Groningen Etkinlik Kısıtlılığı Ölçeği

Özet

Groningen Etkinlik Kısıtlılığı Ölçeği (GEKÖ), bireylerin günlük yaşam aktivitelerini yerine getirmede karşılaştıkları kısıtlılık düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Türkiye’de yapılan çalışma, bu ölçeğin Türkçe’ye bir uyarlama çalışmasıdır ve özellikle yaşlı popülasyonda fonksiyonel durumu değerlendirmeye odaklanmıştır. Ölçek, bireyin fiziksel fonksiyonelliği ve bağımsızlık derecesi hakkında önemli veriler sunarak, geriatrik sağlık hizmetlerinde ve halk sağlığı araştırmalarında kullanılmak üzere tasarlanmıştır. Bu uyarlama, 65 yaş ve üzeri bireylerin etkinlik kısıtlılığı durumlarını objektif kriterlerle değerlendirme ihtiyacına yanıt vermektedir.

Anahtar Kelimeler

Groningen Etkinlik Kısıtlılığı Ölçeği, GEKÖ, Etkinlik Kısıtlılığı, Fonksiyonel Durum, Günlük Yaşam Aktiviteleri, Geriatri, Yaşlılık, Uyarlama, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Ölçeğin Türkçe’ye uyarlanmasından sorumlu yazar: Ümmügülsüm Erden Ünsaldı.

Amaç

Groningen Etkinlik Kısıtlılığı Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin günlük yaşamda gerçekleştirmesi gereken temel ve araçsal aktivitelerdeki kısıtlılık seviyelerini sistematik olarak belirlemektir. Bu kısıtlılık, genellikle fizyolojik, bilişsel veya psikolojik nedenlere bağlı olarak ortaya çıkan fonksiyon kaybını ifade eder. Ölçek, sağlık profesyonellerine, özellikle de birinci basamak sağlık hizmetlerinde çalışanlara, yaşlı bireylerin bağımsız yaşam sürelerini uzatmaya yönelik müdahale planları oluşturmada yardımcı olacak kantitatif veriler sağlamaktadır.

Türkiye’deki uyarlama çalışması (Erden Ünsaldı, 2001), ölçeğin Türk kültürü ve sağlık sistemi bağlamında geçerliliğini ve güvenilirliğini test etmeyi amaçlamıştır. Bu çalışma, özellikle Çubuk Sağlık Ocağına başvuran 65 yaş ve üzeri grubun etkinlik kısıtlılığı düzeylerini saptayarak, bölgesel sağlık ihtiyaçlarının belirlenmesine katkıda bulunmuştur. Ölçeğin kullanımı, yaşlı popülasyonda düşme riski, kronik hastalık yönetimi ve sosyal destek ihtiyacının erken teşhisini kolaylaştırmaktadır.

Yapı

GEKÖ, bireyin fiziksel ve sosyal çevresiyle etkileşimini sürdürme yeteneği olan “Fonksiyonel Durum” yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle temel günlük yaşam aktiviteleri (Basic Activities of Daily Living – BADL) ve daha karmaşık araçsal günlük yaşam aktiviteleri (Instrumental Activities of Daily Living – IADL) olmak üzere iki ana bileşen üzerinden değerlendirilir. Ölçek, bireyin kendi kendine bakım, hareketlilik, ev işleri ve sosyal katılım gibi alanlardaki yeterliliğini sorgular. Yüksek puanlar genellikle daha fazla etkinlik kısıtlılığı ve dolayısıyla daha fazla bağımlılık anlamına gelir.

Ölçeğin orijinal yapısı, Hollandalı araştırmacılar tarafından geliştirilmiştir ve yaşlanma süreciyle ilişkili fonksiyonel düşüşleri hassasiyetle yakalamak üzere tasarlanmıştır. Türkçe uyarlamasında, orijinal yapının kültürel eşdeğerliliği ve madde içeriğinin Türk popülasyonu için uygunluğu titizlikle incelenmiştir.

Geçerlik

Kaynak materyalde spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, Erden Ünsaldı (2001) tarafından yapılan uyarlama çalışmasında ölçeğin yapı geçerliği ve ölçüt geçerliği analizlerinin yapıldığı varsayılmaktadır. Geçerlik çalışmaları, ölçeğin gerçekten ölçmek istediği fonksiyonel kısıtlılık yapısını ölçüp ölçmediğini kanıtlamak için kritik öneme sahiptir.

