Metodolojisi: Test, sayı dizilerinin giderek artan uzunluklarda hem görsel (örneğin kartlar veya ekran) hem de işitsel (sözlü talimat) olarak sunulmasını içerir. Katılımcıdan sunulan diziyi aynı sırada tekrarlaması istenir. Puanlama, doğru hatırlanan en uzun dizi uzunluğuna göre yapılır.

Anahtar Kelimeler

Gelişimsel Psikoloji, Okul Çağı, Geçerlik, Güvenirlik, Bellek Testi, Nörobilişsel İşlevler, Türkiye Uyarlaması.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Birim Günay Kılıç

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

GİSD-B’nin uyarlama çalışması 2002 yılında yayımlanmıştır. Testin orijinal versiyonunun kullanım hakları ve ücret bilgileri, testin orijinal geliştiricisine ve Türkiye’deki resmi distribütörüne bağlıdır. Uyarlama çalışmasının kendisi akademik bir dergide yayımlanmıştır.

Testin orijinal PDF dokümanına aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: gorsel-isitsel-sayi-dizileri-testi-b-formu-gisd-b-toad.pdf

Kaynaklar

1. Kılıç B. G., Koçkar. A. İ., Irak M., Şener Ş. ve Karakaş, S. (2002). Görsel İşitsel Sayı Dizileri Testi B Formu Kullanılarak ölçülen bellek uzamının 6-11 yaş grubu öğrencilerde gelişimi. 3P Dergisi, 10, 243-254.

Görsel İşitsel Sayı Dizileri Testi B Formu (GİSD-B) Maddeleri

ÖNEMLİ: Bu ölçeğe ait test maddeleri, telif hakları ve testin gizliliği nedeniyle kaynak içerikte sağlanmamıştır ve bu nedenle burada listelenmemiştir. GİSD-B, sayı dizileri sunum formatında yapılandırılmış standardize edilmiş bir testtir.