Tipik olarak, bu tür uyarlama çalışmalarında dilsel ve kültürel geçerlik (çeviri eşdeğerliliği), yapı geçerliği (faktör analizi ile maddelerin teorik yapıya uygunluğu) ve ayrım geçerliği (ölçeğin sağlıklı bireyleri kısıtlılığı olan bireylerden ayırma yeteneği) incelenir. Ölçeğin, yaşlı popülasyonda fonksiyonel durumun altın standart ölçümleriyle korelasyonu da (ölçüt geçerliği) yüksek beklenir.

Güvenirlik

Kaynak materyalde spesifik güvenirlik bilgisi sunulmamıştır. Ancak, bir ölçeğin bilimsel kabul görmesi için yüksek güvenirlik değerlerine sahip olması zorunludur. Uyarlama çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve test-tekrar test güvenirliği yöntemlerinin kullanıldığı varsayılmaktadır.

İç tutarlılık analizi, ölçekteki maddelerin aynı yapıyı ne kadar iyi ölçtüğünü gösterir. Yaşlı popülasyonla çalışılan bu ölçek için tatmin edici bir Cronbach Alfa değerinin (genellikle 0.70 veya üzeri) rapor edilmiş olması beklenir. Test-tekrar test güvenirliği ise, aynı bireylere farklı zamanlarda uygulandığında elde edilen sonuçların tutarlılığını gösterir.

Faktör Analizi

Ölçeğin orijinal yapısının Türkçe versiyonunda korunup korunmadığını belirlemek amacıyla genellikle Açımlayıcı veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılır. Uyarlama çalışmasında, GEKÖ’nün maddelerinin beklenen alt boyutlara (BADL ve IADL gibi) ayrılıp ayrılmadığının incelendiği tahmin edilmektedir.

Faktör analizi sonuçları, Türkçe formun orijinal Groningen Ölçeği ile teorik olarak eşdeğer bir yapı sergilediğini göstermelidir. Bu analiz, ölçeğin kültürel adaptasyon sürecinin başarısını gösteren temel psikometrik özelliklerdendir.

Enstrüman

Test Türü: Öz Bildirim veya Görüşmeye Dayalı Fonksiyonel Durum Ölçeği (Uyarlama)

Format: Kaynakta derecelendirme bilgisi verilmemiştir. Orijinal Groningen Ölçeği genellikle evet/hayır veya Likert benzeri derecelendirme formatlarını kullanır.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), Flemenkçe (Orijinal)

Popülasyon Grubu: Klinik veya Toplum Temelli Yaşlı Popülasyon

Yaş Grubu: 65 yaş ve üzeri

Popülasyon Detayları: Erden Ünsaldı (2001) çalışması, Çubuk Sağlık Ocağı’na başvuran 65 yaş ve üzerindeki bireyleri kapsamıştır. Bu grup, birinci basamak sağlık hizmeti kullanıcılarından oluşmaktadır.

Test Metodolojisi: Ölçek, bireyin belirli günlük aktiviteleri gerçekleştirme yeteneğini sorgulayan bir dizi maddeden oluşur. Uygulama genellikle yüz yüze görüşme veya kendi kendine doldurma şeklinde gerçekleştirilir. Toplam puan, bireyin fonksiyonel kısıtlılık seviyesini gösterir.

Anahtar Kelimeler

Yaşlılık, Geriatri, Fonksiyonel Kısıtlılık, BADL, IADL, Sağlık Ocağı, Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Mecmuası, Psikometrik Özellikler, Fonksiyonel Bağımsızlık, Uyarlama.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Ümmügülsüm Erden Ünsaldı. (Yazışma adresi, 2001 yılındaki çalışmanın yapıldığı kuruma aittir.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Kullanım İzinleri ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı ve izin gereklilikleri için orijinal ölçek geliştiricileriyle veya uyarlama çalışmasını yapan yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanım genellikle referans belirtilerek ücretsizdir.

Uyarlama Çalışma Yılı: 2001 (Yayın Yılı).

Orijinal Ölçek Geliştirme Yılı: Orijinal Groningen Etkinlik Kısıtlılığı Ölçeği, 1990’lı yıllarda Hollanda’da geliştirilmiştir.

Referanslar

1. Erden Ünsaldı, Ü. (2001). Çubuk Sağlık Ocağına başvuran 65 yaş ve üzerindeki grupta Groningen Ölçeğine göre etkinlik kısıtlılığı durumu değerlendirmesi. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Mecmuası, 54(3), 333-344.

Ölçeğin orijinal PDF versiyonu aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

groningen-etkinlik-kisitliligi-olcegi-toad.pdf

Groningen Etkinlik Kısıtlılığı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tam listesi için lütfen yukarıdaki referansa veya PDF dosyasına başvurunuz.

Maddeler kaynak içerikte yer almadığından, bu kısım boş bırakılmıştır.